انتقاد از افراطیون و توصیه به دولت

 یکی از مشکلاتی که در قرن های اخیر ایران با آن مواجه بوده است افراط‌ها و تفریط‌هایی است که بعضا در ادوار مختلف مشاهده می‌شود. لزوم بررسی  علل و زمینه‌های بروز افراط گری ها در کنار تحلیل چرایی تفریط‌ها شاید یکی از ضروری ترین الزامات فعلی کشور می باشد. رفتار غیر اعتدالی که هر بار که اوج می‌گیرد با واکنش‌ها و حاشیه‌هایی همراه است. در بررسی چرایی رفتار افراطیون با حجت الاسلام علی عسگری، معاون پارلمانی دانشگاه آزاد و مشاور علی اکبر ولایتی به گفت و گو پرداختیم. وی که در مجلس هفتم از اصولگرایان منتقد دولت احمدی‌نژاد بود در همان زمان نیز به افراط گری حلقه‌ اطراف رئیس جمهور و حامیانش انتقاد می‌کرد و اکنون از توصیه هایش به روحانی می‌گوید. عسگری سال‌ها به عنوان مشاور پارلمانی حسن روحانی در مرکز تحقیقات استراتژیک مجمع تشخیص مصلحت نظام فعالیت می‌کرد. در ادامه شما را به مطالعه این گفت و گو فرا می‌خوانیم.

سوال: به عنوان اولین سوال به نظر شما دلیل اصلی نگرانی ها و رفتارهای افراط گرایانه در جامعه اسلامی و به خصوص در تاریخ جمهوری اسلامی  توسط برخی افراد چه بوده و چیست؟

عسکری:  بعد از رحلت پیامبر(ص)، روش های فکری متفاوتی در اسلام بوده و هست. در کتاب فرق و فرهنگ مذاهب بیش از 500 فرقه و گروه معرفی شده که هر کدام رهبران و سلیقه و روش فکری خاص خود را داشته اند و عمدتا در طول تارخ در قالب روش های فکری کلامی ظهور و بروز پیدا کرده اند و همه به نوعی مدعی اسلام و مسلمانی بوده اند. ولی روش فکری اسلام ناب و شیعه، همیشه به عنوان روش معتدل شناخته شده است روش کلامی معتزله، آزاد اندیشی منهای تفکر شیعه و روش کلامی اشاعره، مقدس مابی و تحجر است؛ اینها یا افراط می کردند و یا تفریط و این روش ارزشمند فکری شیعه بوده که در قالب امامت و رهبری ولایت معصوم- و در ادامه ولایت عالمان دینی و  ولایت فقیه که ولایت فقه اهل بیت است- اعتدال و عقلانیت بر آن حاکم بوده و همیشه هم تعیین کننده بوده است.  

بهترین شاخص جریان فکری شیعه و ولایت دینی اعتدال و عقلانیت است

جریان دینی همیشه در چالش دو روش افراط و تفریط قرار داشت اما هر وقت در جریان دینی اعتدال مبنا می شد، اصالت و جوهر دین و نمادها و ارزش های دین امکان ظهور و بروز بهتری داشت. روش های افراطی در زمان امام علی(ع) در قالب ناکثین و مارقین خود را نشان داد و همچنین در دوره امام حسین (ع) نماد عینی آنها را می توان در شمر، عمر سعد و ... دید. اینها به مسلمانی تاکید می کردند اما از نوع افراطی آن. در گذشته اینها در قالب عقاید و نحله های فکری خود را نشان می دادند و الان مصیبتی که بر آن اضافه شده است، مصیبت سیاست زدگی است که گاها افرادی در قالب روشنفکری و تفکرات اومانیستی و وابسته به غرب خود را مسلمان معرفی می کنند و گاهی هم متحجران و چهره های مقدس ماب- به تعبیر امام تیشه ای که مقدسین بی خبر از خدا به ریشه اسلام زده اند تاکنون احدی نزده است- خود را در عرصه سیاست و اجتماع ظهور و بروز می دهند. اکثر اینها هم تفسیر به رای از دین دارند و دین را پوششی برای افراط گری و یا تفکرات تفریطی خود قرار داده اند اما اندیشه امام(ره) و تفکر شهید مطهری و سایر شاگردان امام نه افراط را مهر تایید زده و نه تفریط را.

