عيد غدير موسم بازگشت به خويشتن
ديروز:
سال دهم هجرت بود و پيامبر از آخرين سفر حج خود با نامهاي حجةالوداع، حجةالاسلام، حجةالبلاغ، حجة الکمال و حجة التمام باز ميگشت، گروه انبوهي كه تعدادشان را تا صد و بيست هزار رقم زدهاند او را بدرقه ميكردند تا اين كه به پهنه بي آبي به نام غدير خم رسيدند.
و باز نيم روز هيجدهم ذي الحجه بود كه ناگهان پيك وحي بر رسول خدا صلي الله عليه و آله نازل شد در حالي كه از جانب خدا پيام آورده بود كه: "يا ايها الرسول بلغ ما انزل اليک من ربک فان لم تفعل فما بلغت رسالته و الله يعصمک من الناس" «اي رسول آنچه از جانب پروردگارت بر تو نازل شده به گوش مردم برسان و اگر چنين نكني رسالت او را ابلاغ نكردهاي و خداوند تو را از گزند مردمان حفظ خواهد كرد».
پيامبر دستور توقف دادند و همگان در آن بيابان بي آب و در زير آفتاب سوزان صحرا فرود آمدند و منبري از جهاز شتران براي پيامبر ساختند و رسول خدا بر فراز آن رفته و روي به مردم كردند. ابتدا خداي را سپاس فرموده و از بديهاي نفس اماره به او پناه جست و فرمود: اي مردم بزودي من از ميان شما رخت بر ميبندم, فرمود؛ آيا من به شما از خودتان اولي و سزاوارتر.نيستم و همگان يك صدا جواب ميدهند كه چرا چنين است آنگاه فرمود: من دو چيز گرانبها در ميان شما ميگذارم يكي ثقل اكبر كه كتاب خداست و ديگري ثقل اصغر كه اهل بيت منند. مردم، بر آنان پيشي نگيريد و از آنان عقب نمانيد. آنگاه دست علي (ع) را در دست گرفت و آن قدر بالا برد كه همگان او را در كنار رسول خدا ديدند و شناختند سپس فرمود: خداوند مولاي من و من مولاي مومنان هستم و بر آنها از خودشان سزاوارترم. اي مردم هر كس كه من مولا و رهبر اويم اين علي هم مولا و رهبر اوست و اين جمله را سه بار تكرار كرد و چنين ادامه داد: پروردگارا، دوستان علي را دوست بدار و دشمنان او را خوار. خدايا علي را محور حق قرار ده و سپس فرمود: لازم است حاضران اين خبر را به غايبان برسانند. هنوز اجتماع به حال خود باقي بود كه دوباره آهنگ روح بخش وحي گوش جان محمد صلي الله عليه و آله را نواخت كه: "اليوم أکملت لکم دينکم و أتممت عليکم نعمتي و رضيت لکم الإسلام دينا" «امروز دينتان را برايتان كامل نمودم و نعمت خود را بر شما به پايان رساندم و اسلام را به عنوان دين برايتان پسنديدم» و بدين سان علي (ع) از جانب خداوند براي جانشيني پيامبر (ص) برگزيده شد.
شرح حال:
غدير، بركه پهناوري است كه در فراخناي تاريخ و در هر جا كه اس و اساس مذهب و مكتب در آستانه به خطر افتادن و يا در معرض تزلزل قرار ميگيرد چونان تندبادي هموار از راه رسيده نجات بخش جان بي رمق ميراث باقي مانده ار امينان حرم الهي ميشود. واز همين روست كه حضرت ختمي مرتبت بارها ميفرمودند كه "يوم غدير خم افضل اعياد امتي روز غدير بزرگترين عيد امت من است"؛ چرا كه عيد از ماده عودت آمده و هرگاه كه لغزش و ناهمواري در راه و طريق اسلام ناب پيش آيد بايد كه همگان خود را با اين معيار و ملاك الهي و اين مايه سرور آسماني تطبيق دهند تا به فيض پاسداشت بزرگترين عيد امت خاتم پيامبران نايل آيند. و شايد سر اينكه صادق آل محمد در روايت زيبايي ميفرمايند كه اين عيد از اعياد فطر و قربان نيز افضل است و در آن بر محمد و آلش درود بفرستيد همين باشد.
