چرا ورزش در ایران سودده نیست؟
در حالی که بسیاری از کشورهای دنیا تمرکز خود را روی ورزش برای کسب درآمد گذاشتهاند، اما همچنان در ایران به این موضوع غفلت میشود.
به گزارش خبرنگار تراز تقریبا سه هفته دیگر جامجهانی ۲۰۱۴ فوتبال آغاز میشود؛ رویدادی که برای بسیاری از کشورها درآمدزا و در رشد اقتصادی آنها تاثیر دارد. به همین دلیل، دولتها همواره در تلاش و رقابت ۴ سال یکبار برای برگزاری این مراسم در کشور خود هستند.
البته در دنیای امروز کشورها نهتنها روی ورزش فوتبال که طرفداران بیشماری در دنیا دارد، بلکه روی انواع رشتههای ورزشی سرمایهگذاری میکنند و بهدنبال این هستند با توسعه ورزش، اقتصاد خود را بهبود بخشند. نام بردن از جامجهانی فوتبال هم فقط بهانهای برای بیان توجه کشورها به صنعت ورزش برای کسب درآمد است.
به هر حال، امروزه در دنیا ورزش دیگر یک تفریح و یا سرگرمی محسوب نمیشود، بلکه صنعتی سودده است که توانایی بسیاری در جذب سرمایههای پایدار دارد. هماکنون تعداد مدالها در المپیک و نیز جامجهانی، نشانی از قدرت سیاسی، اقتصادی و اجتماعی کشورها است؛ بهگونهای که ورزش، شاخصی برای توسعه به شمار میرود و از نظر سیاسی نیز صنعتی پرطرفدار است که مقامات کشورها نیز به آن توجه به خصوصی دارند.
در واقع در اکثر کشورها به همان نسبت که درآمدهای ملی صرف ورزش میشود، در بعضی از رشتههای ورزشی در کوتاهمدت و در برخی دیگر از رشتههای ورزشی در درازمدت میتوان میزان برگشت سرمایه را به صورت مستقیم و غیرمستقیم مشاهده کرد. در واقع بهدنبال سرمایهگذاری در ورزش، میزان درآمدهای مستقیم و غیرمستقیم افزایش مییابد و در کنار آن، امکان جذب درآمد از طریق برگزاری مسابقات بینالمللی، جذب گردشگران و سطح سلامت و بهداشت جسمی و روانی جامعه افزایش مییابد.
شاید بد نباشد در این رابطه مثالی بزنیم. گزارشها حاکی از آن است که در سال ۲۰۰۶ مقدار ۴۸.۱ ميليارد يورو فقط از ناحيه صنعت فوتبال به تولید ناخالص داخلی آلمان اضافه شد. همچنین بررسيها نشان ميدهد آلمان هدف خود را از برگزاري مسابقه جامجهاني، توسعه گردشگري قلمداد كرده بود.
اين بررسي در فوتبال اسپانيا هم بسيار جالب است؛ به طوري كه ارزش وجودي صنعت فوتبال اين كشور در سال ۲۰۰۲، ۶۴.۴ ميليارد يورو بوده كه تقريبا ۰.۹ درصد از تولید ناخالص داخلی اسپانيا در ۲۰۰۲ را به خود اختصاص داده است. همچنين ۴۷ هزار شغل از صنعت فوتبال در اين كشور بهوجود آمده است.
در واقع در دنیا، بیش از ۵/۲ درصد تولید ناخالص داخلی صرف فعالیتهای ورزشی شده و به همان میزان نیز ضمن اضافه کردن نشاط جامعه، از هزینه درمان خانوارها کاسته میشود.
غفلت از تاثیر ورزش روی توسعه اقتصادی
در حالی هماکنون ورزش در دنیا به عنوان صنعتی پرسود تلقی میشود، اما همچنان در ایران بهعنوان یکی از مباحث فرعی در اقتصاد مورد توجه است. بسیاری از کارشناسان دلیل این امر را نگاه دولت و مردم به ورزش به عنوان یک کالای مصرفی میدانند و اینکه ما تاکنون از اهمیت و تاثیر ورزش در تولید، رشد، توسعه اقتصادی و توزیع بهتر درآمدها غافل بودهایم.
این در حالی است که ورزش میتواند تاثیر زیادی روی تولید ناخالص داخلی و رشد اقتصادی کشورها داشته باشد. نتیجه یک تحقیق نشان میدهد که سهم صنعت ورزش از تولید ناخالص داخلی ایران ۱/۱ درصد است که به طور معناداری کمتر از شاخص جهانی است.
