اصلاح قراردادهای نفتی لازم است، اما کافی نیست

یکی از اعضای کمیته بازنگری در قراردادهای نفتی با تاکید بر این که اصلاح قراردادها شرط لازم است، اما کافی نیست از ایجاد ضلع سوم در قراردادهای جدید نفتی خبر داد.
 
به گزارش ایسنا،‌ دکتر محمد علی عمادی با تاکید بر این که بازنگری در قراردادهای نفتی بدون توجه به شرایط محیطی امکان پذیر و عقلانی نیست گفت: تغییرات زیادی در ژئوپلیتیک نفت در سال‌های اخیر روی داده و نمی‌توان بدون توجه به این تغییرات در حوزه مهمی نظیر صنعت نفت و گاز، برنامه ریزی و سیاست‌گذاری کرد.
 
وی ادامه داد: توسعه و بهره‌برداری از شیل‌گس‌ها در جهان، توجه کشورهای غربی به این منابع را در مناطقی از جهان به ویژه آفریقا جلب کرده است و کشوری مثل کانادا را قادر ساخته تا صادرات چند صد هزار بشکه‌ای به چین داشته باشد. از سوی دیگر رشد تکنولوژی به اقتصادی شدن اکتشاف در مناطقی که پیش‌تر فعالیت‌های نفتی در آنها ارزش نداشت کمک کرده و همه اینها یعنی دگرگونی در بازار تولید و مصرف نفت که می تواند بر صادرکننده بزرگی مثل ما هم اثراتی بر جای بگذارد.
 
او یادآور شد: این واقعیت هم وجود دارد که ایران دومین و به روایتی اولین دارنده ذخایر گاز جهان است و باید بتواند در این بازار به اندازه ابعاد و توان بالقوه خود نقش ایفا کند.
 
عمادی با اشاره به این که بازار نفت در اقتصاد جهان بسیار تاثیرگذار است گفت: بازیگران عمده در دوطرف تولید و مصرف به سمتی می روند که تغییرات وسیع و پر تلاطمی در این بازار روی ندهد چنان‌که دیدیم در شرایطی که با حذف نفت لیبی، کاهش تولید عراق و سوریه و درگیری های منطقه، امریکا نفت خود را به بالاترین میزان ممکن یعنی 10 میلیون بشکه در روز افزایش داد و این‌ها تهدیداتی است که نمی توان نادیده گرفت.
 
وی افزود: از طرف دیگر صنعت نفت زنجیره بزرگی شامل اکتشاف ،حفاری، تولید، بهره برداری، تفکیک، جداسازی و انتقال را تشکیل می‌دهد و مسایل مختلف و متعددی را شامل می شود. بالطبع گروه بزرگی از تامین کنندگان در دانشگاه‌ها و موسسات پژوهشی ،سازندگان تجهیزات، مشاوران و پیمانکاران مختلف درگیر اجزای این زنجیره هستند و از این جهت صنعت نفت را می‌توان لوکوموتیو توسعه قلمداد کرد.
 
وی با بیان این که کشورها و شرکت‌های نفتی هر کدام در طول این سالها در بازار رقابتی موجود، تجاربی را کسب کرده‌اند که به عنوان مزیت کلیدی آنها محسوب می شود گفت: استات اویل، پتروناس مالزی یا پتروبراس برزیل در همین مسیر و با شناخت درست از بازار و توسعه ظرفیت‌ها و کسب مزیت‌های کلیدی تاسیس شدند. ما نیز باید در این شرایط پختگی حاصل از سالها کار در حوزه قراردادهای بای بک(بیع متقابل) را با اصلاح فرآیندها و قراردادها به مرحله پخته تری رسانده و یک پیوستگی منطقی را در جهت تامین منافع ملی خود از سویی و ایجاد شرایط مناسب برای توسعه دهنده از سوی دیگر به وجود بیاوریم .
 
ضلع سوم در قراردادهای جدید نفتی ایران
 
عضو هیات مدیره شرکت ملی نفت ایران با اظهار این که قراردادهای بین المللی از مرحله برد – برد گذشته و ضلع سومی به نام نسل آینده نیز یافته است، یادآورشد: در واقع به دلیل ماهیت منابع نفت و گاز در کشور باید به گونه ای به بهره برداری بپردازیم که در آن هم منافع دوطرف قرارداد و هم جامعه و نسل آینده مد نظر قرار گیرد.
 
عمادی در مورد اولویت‌های ایران در تدوین قراردادهای نفتی جدید گفت: اولویت‌های ما در حوه بازنگری در ابتدا متوجه رگولاتوری و قانونگذاری است که باید در این زمینه همراهی کند و تسهیل شود. بعد از آن بحث حاکمیت و قوه مجریه خیلی مهم است و بحث سوم هم قابلیت‌های شرکت ملی نفت و قدرت عمل آن به عنوان مجری در ایجاد انگیزش برای پیمانکاران بین المللی است.
 
وی ادامه داد: از میان این عوامل، بحث رگولاتوری و قانونگذاری در حیطه شرکت ملی نفت نیست و باید تعاملات مستمری میان قوه مجریه و مقننه روی دهد. از طرف دیگر شرکت ملی نفت برای پیشبرد شرایط برد – برد امور باید مسایل و چالش‌های درونی خود در حوزه هایی مثل بروکراسی، تاخیر در تصمیم گیری و نگاه کنونی به پیمانکاران را تغییر و بهبود دهد.
 
