چالش‌های سخت تمدید دوره مذاکرات هسته‌ای

هرچند تا چند روز پیش، ارزیابی‌ها حاکی از این بود که تمدید چندماهه دوره مذاکرات هسته‌ای برای رسیدن به توافق جامع گزینه‌ای به دلیل پیامدهای آن، شانس کمی خواهد داشت، اکنون به نظر می‌رسد، و طرف‌ چاره‌ای جز این گزینه ندارند. البته هنوز پیش‌بینی می‌شود، طرفین برای رسیدن به توافقی هر چند کلی برای حفظ روند مذاکرات تلاش کنند!

به گزارش «تابناک»، در روزهای اخیر تحلیل کارشناسان از پیامدهای به توافق نرسیدن طرفین تا بیستم جولای متفاوت بوده است.

سوزان مالونی از مقامات سابق وزارت خارجه آمریکا و کار‌شناس مؤسسه بروکینگز به المانیتور گفته بود: اگر قرار است توافقی شود، این توافق تا بیستم جولای می‌تواند/ باید / خواهد به دست آید/ آمد، ‌اگر تهران نتواند تا این زمان عقب‌نشینی‌های لازم را بپذیرد، آنگاه چه چیزی می‌تواند این معادله را در شش هفته یا شش ماه آینده تغییر دهد؟

رابرت اینهورن، مشاور ارشد خلع سلاح در تیم مذاکرات هسته‌ای آمریکا نیز ضمن ضروری دانستن گشایش سیاسی بر سر مسأله غنی‌سازی اظهار داشته بود، اگر گشایش سیاسی بر سر موضوعات اصلی به دست آید، ولی مذاکره‌کنندگان نیاز داشته باشند که برنامه اجرایی فنی پیچیده توافق را طراحی کنند، کاری که می‌شود کرد، این است که طرفین چهارچوب یک یا دو صفحه‌ای از توافق جامع را منتشر کنند.

حتی پیش از رسیدن مذاکرات به این شرایط نیز، پیچیدگی‌های تمدید دوره مذاکرات ‌ارزیابی شده بود. ‌گری سیمور، قائم مقام سابق اوباما در شورای روابط خارجی چند روز پیش از این مدعی شده بود، احتمالا ایران برای تمدید توافق خواستار لغو بیشتر تحریم‌ها خواهد شد. شش قدرت جهانی نیز برای تمدید توافق احتمالا خواستار اعمال محدودیت بیشتر بر برنامه هسته‌ای ایران خواهند شد؛ برای نمونه، هم‌اکنون ‌که ایران بر پایه «برنامه اقدام مشترک» ذخایر ۲۰درصد اورانیوم خود را رقیق ‌یا تبدیل به اکسید کرده، ‌امکان دارد شش قدرت جهانی از ایران بخواهند تا مقدار زیادی از اورانیوم 5 ‌درصدی خود را به اکسید تبدیل کند که در ازای آن، احتمالا شش قدرت جهانی، اجازه ادامه دسترسی ایران به ۵۵۰میلیون دلار درآمد نفت ماهانه توقیف‌شده را خواهند داد.

جوفی جوزف از اعضای سابق تیم مذاکره‌کننده آمریکایی حدود سه هفته پیش، این مسأله را ‌ مفصل‌تر و از نگاه مقامات آمریکایی توضیح داده است. وی اکنون جای خود به عنوان مدیر امور منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای در شورای امنیت ملی آمریکا و نماینده شورای امنیت ملی آمریکا در ترکیب تیم مذاکره کننده آمریکا را به پل اروین داده است.

او همچنین پس از افشای نقش وی در یک حساب توئیتری که پیام‌های توهین‌آمیز نسبت به دولت اوباما منتشر می‌کرد، از سمت خود اخراج شد.

جوفی جوزف در مطلبی برای مرکز بلفر در این باره نوشته است، برنامه اقدام مشترک یا‌‌ همان توافق ژنو در نوامبر گذشته، امکان تمدید توافق را فراهم کرده است. در توافق ژنو آمده که توافق دوره زمانی شش ماهه‌ای دارد که به شرط توافق طرفین قابل تمدید است؛ هرچند شاید این موضوع را به معنای تمدید خودکار و آسان توافق ژنو می‌دانند، واقعیت متفاوت است و اگر ایران و ۵+۱ در رسیدن به توافق نهایی تا بیستم جولای ناکام باشند، آن‌گاه باید وارد مذاکره بر سر طول دوره و شرایط تمدید توافق موقت شوند. چنین وضعیتی با حساسیت جدی در تهران و واشنگتن رو به رو خواهد بود.