محمد خوشچهره، اقتصاددان و استاد دانشکده اقتصاد دانشگاه تهران در گفتوگو با «تراز» در پاسخ به این پرسش که چرا تاکنون ورزش در ایران سودده نبوده است و چگونه میتوانیم از ورزش درآمد کسب کنیم؟ اظهار داشت: ما در ایران منابع کم نداریم، اما منابع را به خوبی تخصیص نمیدهیم. در واقع در خیلی از بخشها پول هست، اما تخصیص بهینه منابع صورت نمیگیرد.
وی با بیان اینکه کشورهای سوسیالیستی قبل از فروپاشی شوروی، روی ورزش همگانی خود کار کردند، افزود: در این کشورها ورزش همگانی که گسترش پیدا کرد، ظرفیت ورزشهای قهرمانی بالا رفت.
خوشچهره در ادامه با طرح این پرسش که شما فکر میکنید کشور چین چگونه بسیاری از رکوردهای المپیک را شکست و در کنار آن به توسعه اقتصادی دست یافت؟ تصریح کرد: اگر یک نفر در ورزش چین موفق شده، به این دلیل بوده که یک هرمی ایجاد کردند که چند ده میلیون نفر در آن کار میکردند تا یک نفر قهرمان شود. هماکنون ما این را نمیبینیم و متوجه نیستیم که چین چقدر هزینه کرده تا یک نفر قهرمان شود.
وی ادامه داد: چین برای چنین شهرت و اعتباری، روی ورزش به صورت سنجیده سرمایهگذاری و هدفگذاری ۱۰ ساله کرد که مدالهای المپیک را درو کند و این موضوع هم روی صنعت کالا و خدمات چین تاثیر داشت؛ به طوری که دنیا به سراغ خرید کالاهای چینی رفت.
این کارشناس اقتصادی با بیان اینکه ما در جهت عکس چین عمل کردیم، تصریح کرد: زمانی که سند چشمانداز مطرح شد، من همانجا ایراد گرفتم و گفتم شما به درستی تشخیص دادید که ما قابلیتهای قدرت اول اقتصادی را داریم، ولی این موضوع دلیل اول شدن در منطقه نیست و اگر به درستی تدبیر نکنیم، عقبگرد هم خواهیم داشت.
خوشچهره عنوان کرد: ما دو هدف استراتژیک را در سند چشمانداز دیدیم: ۱- قدرت اول اقتصادی منطقه بین ۲۳ کشور ۲- قدرت اول علم و فناوری.
وی اظهار داشت: همان موقع من اشاره کردم به این موضوع که جمعیت قالب کشور جوان است، پس چرا در این هدفگذاریها ورزش را نمیگنجانید؟ ما در حوزه ورزش غفلت کردیم و باید برای ورزش هم هدفگذاری میکردیم.
این استاد دانشگاه متذکر شد: ما اگر در حوزه ورزش هدفگذاری میکردیم که جزو سه قدرت اول آسیا شویم، قطعا اثر خود را در ورزش همگانی و عمومی نشان میداد.
ورزش همگانی را گسترش دهیم
خوشچهره تاکید کرد: من معتقدم تا زمانی که ورزش همگانی در ایران شکل نگیرد، نمیتوانیم یک فعالیت پویا از ورزش در اقتصاد داشته باشیم.
استاد اقتصاد دانشگاه تهران گفت: ما به این نکته توجه نکردیم که اگر ورزش همگانی را در کشور گسترش میدادیم، میتوانیم صنایع خرد کشور را تکان دهیم. برای مثال، یک ورزشکار، نیاز به لباس و کفش و سایر ابزار ورزشی دارد و اگر ورزش همگانی کشور را گسترش میدادیم، میتوانستیم بخش تولید کشور را هم از رکود خارج کنیم.
خوشچهره در پایان با تاکید بر اینکه ما باید حوزه ورزش را از حوزه سیاسی یا سیاسیکاری خارج کنیم، تصریح کرد: هماکنون ورزش در کشور ما سیاسی شده است و نگاه سیاسی به آن دارند، بنابراین ما الان دچار خطای استراتژیک در حوزه درآمدزایی ورزش هستیم و به همین دلیل، از تاثیر آن در حوزه توسعه اقتصادی و تولید ناخالص داخلی کشور بیبهره هستیم.