 در دوره اصلاحات کسانی بودند که تفکرات اومانیستی آنها را تا حدی متاثر کرد ه بود و به مسیر تفریط افتادند و رفتار وادادگی نسبت به دین و انقلاب از خود ظهور و بروز دادند. اینها آنتن‌شان رو به سمت غرب کار می کرد و الان هم سرشان در آخور غرب است و وامدار تفکرات غربی هستند و بیشتر در آن سوی مرزها فعال هستند. بعد از دوران اصلاحات در قالب جریان اصولگرا-که ما هم جزو جریان اصولگرا بودیم و هستیم و خودمان را ملتزم به اصول می دانیم و ملتزم به ولایت- و در پوشش اصولگرایی و ولایت مداری، کسانی با تئوری و رفتار و روش آقای احمدی نژاد خود را بار بر جامعه کردند؛البته رفتار شناسی آقای احمدی نژاد نیاز به چند واحد درسی در دانشگاه دارد. جمع بسیاری از دوستان هم به دفاع از احمدی نژاد همه حیثیت و اعتبار خود را صرف کردند و احمدی نژاد که پس زده شد، اینها در بین زمین و آسمان معلق شدند و تشتشان از آسمان افتاد و صدا کرد. اینها در انتخابات ریاست جمهوری سعی کردند خود را بازسازی کنند و شرایط را به نحوی به پیش ببرند تا ریاست جمهوری را در قبضه قدرت خود داشته باشد و چون چنین نشد از همان آغاز سعی کردند که رفتار افراطی خود را در چند ماه اول متوقف کنند؛ آن هم به دلیل سفارش و توصیه های رهبری. اینها سعی کردند آب از آسیاب بیافتد و بعد از آن در همان قالب افراط در اصولگرایی، ولایت مداری و انقلابی گری خود را دوباره در افکار عمومی مطرح کنند، غافل از اینکه نتیجه انتخابات نفی افراط بود. مردم از افراط خسته شده بودند و به اعتدال روی آوردند. نتیجه انتخابات هم همین را بازگو می کند. این گونه رفتار از ناحیه جریان افراط، ضمن اینکه هم در داخل و هم در خارج از کشور برای نظام مشکل ساز می شود، برای خود عوامل افراط هم سود و ثمری نخواهد داشت؛ به این جهت که اقتضاء عقلانیت و اعتدال چیز دیگری است.  

البته اقدامات این جریان جای هیچ نگرانی ندارد. در سفر بندرعباس هم به آقای روحانی عرض کردم که اینها به هر طریقی شده، می خواهند شما را ناراحت کنند تا از روی ناراحتی موضع گیری کنید و سوژه به دست آنها بدهید و یا اینکه منفعل شوید. بهترین راه این است که آقای روحانی صبوری پیشه کند؛ بالاخره این چند روز هم می گذرد . 

سوال: نقدهایی هم به دولت وارد است اما در این شرایط افراط‌گرایان باعث شده اند که منتقدان دلسوز از ترس همصدایی با این افراد سکوت اختیار کنند. آیا شما به دولت انتقاد یا توصیه داشته‌اید؟
 
عسکری: مسلما دولت باید تیم های سیاسی، اقتصادی، مدیریتی و حتی تیم فرهنگی اش را منسجم کند و نباید گذاشت هیچ یک از این تیم ها ناهماهنگ عمل کند و یا نتیجه و کارکرد ضعیفی به نام دولت رقم بخورد. بالاخره سبد کالا برای دولت در این حد تمام شد که خود آقای روحانی از مردم عذر خواهی کرد. نباید چنین اتفاقاتی در دولت مجددا تکرار شود. یا در ارتباط با مباحث فرهنگی بالاخره هر کاری هم بکنیم اقلیت غربگرای غیرمعتقد به مبانی دینی، را ه خود را می رود و مطالبات آنها نیز حدی ندارد و محدود به آزادی های مشروع نمی شود. مطالبات آنها از نوع مطالبات انسان‌های وابسته به اردوگاه فکری غیر دینی است. مرحوم مطهری آزاد اندیش و نماد آزاد اندیشی اسلامی بود. چه شد او را ترور کردند؟ برای اینکه می دیدند تفکر عقلانیت و اعتدال در قالب وی و افکار بلندش جامعه را اداره می کند و باعث رضایتمندی جامعه و باعث عمق بخشیدن به اندیشه دینی و مسلمانی می شود. آنها کمتر از این نسبت به حوزه فکری و فرهنگی ما و به اینکه ما نباشیم قانع نیستند. بنابر این اینکه بیاییم ممیزی را برداریم و یا بعضی ها در دانشگاه طالب این فضا باشند که آثاری مانند آثار صادق هدایت و دیگران عرضه شود، زیبنده دولت اسلامی نیست؛ چه دولت آقای روحانی باشد چه هر دولت دیگر .  

