آينده مبهم پاكستان پس از ترور بوتو

روز پنجشنبه گذشته بي‌نظير بوتو سياستمدار پاكستاني در حالي كه تنها 70 روز از بازگشتش به پاكستان مي‌گذشت، در شهر راولپندي مورد سوءقصد قرار گرفت و كشته شد. اين سومين اقدام براي ترور وي از زمان بازگشتش به پاكستان از تبعيدي 8 ساله بود.‌

كشته شدن بي‌نظير بوتو انعكاس بسيار وسيعي در جهان داشت و تقريبا همه كشورها اين ترور را محكوم كردند. شوراي امنيت سازمان ملل متحد نيز با صدور بيانيه‌اي اين اقدام را محكوم كرد.‌

عمليات ترور بي‌نظير بوتو به گونه‌اي كاملا حرفه‌اي به اجرا گذاشته شد. به اين ترتيب كه وي ابتدا از ناحيه سر و سينه هدف گلوله قرار گرفت و سپس فردي كه گفته شده همان ضارب بود، خود را در ميان طرفداران بوتو كه جهت استماع سخنراني او گرد آمده بودند، منفجر كرد كه طي اين عمليات انتحاري، بيش از 20 نفر جان باختند. شبكه القاعده (همچنان كه انتظار مي‌رفت) مسئوليت اين ترور را به عهده گرفت، دولت پاكستان نيز اين اقدام را به القاعده نسبت داده و اطمينان داد كه عاملان اين جنايت را به سزاي اعمال خود برساند. دولت پاكستان كه قبلا در خصوص تامين امنيت خانم بي‌نظير بوتو اطمينان داده بود، گفته است، وي در حادثه انفجار كشته شده و هيچگونه تيراندازي به خانم بوتو صورت نگرفته است.‌

خانم بي‌نظير بوتو سياستمدار 54 ساله، دختر ذوالفقار علي بوتو نخست‌وزير فقيد پاكستان بود كه 28 سال قبل در مكاني كه فاصله چنداني از محل ترور بي‌نظير ندارد، توسط نظاميان اعدام شد.‌

 

 

گمانه‌زني در خصوص اينكه خانم بوتو به دست چه گروهي ترور شد، كار آساني نيست و همان گونه كه ذكر شد عمليات ترور وي كاملا حرفه‌اي طراحي شده بود. به گونه‌اي كه سخنگوي دولت آمريكا نيز نسبت به دست داشتن شبكه القاعده در اين ترور ابراز ترديد كرده و مي‌گويد، هنوز اطمينان ندارد كه ترور توسط اين شبكه صورت گرفته باشد.

خانم بوتو در اولين مورد سوءقصد كه در روزهاي بازگشت وي به پاكستان صورت گرفت و طي آن بيش از 150 نفر كشته شدند، انگشت اتهام را به برخي از عناصر امنيتي دولت نشانه رفت. وي همچنين از زمان بازگشت تا لحظه‌اي كه كشته شد، بارها از توطئه اين گروه براي ترورش سخن گفته بود.‌

بازگشت بي‌نظير بوتو و متعاقب آن نواز شريف، سياستمدار ديگر پاكستاني به كشور نتيجه بن‌بست سياسي در اين كشور بود. مشرف كه براي بقاي در قدرت نهايتا مجبور به كناره‌گيري از راس ارتش گرديد، قصد داشت طي مصالحه با سياستمداران صاحب‌نام و با نفوذ و مورد حمايت مردم، در راس هرم سياسي اين كشور باقي بماند. در حقيقت كناره‌گيري مشرف از فرماندهي ارتش، اجازه بازگشت به تبعيديان سياسي، لغو حالت فوق‌العاده كه قرار بود به مدت يك سال ادامه يابد و نهايتا موافقت با برگزاري انتخابات در روز 8 ژانويه، جملگي نتيجه فشارهاي كشورهاي خارجي و همچنين نيروهاي سياسي داخل بود و در صورتي كه امور آنچنان كه طراحي شده بود، پيش مي‌رفت حزب مردم بدون هيچگونه مشكلي در انتخابات به پيروزي رسيده و خانم بي‌نظير بوتو براي سومين بار در تاريخ معاصر پاكستان، رياست دولت را به دست مي‌گرفت.