امروز:
سالها از غدير گذشته است و ما امروزه ميراثدار امام و ولي نعمتي هستيم كه عالمي را شيفته كمالات و مناقب و فضايل خودساخته است . و چه خوش گفته ابوعلي سينا كه «على بين الناس كالمعقول بين المحسوس علي در ميان انسانها چون معقول است در ميان محسوسات». و اين نكتهاي است كه به شدت از آن غافل بوده و در بدترين فرض ممكن، سنخيت خود با مباني آن و انوار وجودي چنين امام همامي را عملا انكار كردهايم. به تعبير زمخشري عالم بزرگ اهل سنت و صاحب تفسير عظيم الشان كشاف؛ «من چه بگويم درباره مردى كه فضايل او را دشمنانش از راه كينه جويى و حسد انكار كردند؛ و دوستانش از ترس و بيم پنهان داشتند. باز ازين ميان ، آن قدر فضيلتهاى وى انتشار يافت كه خاور و باختر ( شرق و غرب ) را فراگرفت.»
دردآورترين نكته ماجرا همينجاست در حالي كه چندي پيش نامه تاريخي حضرت اميرالمومنين به مالك اشتر به عنوان سند سال سازمان ملل در زمينه تحقق اهداف انسان دوستانه و به بار نشستن حقوق بشر معرفي ميشود، باز با اين حال ما غافل از اين فيض عظمي بوده و دركنار درياي بيكران فضايل و مناقب علي (ع) و اقيانوس پنهاور نهج البلاغه، جرعهاي آب گل آلود طلبيده و نان را رها كرده و به جان يكديگر افتادهايم.
توماس كارلايل فيلسوف و نويسنده مشهور انگليسى درباره امام علي و فضايل بيشمار آن حضرت مينويسد: «اما على؛ ما را جز اين نرسيد كه او را دوست بداريم و بدو عشق بورزيم. چه، او جوانمردى بلندقدر و بزرگ نفس بود. از سرچشمه وجدانش، مهر و نيكويى سيلآسا سرازير مىگشت. از دلش شعلههاى نيرومندى و دلاورى زبانه مىكشيد. شجاعتر از شير ژيان بود؛ اما شجاعتى ممزوج با مهربانى و لطف و رأفت و دل نرمى...
در كوفه ناگهان به حيله كشته شد؛ و شدت عدلش موجب اين جنايت گشت. چه، او هر كسى را چون خودش عادل مىپنداشت. هنگامى كه درباره قاتلش گفتوگو مىشد، گفت: اگر زنده ماندم، خودم مى دانم و اگر درگذشتم، كار با شماست. اگر خواستيد قصاص كنيد، ضربت شمشيرش را به يك ضربت سزا دهيد. و اگر درگذريد، به تقوى نزديكتر است.»
و درحالي كه ما غافل از اين نعمت بزرگ الهي هستيم، جبران خليل جبران شاعر و نويسنده مشهور مسيحي لبناني نيز اندر باب محاسن و فضايل مولا مينويسد: «على از جهان درگذشت، در حالى كه شهيد عظمت خود شد؛ در حالى كه نماز ميان دو لبش بود و دلش از شوق پروردگار لبريز بود. عرب، حقيقت مقام و قدر على را نشناخت؛ تا از ميان همسايگان پارسى آنان، مردمى به پا خاستند و گوهر و سنگ ريزه را فرق گذاشتند.
على هنوز پيام خود را به طور كامل به سراسر جهان نرسانده بود كه به سراى جاويدان شتافت. ولى من مىنگرم كه پيش از اينكه چشم از اين خاكدان ببندد، تبسم شادى نقش رخسارهاش بود.
مرگ على مانند مرگ پيامبران روشنبين بود؛ همان پيامبرانى كه به شهرى رو مىآوردند و با مردم و زمانى زيست مىكردند كه شايسته آنان نبود. و سرنوشتى جز غربت و تنهايى نداشتند.»