 نقدها باید منصفانه و به دور از تخریب و دروغ و توهین باشد

اینکه برخی دوستان اظهار کرده اند که ممیزی باید وجود داشته باشد، این را قبول دارم اما ممیزی نباید با افراط همراه باشد؛ به گونه ای که برایند آن سانسور در همه ابعاد مختلف فکری و فرهنگی باشد. جریان افراط و تفریط مانند قیچی دولبه ای است که اندیشه و مدیریت ناب دینی را تحت تهاجم دارد. برژینسکی، مشاور امنیتی "کارتر" بعد از پیروزی انقلاب اسلامی کتابی در مورد دلایل گروگانگیری و سقوط شاه نوشته و می گوید: ما اصرار به افکار اومانیستی داشتیم و شاه را متولی این کار گذاشته بودیم و از وی می خواستیم که آزاد اندیشی دینی و مذهبی را سرکوب کند و نتیجه این کار انقلاب اسلامی شد." حالا اگر از این طرف ما در قالب حکومت اسلامی، افراط گری در تفکر دینی را مبنا کنیم و اجازه نقد به منتقد ندهیم،  نتیجه اش همان برایند و حالتی که در گذشته پیش آمد. آن زمان حساب شاه را به دین ربط نمی دانند اما حساب کار ما را به دین مربوط می دانند؛ یعنی یک ظلم آشکار و مضاعفی می شود  بر جریان دینی. 

همان هایی که آن طرف نشسته اند و نمی خواهند سر  بر بدن مسلمانی باشد و بریشان اصلح طلب و اصولگرا تفاوتی ندارد، در برنامه سازی‌های رسانه‌ای شان سعی می‌کنند از این آشفته بازار استفاده کنند . "من و تو" یک شبکه بهایی است. این شبکه با یک نماینده روحانی مجلس مصاحبه کرده و پرسیده است: "آقای جنتی به عنوان یک وظیفه اخلاقی به عید دیدنی خاتمی رفت، ضمن اینکه او هم روحانی است و هم سید و دو دوره هم با محبوبیت رئیس جمهور بوده است. چرا کسی که محکوم نشده و در نظام محترم است، چرا وزیری نتواند به ملاقاتش برود؟" و این نماینده گفته است که "خاتمی محکوم خواهد شد و در دادگاه ویژه روحانیت پرونده دارد و ممنوع التصویر است." شبکه "من و تو" دلش به حال این روحانی سوخته است یا به حال خاتمی و ...؟! اینها سعی می کنند از افراط و تفریط ها به نفع خود و جریان بهائیت استفاده کنند. باید مواظب باشیم دشمن سوء استفاده نکند. باید نگران بود اما نوع طرح بحث و موضوع  و جبهه گیری اگر با افراط باشد، چیزی است که دشمنان می خواهند. آنها می خواهند در کشور نزاع و دشمنی و کش و قوس باشد.
 
