نگاه شما:طرح جمعیتی دولت قبل چرا ناکام ماند؟

محمد شهپری در مطلب ارسالی برای «نگاه شما» نوشت:

پس از آن که در بیست و ششم فروردین ماه 89  محمود احمدی نژاد به عنوان رییس جمهور در یک برنامه تلویزیونی از افتتاح حساب بانکی یک میلیون تومانی برای نوزادان تازه متولد شده در راستای طرح افزایش جمعیت خبر داد بسیاری از کارشناسان اجرایی شدن این طرح را تنها یک وعده می دانستند که مغایر با اصول کارشناسی شده بود. اما دولت سعی بر القای این مطلب داشت که در راستای سیاست های جمعیتی این طرح را به شدت پیگیری خواهد کرد.

در اردیبهشت ماه همان سال  محمد ناظمی اردکانی رییس سازمان ثبت احوال  از جزییات و اجرایی شدن طرح آتیه به صورت گسترده در سراسر ایران خبر داد و اعلام کرد که از ابتدای بهار سال 89 تا همان زمان برای  328‬هزار و  164‬ نوزاد تازه متولد شده در ایران حساب بانکی یک میلیون تومانی افتتاح شده است.

این در حالی بود که دولت در لایحه بودجه سال 89 مبلغ 500 میلیارد تومان برای صندوق تامین آتیه همگان پیش‌بینی کرده بود اما با  برآوردهای مرکز پژوهش‌های مجلس حتی بدون اجرای این طرح  با کسری 40 میلیارد دلاری پیدا و پنهان روبه‌رو می شد و به گفته ی کارشناسان اجرای این طرح عملا ممکن نبود.

بر اساس طرح ملی تامین آتیه  که یکی از مصوبات هیئت دولت جمهوری اسلامی بود دولت باید برای همه نوزادان ایرانی که از فروردین 89  به بعد در ایران و خارج از کشور متولد شوند، حساب پس انداز یک میلیون تومانی افتتاح کند. سپس سالانه مبالغی دیگر توسط دولت و والدین کودکان به این حساب ها ریخته می شود. آنان در سن ۱۸ سالگی می توانند از این موجودی استفاده کنند.

اگر چه جامعه شناسان بسیاری اعتقاد دارندكه افزايش جمعيت بايد با توجه به محورهاي جامعه و انسان سالم تعريف شود با این وجود هنوز پاسخی برای این سوالات که نرخ باروری مطلوب برای سال های آینده چه عددی باید باشد؟ جمعیت چقدر باید افزایش یابد؟ و شاخص‌های مناسب برای نرخ جمعیت مطلوب چیست؟ پیدا نشده است.

در حال حاضر بررسی ها نشان می دهد با توجه به روند پیری جمعیت، ضرورت دارد نرخ رشد جمعیت که اکنون حدود 1.8 درصد است به رقم 2.1 درصد افزایش یابد تا این روند تا حدودی اصلاح شود.

در سال 2010 و در گزارشی که صندوق بین المللی توسعه جمعیت سازمان ملل متحد منتشر کرد اعلام شد  اگر رشد جمعیت در ایران به همین صورت ادامه یابد و برنامه ای برای تعادل آن نداشته باشد در ۸۰ سال آینده جمعیت ۳۱ میلیونی را تجربه خواهد کرد که ۴۷ درصد آن را افراد سالمند بالای ۶۰ سال در برمی گیرد و این درحالی است که در خاورمیانه کشورهای عربستان و قطر دارای بیشترین رشد جمعیتی در میان سایر کشورهای منطقه هستند.

براساس این گزارش کشور  ایران در میان ۱۰ کشور اول جهان که به سرعت به سمت کهنسالی در حال حرکت است، درجایگاه ششم قرار دارد. ایران در ۲۰ سال آینده وارد فاز اول سالمندی جمعیتی خواهد شد و در ۱۰ سال آینده نیز فاز دوم سالمندی را تجربه خواهد کرد.

در حال حاضر  جمعیت فعلی ایران بر اساس سرشماری اسفند ماه سال 91  حدود 77میلیون نفر است که به اعتقاد کارشناسان جمعیتی با رشد کنونی تا ۱۰۰ سال آینده نیز ۲ برابر نمی شود.

با وجود احساس خطر مسوولان نسبت به کاهش جمعیت رییس دولت دهم با پیشنهاد  طرح آتیه خواستار رشد موالید شد اما این طرح نیز تنها سه ماه پس  از اجرا به گفته ی رییس سازمان ثبت احوال شکست خورد.

بسیاری از کارشناسان عقیده داشتند در شرایطی که سه میلیون جوان بیکار در کشور وجود دارد و همچنین مردم برای مسکن، اشتغال و ازدواج و همچنین تحصیلشان با مشکل روبرو هستند نباید اولویت دولت برای 18 سال آینده فرزندان باشد.

اما از سوی دیگر دولت وقت  بدون بررسی کارشناسانه و در طرحی شتابزده بدون آن که اعتبار طرح را تامین کند با پافشاری برای اجرای این طرح آثار و تبعات فراوانی را بر جای گذاشت.

با یک بررسی ساده می توان به آمار جالبی رسید.  دولت اعلام کرده بود که  به متولدین سال 89 نفری یک میلیون تومان بدهد با توجه به این‌که متولدین سال 88، بر اساس آمار رسمی سازمان ثبت احوال کشور یک میلیون و 348 هزار نفر بوده‌اند حتی بدون در نظر گرفتن نرخ رشد جمعیت در سال 89 ، دولت باید مبلغی حدود هزار و 400 میلیارد تومان برای این کار هزینه می کرد. این در حالی بود که برخی نمایندگان مجلس نسبت به این طرح اعتراض کردند و آن را بر خلاف روحیه‌ی کار و فرهنگ کار، فعالیت و مسوولیت‌پذیری آشکار دانستند.

به گفته بسیاری از آگاهان امر هر چند که بر اساس پیش‌بینی‌ها اگر شرایط فعلی کاهش باروری کل تداوم یابد، نرخ رشد سالانه جمعیت در سال1410 به حدود صفر می‌رسد و از سال 1415 نرخ رشد جمعیت ایران منفی خواهد شد و در سال 1425 به منفی 4/0 خواهد رسید با این وجود به نظر نمی رسد طرح های این چنینی بتواند گره از معضل پیری زودرس جامعه بازگشاید و مسوولان باید با توجه به وضعیت جامعه طرح هایی با پشتوانه کارشناسی شده ارائه دهند.

بر اساس گزارش مرکز آمار ایران با توجه به شرایط فعلی و سیاست های جمعیتی جمعیت ایران در سال 1415 حداکثر به 82 میلیون و 500 هزار نفر خواهد رسید و بعد از آن، روند نزولی تعداد جمعیت آغاز شده و به حدود 81 میلیون نفر در سال 1425 می‌رسد. اینجاست که پدیده انقراض نسل تدریجی نمود بیشتری می‌یابد و مسوولان باید به فکر راه حل باشند اما نه به هر وسیله ای.