طول این دوره تمدید بر مذاکرات نیز تأثیرگذار خواهد بود. اگر مذاکره‌کنندگان احساس کنند که به توافق بسیار نزدیک هستند،شاید بر سر تمدید توافق تا پایان جولای یا نیمه اوت توافق کنند. چنین تمدیدی که دو تا چهار هفته خواهد بود، تقریبا ‌خودکار قابل اعمال است و ایران به ادامه کارهای کنونی ‌خود و غرب نیز به تحمیل نکردن تحریم جدیدی علیه ایران متعهد خواهد بود. تعیین شرایط جدیدی برای ادامه مذاکرات لازم نخواهد بود.

ولی اگر قرار باشد دوره تمدید مذاکرات سه یا شش ماه باشد، موضوع پیچیده خواهد بود. این تصور هست که در صورت ضرورت تمدید مذاکرات، کاخ سفید ترجیح خواهد داد دوره‌ای سه ماهه و رسیدن به توافق تا اکتبر را در دستور کار قرار دهد. در این صورت دولت می‌تواند مصوبه مورد نیاز برای اجرایی شدن توافق نهایی هسته‌ای را از کنگره فعلی و پیش از برگزاری انتخابات جدید در آمریکا به دست آورد. این تقویم زمانی همچنین با برنامه اشتون و ویلیام برنز برای ترک مسئولیت خود در ماه‌های پیش روی هماهنگ خواهد بود. هر دو آن‌ها در پاییز امسال از مسئولیت خود کنار خواهند رفت. تمدید شش ماهه دوره مذاکرات آن را به آخر سال میلادی خواهد رساند و مذاکرات با انتخابات میان دوره آمریکا گره خواهد خورد.

ولی به هر حال، در هر دو حالت، تمدید سه یا شش ماه تمدید مذاکرات پیچیده خواهد بود. از یک طرف ۵+۱ احتمالا مدعی خواهد شد که ایران که در دوره توافق شش ماهه ژنو، ذخایر اورانیوم ۲۰ درصد خود را اکسید کرده برای ادامه برخورداری از تسهیل تحریم‌ها باید محدودیت‌های جدیدی را بپذیرد. این محدودیت‌ها می‌تواند شامل چه چیزهایی بشود؟ برای نمونه، ۵+۱ می‌تواند بر محدودیت حجم ذخایر اورانیوم ۳.‌۵ درصد ایران و اکسید کردن بیشتر آن تأکید کند. احتمالا ۵+۱ به عنوان گامی برای نزدیک شدن به توافق نهایی، خواهان توقف غنی‌سازی در فردو خواهد شد و اقدامات شفافیت‌ساز بیشتری را خواستار می‌شود. ایران نیز خواستار آزادی میزان بیشتری از دارایی‌های بلوکه شده خود در خارج خواهد شد؛ هرچند ۵+۱ اکراه دارد که چنین چیزی را بپذیرد.

حتی در صورت توافق مذاکره‌کنندگان برای تمدید دوره مذاکرات، چنین تصمیمی با مخالفت‌های جدی در پایتخت‌ها همراه خواهد بود. تمدید دوره مذاکرات، مواضع مخالفین را در تهران و واشنگتن تقویت خواهد کرد. دولت اوباما که در ماه‌های گذشته، مانع نهایی شدن تحریم‌های ایران در کنگره شده، ‌احتمالا نیاز خواهد داشت ‌با سخت‌گیری خواهان رأی دادن دموکرات‌های کنگره بنا به خواسته وی شود تا کارش به وضعیت ناخوشایند وتو‌ تصمیمات کنگره کشیده نشود.

تمدید دوره مذاکرات البته به اراده جدی سیاسی طرفین نیاز دارد. تهیه برنامه تمدید دوره مذاکرات نیز کاری سخت است، ولی گزینه جایگزین نیز سخت است. فروپاشی روند دیپلماسی به معنای بازگشت به شرایط بدون محدودیت برنامه هسته‌ای ایران و اعمال تحریم‌های جدید علیه ایران است.