رئیس جمهور آینده عراق کیست؟

سرانجام رقابت نفس‌گیر ۳۹ ائتلاف بزرگ عراقی برای به دست گرفتن کرسی‌های پارلمانی به پایان رسید و مردم عراق به رغم تهدیدات امنیتی گروه تروریستی داعش، پای صندوق‌های رأی ‌رفتند. انتخابات عراق در این دوره، دو تفاوت عمده با دوره‌های گذشته داشت و آن ‌حضور نداشتن نیروهای اشغالگر آمریکایی و تغییر نگرش رهبران جریان‌های سیاسی از طایفه‌گری به سمت هویت سیاسی بود.

به گزارش «تابناک»، از سال ۲۰۰۳ که رژیم صدام سقوط کرد تا سال ۲۰۱۱ آمریکایی‌ها خود را قیم ملت عراق می‌دانستند و برای همین، در همه امور داخلی و سیاست خارجی دولت عراق دخالت می‌کردند. مقامات آمریکایی در آن زمان تلاش می‌کردند تا انتخابات عراق به گونه‌ای انجام شود تا شخصیت‌های مورد نظر آنان در ارکان دولتی و پارلمانی راه یابند؛ اما معمولا نتایج انتخابات عراق به رغم دخالت‌های آشکار و پنهان آمریکایی‌ها درست بر عکس خواست و اراده آنان شکل می‌گرفت، زیرا یکی از ابزار مقابله ملت عراق با اشغالگران صندوق‌های رأی ‌یری بود.

با خروج آمریکایی‌ها از عراق، اوضاع سیاسی و اجتماعی این کشور در مقایسه با گذشته بهبود یافت، زیرا ملت عراق تنها راه تشکیل یک نظام دموکرتیک را مشارکت جمعی در تعیین سرنوشت ملی خود می‌دانند؛ اما هرچند آمریکایی‌ها از عراق خارج شدند، این بار رژیم‌های عرب منطقه برای کارشکنی در فرایند شکل‌گیری یک نظام دموکراتیک و پارلمانی وارد عمل شدند و از همه ابزارهای سیاسی رسانه‌ای و مالی خود استفاده کردند.

این انتخابات با حضور نزدیک به ۶۵ درصد از ملت عراق برگزار شد و این یک پیام روشنی به دشمنان عراق بود که این ملت در ایجاد یک نظام دموکراتیک کاملا جدی است. از سوی دیگر ویژگی این دوره از انتخابات این بود که ائتلاف‌های بزرگ شیعه، سنی و کرد‌ها بر اساس شاکله سیاسی و نه شاکله طایفه‌ای ایجاد شد و این امر برای نخستین بار در ‌انتخابات یازده سال گذشته عراق رخ می‌دهد.

برآیند گزارش‌ها نشان می‌دهد که ائتلاف دولت قانون به رهبری نوری المالکی در یازده استان عراق پیشتاز است و ائتلاف المواطن «شهروند» به رهبری سیدعمار حکیم در رده دوم و ائتلاف الاحرار وابسته به مقتدی صدر در رده بعدی هستند. کرد‌ها نیز از رهگذر ائتلاف میان حزب دموکرات، اتحادیه میهنی، جنبش اسلامی، حرکت اسلامی، جماعت اسلامی و حزب تغییر و اصلاح گوران توانستند رأی بالایی ‌در مناطق کرد‌نشین به دست آورند.

پس از اینکه مسعود بارزانی ریاست منطقه کردستان عراق اعلام کرد که تصدی پست ریاست جمهوری در عراق حق مردم کرد است، فراکسیون ائتلاف دولت قانون به ریاست نوری مالکی‌ مخالفت خود را با این موضع ریاست منطقه کردستان عراق اعلام و تأکید کرد، ‌هیچ متن قانونی نیست که به حق کرد‌ها برای تصدی پست ریاست جمهوری اشاره کرده باشد. از سوی دیگر اگر نوری المالکی ‌بتواند با دیگر احزاب، ‌فراکسیون قدرتمندی را تشکیل دهد، خواهد توانست برای بار سوم ‌نخست وزیر ‌شود.

این در حالی است که کمیسیون عالی انتخابات عراق اعلام کرد که نتایج انتخابات پارلمانی این کشور ۲۵ ماه می جاری اعلام خواهد شد.

در همین ارتباط سیامک کاکایی، کار‌شناس مسائل عراق در گفت‌و‌گو با تابناک انتخابات پارلمانی عراق و آینده عراق را ‌بررسی کرده است.

* در انتخابات اخیر چه گروه‌هایی شرکت کرده‌اند؟

انتخابات پارلمانی در عراق به دلیل اینکه نظام سیاسی این کشور پارلمانی است، مثل انتخابات سایر کشورهای تحت سیستم پارلمانی اهمیت زیادی داشت. در این انتخابات ۳۹ ائتلاف بزرگ انتخاباتی شرکت داشتند. این در حالی است که اعضای برخی از این ائتلاف‌ها به بیش از صد حزب هم می‌رسید. می‌توان انتخابات اخیر را بین سه گروه عمده شیعیان، کرد‌ها و اهل سنت تقسیم‌بندی کرد. همه ائتلاف‌ها در قالب همین سه گروه اصلی قابل دسته بندی هستند.

شیعیان:

آن گونه که قابل پیش‌بینی بود و از نتایج اولیه انتخابات بر‌می‌آید، در میان گروه‌های شیعه، ائتلاف شیعه دولت قانون نوری المالکی و ائتلاف المواطن، عمار حکیم و همین طور گروه‌های وابسته به شیعیان بیشترین آرا را به دست آورده‌اند.

