تفريحات مجاز و غير مجاز از نگاه اسلام

اسلام دین طبیعت و فطرت انسان است و در نگاهی فراگیر، همه نیازهای طبیعی انسان را در نظر گرفته و بر پایه مصالح و سود و زیان انسان، به آنها پاسخ مناسب می‌دهد. شادی و اندوه، در جای خود مورد نیاز انسان هستند و اسلام هر یک را در جای طبیعی خود برای انسان می‌پسندد. حضرت علی(ع) می‌فرماید: «شادی انبساط خاطر و نشاط می‌آورد و غم و اندوه، دل را گرفته و نشاط را برمی‌چیند.» و در سخنی دیگر، اوقات شادی را غنیمت معرفی می‌کند.

حجت‌الاسلام دكتر علوي در گفت‌وگو با «تابناك» در ادامه دیدگاه‌های آمده افزود: اما آنچه مهم است، سرچشمه شادمانی و یا اندوه است، که دل انسان را چه چیزی شاد و یا دچار اندوه کرده است؛ بنابراین، شادی گاه کاذب و گاه صادق است و به عبارت دیگر، گاه سالم و گاه ناسالم و می‌توان گفت، شادی گاه رواست و گاه ناروا. قرآن شادی قارون به ثروت انباشته خود را کاذب دانسته و ثروت را نه ابزار شادمانی بلکه ابزار نیکوکاری و احسان و زندگی شرافتمندانه و پرداختن به آخرتی سعادتمندانه برمی‌شمرد و در جایی دیگر، شادی‌های کاذب و سر مستی‌های ناروا را زمینه‌ساز آخرتی ناخوشایند می‌داند.

اين متخصص علوم تربيتي در ادامه گفت: اسلام شادی و اندوهي را می‌ستاید که از رفتار اختیاری خود انسان سرچشمه گرفته باشد و رویدادهای غیر اختیاری را شایسته شادی و اندوه نمی‌داند. قرآن ما را سفارش می‌کند که به خاطر آنچه از دست داده‌ایم (مال، بستگان و موقعیت و...) سر در گریبان غم فرو نبریم و به خاطر آنچه به دست می‌آوریم، از شادمانی خود را گم نکنیم، چرا که آنچه از دست رفته، برای رفتن بوده و آنچه به دست آمده، ماندگار نیست و واکنش درست انسان در این زمینه، شکر آنچه به دست آمده و صبوری در برابر آنچه از دست رفته است.

وي ادامه داد: حضرت علی(ع) می‌فرمایند: شادمانی تو بیشتر به خاطر کار خیری باشد که انجام داده‌ای و اندوهت بیشتر برای کار خیری باشد که از دست داده‌ای و در سخنی دیگر می‌فرمایند: شادی مؤمن آن گاه است که پروردگارش را اطاعت کند و اندوهش آن گاه که گناهي مرتكب شود.
امام صادق(ع) نيز شادی برگرفته از سه ویژگی را می‌ستاید: 1) وفاداری 2) رعایت حقوق دیگران 3) ایستادگی در برابر سختی‌ها
پس می‌توان ملاک شادمانی روانی انسان را در موفقیت انسان به خاطر آنچه مایه رشد اوست دانست، همانند موفقیت‌های تحصیلی، مدیریتی، اخلاقی، شخصیتی، عبادی و آنچه ادراکات، احساسات و عواطف انسان را در راه غیر ارزشی قرار دهد، شادی کاذب و ناسالم به شمار آورد.

دكتر علوي همچنين افزود: اسلام همه تفریحات سالم را مجاز می‌شمارد و تفریحاتی را نمی‌پسندد که اثرات ویرانگر بر خود انسان و یا دیگران داشته باشد. مثلاً شوخی را تا جایی که تنها شادی را بر دلها بنشاند، توصیه می‌کند، ولی اگر تخریب شخصیت خود انسان و یا دیگران را در پی داشته باشد، آن را نکوهش می‌کند. چنانچه رسول اکرم (ص)‌می‌فرمایند: من شوخی می‌کنم، ولی جز حق نمی‌گویم. مفاد این حدیث آن است که برای شاد کردن خود و یا دیگران، نباید پای را از جاده حق بیرون نهاد، ولی شوخی شادی آفرین در چهارچوب ارزش‌ها، سنتی از سنن ايشان به شمار می‌رود؛ بنابراین، اسلام نه تنها با شادی مخالف نیست، بلکه آن را توصیه نموده و انسان شوخ را که باعث شادی دلها شود، محبوب خدا می‌خواند، به شرط آنکه در عالم شوخی پای را از نزاکت فرا نگذارد. چنانچه امام باقر(ع)‌ می‌فرمایند: خدای ـ عزوجل ـ دوست دارد کسی را که در میان جمعی شوخی و بذله گویی کند، به شرط آنکه ناسزاگویی در آن نباشد.

وي در پايان افزود: می‌بینیم عرصه ای که اسلام برای شادی و شادی آفرینی گشوده است، میدانی پهناور است و پاسخگوی نیاز طبیعی انسان به شوخی و شادی و عدم قناعت انسان به این مقدار و پای از آن فراتر نهادن به زیان خود انسان و شادی کاذبی است که پیامدهای ناخوشایندی خواهد داشت و اسلام برای حفظ انسان از آن پیامدها، وی را از گام نهادن در این محدوده بازداشته است.

متن کامل را در اینجا بخوانید.