آیا می توان نماینده مجلس، وزیر و .... را امر به معروف کرد؟

پس از به شهادت رسیدن یکی از ناهیان منکر در روزهای آغازین سال جاری، رئیس قضا از روند قانون‌گذاری در مجلس شورای اسلامی گلایه کرد و با اشاره به اصل ۸ قانون اساسی گفت: هنوز در کشور قانونی برای امر به معروف و نهی از منکر و همچنین متعرضان به ناهیان منکر وجود ندارد.

این گفته‌های رئیس قضا زمینه‌ای شد برای‌ قوانین مربوط به امر به معروف و نهی از منکر، اما جالب این است که پس از گذشت بیش از ۳۵ سال از تصویب قانون اساسی، هنوز قانون مدونی برای ناهیان منکر و امر‌کنندگان معروف وجود ندارد و حدود و مشخصات آن روشن نشده است.

به هر حال با تأکید رئیس مجلس و سخنان رئیس قوه قضاییه، مقدماتی برای رسیدگی به این موضوع در مجلس شورای اسلامی شکل گرفت. با ‌وجود این و با گذشت نزدیک دو ماه از این قضیه، هنوز اعضای کمیسیون حقوقی و قضایی مجلس وارد این موضوع نشده‌اند و حتی مقدمات این کار نیز در کمیسون فراهم نشده است.

موسی غضنفر آبادی، عضو کمیسیون حقوقی و قضایی ‌با اشاره به تدوین قانون درباره امر به معروف و نهی از منکر اظهار داشت:‌‌ همان موقع قرار شد، پیشنهاد قوه قضاییه و مرکز پژوهش‌های مجلس ‌به مجلس بیاید و پس از آن موضوع در کمیسون ‌بررسی شود.

وی گفت: اصل قانون اساسی که در بند ۸ آن نوشته ‌شده، با آنچه در کمیسیون می‌خواهد بررسی شود، فرق دارد. این قانونی که ما در پی آنیم، مربوط به کسانی است که در صورت امر به معروف و نهی از منکر‌ مورد تعرض قرار گرفتند. در این باره، قصد داریم مجازات آن را شدید کنیم.

وی در پاسخ به اینکه آیا ما قانونی در‌باره امر به معروف و نهی از منکر داریم، گفت: شاید به این نام قانونی ‌نداشته باشیم؛ اما اگر کسی متعرض شود، از مجموعه قوانین اسلامی می‌شود این را دریافت که جرمی رخ داده است یا نه.

وی در پاسخ به اینکه بنا بر قانون اساسی، مردم می‌توانند دولت را امر به معروف کنند، اما آیا به صورت عملی امکان چنین چیزی هست ‌یا منظور از دولت حاکمیت است که شامل قوه قضاییه و نیروهای نظامی هم می‌شود یا نه، گفت: مردم می‌توانند از طریق نماینده‌های خود موارد را به آگاهی مسئولین برسانند ‌یا خودشان به طریقی به این افراد دسترسی پیدا کنند.

این نماینده گفت: هر کسی می‌تواند‌ امر به معروف کند؛ حال این فرد می‌تواند نماینده مجلس، قاضی و یا فردی در یک ارگان نظامی باشد. اگر کسی وظیفه دارد و ‌ببیند کسی واجبی را ترک کرد، امر به معروف کند و اگر دید کسی منکری را انجام می‌دهد، نهی از منکرش کند و وظیفه شرعی است. حال‌ اینکه کسی توانش را داشته باشد یا نه، بحث دیگری است. شرایط امر به معروف هم در رساله‌ها آمده و نیازی به قانون در این ‌باره نیست و شرایط آن در احکام شرعی آمده است.

وی افزود: آنچه ما ‌بررسی کردیم، این بود که اگر اتفاقی در حین امر به معروف روی داد و به فردی‌ تعرض شد، مجازات تعرض‌کننده تشدید شود تا کسی آسیبی نبیند. ما ‌در قانون اساسی داریم که اگر در مواردی قانون مشخصی نباشد، قاضی می‌تواند از شرع برای صدور حکم استفاده کند.

این نماینده در پایان گفت: مسئول تفسیر قانون اساسی، شورای نگهبان است. آن‌ها می‌توانند بگویند‌ این قانون می‌تواند از طریق کتب شرعی استخراج شود، اما اینکه ما بخواهیم قانونی در رابطه با اصل۸ قانون اساسی در مجلس بنویسیم، چیزی از ‌آن نمی‌دانم.‌

همچنین طباطبایی نائینی، دیگر عضو کمیسیون حقوقی مجلس ‌در پاسخ به اینکه آیا کمیسیون حقوقی در حال تدوین قانونی در خصوص امر به معروف و نی از منکر است گفت: فقط صحبت‌هایی در این ‌باره شده است؛ اما هنوز چیزی به کمیسیون ارجاع نشده. پس از سخنان رئیس قوه قضاییه و ‌کشته شدن این فرد که امر به معروف کرده بود، صحبت‌هایی
در این ‌باره شد، ولی هنوز طرح و یا لایحه‌ای به کمیسیون ارجاع نشده است.

وی در مورد این اصل قانون اساسی گفت: مردم می‌توانند مسئولان را از طریق رسانه‌ها امر به معروف کنند و راهکار طبیعی آن هم این است و عواقب آن هم ‌مربوط به مقوله عملی است و باید در اجرا اصلاح شود؛ یعنی مشکلی ندارد ‌چه کسی چه کسی را امر به معروف کند.

آنچه از سخنان این نمایندگان بر می‌آید، نشان‌دهنده این است که مجلس شورای اسلامی اصل قضیه و تدوین قانون برای امر‌کنندگان معروف و ناهیان منکر را کنار گذاشته و در فکر قانونی برای تشدید مجازات به معترضین به این افراد است، این در حالی است که این موضوع به صورت یک خلع در قانون اساسی و قوانین جمهوری اسلامی ایران احساس می‌شود.

هنوز مشخصات ناهیان در قانون واضح مشخص نیست و اینکه افرادی که می‌خواهند این کار را انجام دهند، باید دارای چه ویژگی‌هایی باشد؛ اما انتظار می‌رود در تدوین قانون در خصوص این موضوع به تمام ابعاد آن اشاره و نکات گنگ و نامفهوم رفع شود.

هم‌اکنون پرسش‌های بسیاری در این باره هست، مبنی بر اینکه اگر فردی بخواهد یک نماینده مجلس را امر به معروف کند، چگونه می‌تواند، آیا فردی می‌تواند از یک قاضی انتقاد کند یا آیا می‌شود به فرد نظامی گفت، ‌کاری را که انجام می‌دهی ایراد دارد؟ اگر می‌شود به این صورت و اگر نمی‌شود چرا؟

شاید اگر کسی این کارها را کرد، مورد غضب مسئولین واقع نشود، یا باید چه کاری را انجام داد که اتهام تلقی نشود؟ این‌ها پرسش‌‌های اولیه‌ای هستند که در این ‌باره مطرح است. به هر حال باید چاره‌ای برای آن اندیشیده شود و به گونه‌ای باشد که در آن قوانین دیگری مانند حریم خصوصی یا ملک شخصی هم در نظر گرفته شود.