اهل تسنن:

 در گروه‌های فهرست الوطنیة و فهرست متحدون اسامه النجیفی بیشترین آرای اهل سنت را به خود جلب کرده است. گروه‌های دیگر نظیر ائتلاف عربی و همینطور فهرست الوطنیه به ریاست ایاد علاوی نیز که البته این یک فهرست شیعی و سنی بود، ولی نگرش‌ها به سمت سنی‌ها دارند، توانستند به ترتیب بخشی از آرا‌ را به خودشان جلب کنند.

کرد‌ها:

در گروه سوم که کرد‌ها هستند یک وجه مشخصه این دور از انتخابات آن بود که کرد‌ها جدا شرکت کردند. یعنی آن‌ها نتوانستند یا نخواستند که ائتلاف واحدی تشکیل بدهند.

پس از انتخابات پارلمانی پست‌های مهم حکومتی یعنی ریاست جمهوری و نخست وزیری و ریاست پارلمان چگونه تقسیم خواهد شد؟

اکنون پس از اعلام نتایج اولیه تا حدود زیادی تعیین کننده نتایج نهایی انتخابات پارلمان است. با توجه به اینکه ترکیب جمعیت بالای بر ۶۰ دردصد متعلق به شیعیان است. الزاما نخست وزیری از جناح‌های شیعه می‌باشد. البته در این موضوع اتفاق نظر و اجماع نظر وجود دارد.
در این میان بحث‌ها بر سر ماندن یا نماندن آقای مالکی به عنوان نخست وزیر مطرح است. در این میان دیدگاه‌های متفاوتی در بین گرو‌های اهل سنت، کرد‌ها و شیعیان مورد بحث است که می‌تواند یکی از موضوعات اصلی پس از انتخابات باشد.

خروج صدر از صحنه سیاسی عراق چه تأثیری در آینده سیاسی عراق داشت؟

نام خروج صدر بیش از آنکه که موضوع عمیق سیاسی باشد بیشتر رونما بوده است، چون که آقای صدر اساسا یک شخصیت سیاسی دارد و در ارتباط با جریان انتخابات هم گروه‌های وابسته به صدر یعنی کل گروه‌هایی که نزدیک به صدر هستند پایگاه سنتی خاص خودشان به خصوص در بغداد دارند.
 
برخی بر این باورند که بعضی از کشورهای منطقه‌ای در عراق دخالت می‌کنند. نظر شما چیست؟

بدین معنا نمی‌توان نام گذاری کرد. بلکه در صحنه سیاسی عراق بازیگران بیرونی، منطقه‌ای و بین المللی وجود دارند. کشورهای همسایه عراق نظیر ایران، ترکیه و عربستان که سه همسایه مهم منطقه هم هستند. این کشور‌ها خواه یا ناخواه و به اشکال مختلف نه در ارتباط با انتخابات بلکه در عرصه سیاست، اقتصاد و مسائل داخلی بی‌تاثیر نیستند. منافع یا نگاه هر یک از این کشور‌ها در ارتباط با مسائل عراق در تعارض است به خصوص آنجایی که مسائل امنیتی و حمایت برخی از گروه‌های اهل سنت مطرح بوده است. همواره پای عربستان مورد تاکید بوده است و یا انتقاد‌ها از سوی مقام‌های عراق مطرح بوده است.

بعد از بیماری اقای طالبانی و خروج وی از صحنه سیاسی عراق به نظر شما جایگزن وی چه کسی خواهد بود؟

انتخاب رئیس جمهور عراق یکی از موثر‌ترین و شاید مهم‌ترین مسئله حاضر در عراق است که می‌تواند ارایش سیاسی در دولت آینده و چگونگی تعامل و یا تقابل گروه‌های اصلی در عرصه سیاست عراق تأثیر‌گذار باشند؛ بدان معنا که اکنون دو نگرش مطرح است.

۱- جناح‌های اهل سنت مطرح کردند در عراق نباید رئیس‌جمهور غیر عرب باشد. آن‌ها نسبت به این موضوع بسیار پافشاری می‌کنند.

۲- مسعود بارزانی به عنوان جریان اصلی کرد‌ها رسما اعلام کرده بود که ریاست جمهوری حق کرد‌هاست؛ هرچند در قانون اساسی به این موضوع اشاره‌ای نشده است، لیکن در دو دوره گذشته به دلیل حضور آقای جلال طالبانی به عنوان رئیس‌جمهور شبیه یک عرف سیاسی به خودش گرفته ‌که ریاست جمهوری به کرد‌ها برسد. اکنون با توجه به این روند احتمالاتی مطرح است.

‌اول اینکه کسانی درصدد احراز پست ریاست جمهوری باشند، ممکن است بین اهل سنت و برخی گروه‌های شیعه حرف دولت ائتلاف قانون با توجه به اینکه اختلاف نظر دارند، نوعی پیوند سیاسی یا به عبارت دیگر توافق حاصل شود‌ که مثلا اگر مالکی چنین کاری بکند خودش نخست وزیر باشد و اسامه نجیفی به ریاست جمهوری برسد.

‌دوم آنکه اگر ریاست جمهوری به کردها نرسد، واکنش آنها چه خواهد بود؟‌ آیا این کار‌ منجر به دوری کردها از عراق خواهد شد یا خیر، به ویژه که در ماه‌های گذشته، بحث‌هایی درباره تأثیر‌گذاری کردستان عراق مطرح شده ‌و‌ ممکن است به گریز کردها از مرکز منتج شود؟

متن کامل را اینجا بخوانید.