 

اين سناريو مي‌توانست رافع مشكل آمريكا در آن منطقه باشد. در حقيقت سياست آمريكا در منطقه هندوچين به طور عام و پاكستان به طور خاص با پارادوكسي روبروست. پاكستان به عنوان متحد استراتژيك واشنگتن به دليل حاكميت نظاميان بر آن با شعارهاي حمايت از دموكراسي آمريكا سازگاري ندارد و بازگشت به روند دموكراسي و سپردن حكومت به غيرنظاميان از ادعاهاي هميشگي آمريكا درخصوص اسلام‌آباد بوده است. ولي پيچيدگي شرايط منطقه و معضل شبكه القاعده كه پايگاه اصلي آن در مرزهاي پاكستان و افغانستان قرار دارد و همچنين رشد مجدد طالبان در افغانستان، همواره از دغدغه‌هاي اصلي واشنگتن در پاكستان بوده است.

 

براي آمريكا حكومت مقتدر نظاميان براي حل مشكل القاعده بسيار اهميت داشت، ولي مشخص بود كه اين روند هيچ گونه سازگاري با دموكراسي ندارد. شايد حاصل جمع تعديل قدرت نظاميان و بازگشت به روند دموكراتيك از طريق انتخابات آزاد مي‌توانست مشكل آمريكا را در اين كشور كليدي آسياي جنوب باختري حل نمايد، ولي ارتش پاكستان كه همواره پس از استقلال اين كشور بازيگر نقش اول در صحنه داخلي اين كشور بوده است، به راحتي حاضر به از دست دادن قدرت و نفوذ خود نيست. لذا ژنرالهاي با نفوذ ارتش همچنان كه ارتباط خود را با آمريكا حفظ كرده‌اند، ولي بخشي از عناصر ارتش ارتباطات عميقي با شبكه القاعده و طالبان دارند. از ياد نخواهيم برد كه طالبان نيز ساخته و پرداخته پول كشورهاي عرب خليج فارس و آموزش اطلاعاتي ژنرالهاي ارتش پاكستان در اوايل دهه 90 بود.‌

از همان روزهاي اول بازگشت سياستمداران با نفوذ و بخصوص بي‌نظير بوتو، مشخص بود كه جناح‌هاي قدرت‌طلب و بانفوذ اطلاعات ارتش پاكستان بازگشت وي به قدرت را برنخواهند تابيد. در حقيقت همين ژنرال‌ها بودند كه او را از قدرت به زير كشيدند. بنابراين همانطور كه بوتو پس از اولين سوءقصد به جانش گفت، بخشي از سازمانهاي اطلاعاتي ارتش عاملان اصلي سوءقصد به او بودند. ‌

شبكه القاعده همواره محمل بسيار مناسبي براي قبول مسئوليت عمليات پيچيده ترورهاي سياسي است و افكار عمومي نيز به راحتي آمادگي پذيرش اين‌گونه اتهامات را، با توجه به سابقه جنايتكارانه اين گروه دارد.

با توجه به تناقضاتي كه در روش ترور خانم بوتو مطرح است و روايت‌هاي مختلفي كه از اين واقعه گفته مي‌شود، بعید نيست عامل شليك به خانم بوتو و شخصي كه عمليات انتحاري را انجام داده است، دو فرد كاملا مجزا باشند كه توسط يك سازمان كه طراح اصلي عمليات بود، به كار گرفته شده بوده اند.

به هر حال با حذف خانم بي‌نظير بوتو از صحنه سياسي پاكستان به دليل ساختار قبيله‌اي و خانوادگي حزب مردم و عدم جايگزين مناسب براي خانم بوتو، نفوذ اين حزب حداقل به طور موقت با بحراني جدي در صحنه سياسي پاكستان روبه‌رو خواهد شد و بعيد است بتواند در آينده نزديك خود را بازسازي نمايد. زيرا تقريبا هيچ جانشين مطرحي براي خانم بوتو وجود ندارد. همچنين آقاي نواز شريف به دليل اتهامات فساد و كاهش محبوبيت وي در نزد مردم، نمي‌تواند رقيبي جدي براي مشرف تلقي گردد.

بنابراين با ترور خانم بوتو، آينده سياسي و ثبات اين كشور با ابهامي جدي روبروست، رويدادي كه به لحاظ منطقه‌اي بهترين گزينه براي هند رقيب سنتي اسلام آباد و به لحاظ داخلي به نفع ژنرال‌هايي است كه از زمان استقلال اين كشور زمام امور را به طور مستقيم يا غيرمستقيم در دست داشته و حاضر به ترك قدرت هم نيستند.