رقابت ترکیه و عربستان سعودی برای «احیای خلافت اسلامی»!

از بیش از سه سال پیش و در پی وقوع تحولات منجر به انقلاب‌های عربی، سناریوهای گوناگونی برای آینده منطقه خاورمیانه ـ و به طور کلی جهان اسلام ـ معرفی شد که شماری از آن‌ها، از سوی کشورهایی چون عربستان، قطر و ترکیه بوده و ماهیتاً اساساً سلطه جویانه داشتند. در همین راستا، برخی ‌تحلیل‌ها از رقابت ترکیه و عربستان سعودی برای احیای «خلافت اسلامی» حکایت دارد.

به گزارش «تابناک»، سایت تحلیلی «المانیتور» در مطلبی به موضوع اختلافات سیاسی و همچنین ایدئولوژیک ترکیه و عربستان سعودی در سطح منطقه پرداخته و اشاره می‌کند ‌هر یک از این دو کشور، درصدد پیشبرد دستور کار خود برای احیای خلافت اسلامی و به عبارت دیگر، یکپارچه کردن سرزمین‌های سنی نشین اسلامی زیر یک چتر واحد است.

اما به نوشته این سایت، وجود این دستور‌کارهای متناقض، سبب ناخرسندی علما و مفتیان وهابی عربستان شده و زمینه انتقادات شدید آن‌ها از دولت ترکیه را فراهم کرده است.

المانیتور اشاره می‌کند که علمای وهابی، اصولاً از شنیدن اینکه دیگر کشورهای اسلامی درصدد احیای خلافت باشند، برآشفته می‌شوند. آن‌ها بجد به این ‌اعتقاد دارند که دیگر مسلمانان، دارای عقاید انحرافی و مرتد بوده و ‌صلاحیت لازم برای احیای خلافت اسلامی ندارند.

به عبارت دیگر، علمای وهابی ادعا می‌کنند، ‌اگر قرار باشد روزی سرزمین‌های اسلامی زیر یک چتر واحد گرد هم بیایند، خود آن‌ها هستند که باید نقش اصلی و محوری را در این زمینه بر عهده بگیرند و دیگر مسلمانان حق ندارند در این زمینه ادعایی داشته باشند.

در همین زمینه، رئیس دانشگاه «امام محمد بن سعود» ـ مرکز شناخته شده ترویج آرا و افکار وهابی ـ به کسانی‌ که بر این باورند، رجب طیب اردوغان، نخس وزیر ترکیه می‌تواند نسبت به احیای خلافت اسلامی اقدام کند، به شدت ‌حمله کرده است. وی با بیان اینکه کشور ترکیه «غرق در گناه» است، اظهار داشته چگونه یک فرد سعودی می‌تواند به خود جرأت دهد که اردوغان را احیاگر خلافت اسلامی بنامد؟

البته اختلاف علمای سعودی با ترک‌ها بر سر خلافت، امر جدیدی نیست و ریشه آن به قرن هجدهم و دوران امپراتوری عثمانی باز‌می‌گردد. وهابیون شبه جزیره عربستان از‌‌ همان زمان ضمن انتقاد از قرائت عثمانی‌ها از اسلام، تنها خود را برای سلطه بر مسلمانان محق می‌دانستند.

اما آنچه ‌در شرایط کنونی زمینه انتقاد شدید علمای وهابی را از ترکیه فراهم کرده، حمایت این کشور از «اخوان المسلمین» است که به باور وهابیون، تهدید برای آن‌ها و به طور کلی، قرائت سلفیون از اسلام به شمار می‌رود. ترس از اخوان به ویژه در تحولات یک سال اخیر کشور مصر که به سقوط دولت اخوانی محمد مرسی منجر شد، قابل مشاهده بود.

از سوی دیگر، بر کسی پوشیده نیست که ترکیه ـ و البته قطر ـ واقعاً دستور کار ویژه‌ای را برای سلطه بر کشورهای اسلامی از طریق تقویت گروه‌های اخوانی داشته و همین سیاست را در کشورهای مختلف، از مصر گرفته تا سوریه دنبال کرده‌اند؛ به عبارت دیگر، هم عربستان و هم ترکیه، از طریق ایدئولوژی‌های وهابی و اخوانی، تلاش داشته‌اند تا دامنه نفوذ و قدرت خود را در منطقه توسعه دهند.

البته سوریه به عنوان یک نمونه مهم ثابت کرده که هیچ کدام از این دستور کار‌ها نمی‌تواند با اقبال سرتاسری در منطقه روبه‌رو شده و زمینه واقعی پیگیری اهداف این کشور‌ها را فراهم آورد.