سخن آخر:
يكي از اعمال با فضيلت در روز عيد غدير ذكر صلوات بر محمد و آل و محمد و ترنم به اين دعاست كه «الحمد لله الذي جعلنا من المتمسكين بولايه علي ابن ابيطالب» و بياييم و در اين روز خجسته و فرخنده خداوند را به عظمت منتخب و منصوب آسماني اين روز قسم دهيم تا در اين آشفته بازار مكارگي و كدورت طلبي، ذرهاي قدردان اين نعمت بزرگ بوده و در راه معرفت هرچه بيشتر و به قدر وسع و استعداد خود كوشا و موفق باشيم. و اين نكته باريك تر زمو را كه مقام معظم رهبري در بيانات خود و در اشاره به واقعه غدير فرمودهاند آويزه گوش خود نماييم كه: "مسئله «غدير» يك مسئله تاريخى صرف نيست؛ نشانهاى از جامعيت اسلام است. اگر نبىمكرم ـ كه در طول ده سال، يك جامعه بدوىِ آلوده به تعصبات و خرافات را با آن مجاهدتهاى عظيمى كه آن بزرگوار انجام داد و به كمك اصحاب باوفايش به يك جامعه مترقى اسلامى تبديل كرد ـ براى بعد از اين ده سال، فكرى نكرده بود و نقشهاى در اختيار امت نگذاشته بود، اين كار ناتمام بود. رسوبات تعصبات جاهلى به قدرى عميق بود كه شايد براى زدودن آنها سالهاى بسيار طولانى نياز بود. اين كه در آيه مباركه سوره مائده مىفرمايد: «اليوم اكملت لكم دينكم و اتممت عليكم نعمتى»، تصريح به همين معناست كه اين نعمت ـ نعمت اسلام، نعمت هدايت، نعمت نشان دادن صراط مستقيم به جامعهى بشريت ـ آن وقتى تمام و كامل مىشد كه نقشه راه براى بعد از پيغمبر هم معين باشد؛ اين يك امر طبيعى است. اين كار را پيغمبر در غدير انجام دادند؛ اميرالمؤمنين را كه از لحاظ شخصيت ـ چه شخصيت ايمانى، چه شخصيت اخلاقى، چه شخصيت انقلابى و نظامى، چه شخصيت رفتارى با قشرهاى مختلف افراد ـ يك فرد ممتاز و منحصر بفردى بود، منصوب كردند و مردم را به تبعيت از او موظف كردند. مسئله غدير اين است؛ يعنى نشاندهنده جامعيت اسلام و نگاه به آينده و آن چيزى كه در هدايت و زعامت امت اسلامى شرط است. آن چيست؟ همان چيزهايى كه شخصيت اميرالمؤمنين، مظهر آنهاست: يعنى «تقوا»، «تدين»، «پايبندى مطلق به دين»، «ملاحظه غير خدا و غير راه حق را نكردن»، «بىپروا در راه خدا حركت كردن»، «برخوردارى از علم»، «برخوردارى از عقل و تدبير»، «برخوردارى از قدرت عزم و اراده»؛ اين يك عمل واقعى و در عين حال نمادين است. اميرالمؤمنين را با همين خصوصيات نصب كردند، در عين حال اين نماد زعامت امت اسلامى در طول عمر اسلام ـ هر چه كه بشود ـ همين عمل است؛ يعنى نماد زعامت و رهبرى اسلامى در طول زمان همين است، همان چيزى كه در انتخاب الهى اميرالمؤمنين تحقق پيدا كرد. غدير، يك چنين حقيقتى است.
ما شيعيان و پيروان اهل بيت، هزاران بار خدا را شكر مىگزاريم كه چشم ما را به اين حقيقت باز كرد، دل ما را پذيراى اين حقيقت كرد، ما را در محيطهايى به دنيا آورد و پرورش داد كه اين حقيقت در آن محيطها جا افتاده بود؛ اينها خيلى نعمتهاى بزرگى است."