سوال: شما در دوره هفتم مجلس و در زمانی که احمدی نژاد به ریاست جمهوری رسید نماینده مجلس بودید. آیا در آن زمان هم چنین حرف هایی می زدند؟

عسکری: اینها برای اینکه مردم فراموش کنند که اینها حامی احمدی نژاد بوده اند، سعی می کنند که فضا را ملتهب کنند تا مردم اینها را به عنوان دلسوزهای بایسته همیشگی شان قبول کنند و رفتارشان نوعی رد گم کنی نسبت به گذشته است. در حالی که تاریخ به هیچ کسی امان نداده و سابقه همه در تاریخ ثبت می شود. خیلی زود شروع کرده اند و کاش اجازه می دادند دولت فرصتی می یافت و کاش کمک می کردند و برادری خود را ثابت می کردند و بعد نقد می کردند و نقدشان منصفانه بود و تخریب و دروغ و توهین ها متوقف می شد.
 
سوال:  در برخی محافل خاص بحث مرسی سازی آقای روحانی را مطرح کرده‌اند و برخی می گویند که آقای روحانی اولین رئیس جمهور چهار ساله ایران خواهد بود .چقدر این سخن می تواند به واقعیت نزدیک شود؟

عسکری: اینها خودشان با سازماندهی و تشکیلات ورود پیدا کردند و احمدی نژاد را رو در روی هاشمی قرار دادند. به عنوان اینکه هاشمی را نفی کنند احمدی نژاد را مطرح کردند و به اوج رساندند و هاله نورش کردند و الان به جای اینکه پاسخگوی اعمال خود باشند، خود را قیم مردم و جامعه و انقلاب و حتی ولایت می دانند. بعضی از این ها جزو چهره های افراطی هستند که جریان ولایت هم از آنها بیزاری می جسته و دیدیم که رهبر انقلاب نیز اتفاقات پیش آمده از ناحیه اینها در حرم امام رضا(ع) و حرم امام خمینی(ره) و حرم حضرت معصومه(س) را محکوم کردند و اگر دستگاه قضایی و امنیتی دلسوزانه به دلایل و پشت صحنه های آن افراط ها رسیدگی می کرد و آنها را محکوم و مجازات می کرد، این حوادث و رفتارها دیگر تکرار نمی شد.
 
سوال: شما از نزدیکان آقای روحانی هستید . چطور شد که به دولت نرفتید؟

 ترجیح دادم حامی تشکیلاتی دولت باشم تا حامی اجرایی

عسکری: حقیقت این است در جاهایی که دولت می خواست و پیشنهاد شد، نه پیش‌زمینه و تخصصی داشتم و نه کارآمدی لازم . بنیاد شهید و جاهای دیگری را تاکید داشتند که همکاری کنم. از طرف دیگر خودم هم نخواستم سهم خواه تلقی شوم. من همیشه تکلیف مدارانه وظیفه کاری، سیاسی و تشکیلاتی خود را انجام داده ام و آنجایی که موافق جریانی بودم شفاف عمل کرده ام و حتی زمانی هم که مخالف بوده ام شفاف گفته ام و رفتارم سیاسی کارانه نبوده است. در رابطه با این دولت هم ترجیح دادم حامی تشکیلاتی دولت باشم تا حامی اجرایی . در مجمع تشخیص و دانشگاه آزاد اسلامی که هستم جاهایی است که باب میل خودم است. برخلاف خواسته قلبی نمی توانم پستی را اشغال کنم و یا اینکه با برخی اشخاص همکاری کنم. من در طول خدمتم در کنار آیت الله خامنه ای و آقایان هاشمی و  طبسی و روحانی و .. بوده ام و الان هم در کنار آقایان میرزاده  و  ولایتی کار می کنیم. رئیس و مافوق برای من مهم است و موضوعیت دارد . من از این دولت هرگز انتظار وزارت و معاونت نداشته ام و ترجیهم این بود که آزاد باشم و در مجمع و دانشگاه باشم.
 
سوال:  شنیده می شود که برخی افراد خاص در دولت تصمیم گیر شده اند و آقای روحانی هم همچون احمدی نژاد افرادی مانند مشایی در کنار خود دارد.

عسکری: یکی از مشکلاتی که این دولت دارد این است که عقبه تشکیلاتی ندارد. دولت احمدی نژاد عقبه سپاه، بسیج و بسیاری از مجموعه ها را داشت و این دولت به هر دلیلی این پشتوانه را ندارد. پیشنهاد اول من به آقای روحانی پس از پیروزی در انتخابات تاسیس بانک اطلاعات نیروی انسانی و پالایش نیرو بود که به دلیل گرفتاری ها و مشغله هایی که داشتند، آن را نخواندند. یکی از مشکلات دولت، نبود بانک اطلاعات نیروی انسانی است و این را چون احمدی نژاد نداشت وضعیتش آنگونه شد که شاهد بودیم.

