نگاه شما: امنیت غذایی و اقتصاد مقاومتی

خالد حاجی ملکی، دانش‌آموخته گروه علوم و مهندسی خاک پردیس کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران در مطلب ارسالی برای «نگاه شما» نوشت: بنا بر تعریف سازمان ملل متحد در سال ۱۹۸۶، امنیت غذایی را دسترسی همه مردم به غذای کافی در تمام اوقات برای داشتن یک جسم سالم می‌دانند. بنا بر این تعریف، موجود بودن غذا، دسترسی به آن، و پایداری در دریافت غذا سه عنصر اصلی امنیت غذایی هستند.

کشاورزی محور عمده امنیت غذایی است و با توجه به سیاست‌های کلی اقتصاد مقاومتی ابلاغ شده از سوی مقام معظم رهبری، که نزدیک‌ هشت بند از 24 بند آن بخش کشاورزی را شامل می‌شود و با تأکید بر بند هفت آن، که به تأمین امنیت غذا و درمان و ایجاد ذخایر راهبردی با تأکید بر افزایش کمی و کیفی تولید (مواد اولیه و کالا) اشاره می‌کند، نقش متخصصین کشاورزی را در پیاده کردن این سیاست‌ها برای دستیابی به امنیت غذایی و تأمین غذای کامل تمامی افراد جامعه و جلوگیری از وابستگی به واردات محصولات کشاورزی، و افزایش صادرات تولیدات این بخش که با خودکفایی کشور میسر است، روشن می‌سازد.

اصلی‌ترین چالش‌های پیش روی کشور در دستیابی به این هدف، محدودیت‌های منابع پایه تولید از قبیل آب و خاک، وجود خرده مالکی در زمین‌های کشاورزی، نبود زیرساخت‌های مناسب این بخش، ‌به‌ کار نگرفتن یافته‌های علمی و نتایج تحقیقات بخش کشاورزی، ‌پیشرفت ناکافی در ماشینی شدن عملیات کشاورزی‌ و کمبود سرمایه‌گذاری در بخش صنایع تبدیلی است.

در بین این عوامل، توجه به خاک و زمین‌های کشاورزی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است که کمتر مورد توجه قرار گرفته است. خاک، بستر اصلی کشاورزی است و تشکیل آن به زمان زیادی نیاز دارد. بدین جهت آن را یک منبع طبیعی نیمه تجدیدپذیر در نظر می‌گیرند.

یکی از چالش‌های مهم که از سوء‌مدیریت در بخش کشاورزی ناشی می‌شود، تبدیل، تخریب، و فرسایش خاک‌های حاصلخیز است. سیاستگذاران، مدیران‌ و متخصصین این امر باید با حفاظت و مدیریت درست زمین‌ها‌ و تکیه بر اصلاح کاربری آنها بتوانند کنترل دقیقی بر تخریب و فرسایش خاک اعمال کنند.

با توجه به اینکه هر ساله از زمین‌های کشاورزی و منابع طبیعی ایران، دو میلیارد تن خاک از بین می‌رود، آمار فرسایش خاک در کشورمان در بین کشورهای جهان بسیار‌ است که منشأ این تخریب، فعالیت‌های ناپایدار انسانی و مدیریت نادرست در بخش کشاورزی می‌باشد؛ بنابراین، باید تمهیدات اساسی برای جلوگیری از هدر رفت آن اندیشید. خاک بیش از 99 درصد نیازهای غذایی جهان را برآورده می‌کند. پس در صورتی که از تخریب آن جلوگیری شود، می‌توان با مدیریت درست، کشاورزی پایدار را برای نسل‌های آتی فراهم کرد. آنچنان که آدام اسمیت، پدر علم اقتصاد مدرن در کتاب خود (‌ثروت ملل) می‌‌آورد، چگونگی رفتار سیاستمداران و متخصصان با خاک به عنوان یک منبع طبیعی رفاه و پایداری امنیت اقتصادی یک جامعه را تعیین می‌کند.

بنابراین متخصصین و متولیان امر کشاورزی باید با اعمال تدابیر دقیق در پایداری منابع خاک و جلوگیری اکید از تبدیل و تخریب زمین‌های کشاورزی، بستر و زیربنای لازم جهت توسعه و تقویت کشاورزی و افزایش کمی و کیفی تولید محصولات این بخش‌ و نیز زمینه تحقق سیاست‌های کلی اقتصاد مقاومتی را فراهم کنند.