رابطه گرایی برای اشتغال پست ها و مسئولیت ها زیبنده دولت عقلانیت و تدبیر نیست

این دولت بر تعهد و تخصص تاکید می کند که دولت های گذشته هم بر این دو تاکید می کردند و چیز دیگری که در این دولت به آن اهتمام شده، عقلانیت و تدبیر است. بانک اطلاعات نیروی انسانی می گوید که فرد عاقل باید دنبال افراد عاقل بگردد. اگر به دنبال مدیران با شاخصه عقلانیت و تدبیر هستیم کار مقداری سخت تر هم می شود. بنابر این بانک اطلاعات نیروی انسانی اهمیت دو چندانی پیدا می کند . از این اصل هم به نحوی غفلت شده است. در نتیجه چیدمان نیرو در پایین دست در بسیاری از موارد ضعیف است. یا اکتفا و قناعت به مدیران قبلی شده است که این سم مهلکی است. مدیری که این دولت را قبول ندارد چوب لای چرخ آن خواهد گذاشت آن هم از نوع گزینه های احمدی نژادی‌اش!

در مورد  نیروهای جدیدی هم که منظور نظر قرار گرفته اند نیز باید برسی کرد که واقعا تنها همینها بوده اند که می توانستند مدیریت را به عهده بگیرند و پست ها را اشغال کنند و بهتر از اینها وجود نداشت؟ برداشت من این است که در بعضی موارد بهتر از اینها وجود داشت. اگر بانک اطلاعات نیروی انسانی در کار بود قطعا مورد توجه قرار می گرفت که بهتر از اینها هم وجود دارد. در عین حال برخی استاندارانی را می بینیم که سابقه استانداری نداشته اند و شاید سلیقه سیاسی و سابقه چند روز آشنایی و همراهی شان با دولت و به نوعی رابطه گرایی شان باعث شده است که استاندار شوند. به جای اینکه السابقون السابقون، مبنا می‌شد تا اینکه الرابطون الرابطون مبنا می‌شد!

همین موضوع در برخی حوزه های وزارتی و اجرایی نیز به نوعی خودش را نشان می دهد. اگر دوستان می خواهند دولت را نقد کنند و نقدشان منصفانه باشد باید بگویند کسی که سبد کالا را به این شکل اجرا کرد، نیرویی است که به درد دولت نمی خورد و آدم عاقل هم تجربه های اشتباه را تکرار نمی کند. در نهایت باید گفت اگر این فرایند ادامه پیدا کند کار دولت سخت تر هم خواهد شد.

سوال:  اخیرا همایشی تحت عنوان دلواپسین هسته ای برگزار شد، آیا این دلواپسی ها را قبول دارید؟

عسکری: در مورد مذاکرات هسته ای و تیم مذاکره کننده نیز نظرم این است که اشراف و نظارت رهبری، دقت آقای روحانی و کارآمدی هیئت مذاکره کننده جای نگرانی باقی نمی‌گذارد. دلواپسی ها سیاسی است.  باید اجازه داد تا پیش بروند و ببینیم نهایت کارشان چه خواهد شد.
دلواپسی های هسته ای ، دلواپسی های سیاسی و جناحی است
 
اما انسجامی که در حوزه خارجی وجود دارد، در داخل کشور و در برخی حوزه های اقتصادی،
فرهنگی و ... وجود ندارد و این مطلب خودش را نشان می دهد.  ضعف های اجرایی بعضی از وزارتخانه ها هم مزید بر علت شده است فعلا مردم از وزیر بهداشت و درمان و آموزش پزشکی رضایت نسبی دارند، کاش کار برخی از وزیران همانند ایشان باعث رضایت و امید مردم می‌شد. در هر حال در حوزه سیاست خارجی آقای ظریف خوش درخشیده، همچنان که در داخل آقای قاضی زاده هاشمی.