شرایط برای قراردادهای بلندمدت مهیا نیست
 
او افزود: مثلا میدانهای نفت و گاز را نمی توان در کوتاه مدت به پیمانکار سپرد ، هیچ کجا این کار را نمی کنند چون به تجربه ثابت شده که در قراردادهای کوتاه مدت ، پیمانکار می خواهد زودتر به سود بییشتر برسد و برداشت صیانتی و مانند آن بی معناست . وقتی پیمانکار خودش را شریک بلندمدت شما می داند ، منافع خودش را به منافع شما گره می‌زند ولی در حال حاضر شرایط برای قراردادهای بلندمدت مهیا نیست.
 
این عضو کمیته بازنگری در قراردادهای نفتی گفت: واقعیت این است که میدان‌ها نفتی ما در حال حاضر و میدانهای گازی در آینده در نیمه عمر خود قرار خواهند داشت و در این شرایط مساله افزایش برداشت از مخازن، استفاده از تکنولوژی‌های مدرن‌تر و هوشمند سازی یک مساله مهم و حیاتی خواهد بود .
 
به گفته وی جهان به سمتی می رود که با بهره گیری از روش‌های هوشمند و مدیریت دانش مهارت‌های لازم برای استحصال یک بشکه نفت افزایش خواهد یافت و قیمت تمام شده برای استخراج نفت به یک ابزار کلیدی در تعیین قیمت نفت بدل می شود و از این منظر چاره ای جز گره خوردن با دانش و تکنولوژی روز دنیا وجود ندارد. به هر حال جهان روز به روز به سمتی می رود که خود را از وابستگی به منابع هیدورکربوری برهاند و بحث‌های زیست محیطی و استانداردها سختگیرانه‌تر می شود. بدیهی است که این امر هزینه‌های رقابت را افزایش می دهد.
 
اثرگذاری ایران در بازار متناسب با سهمش از منابع جهانی نیست
 
عمادی تاکید کرد: همه تلاش بر این است که نفت با قیمت و ریسک کمتر و کیفیت بالاتر اسخراج و با قیمت مناسب‌تر عرضه شود تا بتواند در بازار جهانی قدرت و موقعیت خود را حفظ کند. ما به عنوان کشوری که جایگاه ارزشمند در حوزه نفت و گاز دارد نباید اجازه دهیم که به یک گوشه رانده شده و تابع شرایط جهانی شویم بلکه باید نقش و سهم اثرگذار متناسب با سهم مان از منابع جهانی داشته باشیم .
 
او با اشاره به این که شرکت ملی نفت ایران تجربه‌های متعددی را در طول جنگ و دوران تحریم‌ها در مقابله با شرایط محیطی و جهانی سپری کرده است گفت: این تجربه‌ها خیلی ارزشمند هستند و باید از آنها استفاده درستی بشود. چه از منظر نیروی انسانی متخصص و جوانان ارزشمندی که تربیت کردیم و چه از منظر تجربیاتی که در این شرایط از رهگذر تعامل با رقبا و پیمانکاران خارجی داشتیم. باید همه این تجارب را در شرایط تازه و هنگام ورود پیمانکاران جدید به صنعت نفت ایران لحاظ کنیم و از آن به نفع مردم و نسل‌های آینده بهره برداری کنیم .
 
عمادی با یادآوری این که نباید از یاد ببریم که بسیاری از منابع داخلی بویژه در میدانهای مشترک به سبب فقدان دانش و تکنولوژی مناسب در حال از دست رفتن است اظهار کرد: در واقع منطقی کردن شرایط گفت‌وگو با طرف‌های خارجی برای جلوگیری از اتلاف منابع ملی است .
 
وی با تاکید بر این که در شرایط کنونی به یک نظام یکپارچه در قراردادها نیاز است گفت: هنوز این مساله خیلی مبهم است و مانند فیل در تاریکی مولوی هر کس برداشتی از آن دارد. رسانه ها باید به درک عمومی از ان کمک کنند. مثلا در حوزه فناوری که این همه از آن بحث می‌شود هزار مساله در دستیابی و بومی کردن فناوری وجود دارد . اینکه فناوری متناسب با مخازن ما چیست ؟ آیا برای بهره گیری از آن نیروی انسانی متخصص وجود دارد ؟ خیلی ها نگرانند که فناوری باشد ولی آموزش وجود نداشته باشد در حالی که فناوری گرفتنی است ، دادنی نیست . باید هم در قراردادها و هم در اجرا به سمتی حرکتی کنیم که نسبت به درک ، کسب و انتقال فناوری درست عمل شود .
 
اصلاح قراردادها لازم است، اما کافی نیست
 
این عضو کمیته بازنگری در قراردادهای نفتی با اشاره به این که قراردادها وجوه مختلف دارند توضیح داد: هر قراردادی یک بخش خاکستری دارد که هم باید از منظر ملی ، هم وزارتی و هم شرکتی دیده و حل و فصل شود. از آن طرف در هر قراردادی دو مساله اصلی وجود دارد یکی اختلاف نظر در منافع کسب شده توسط طرفین و دیگری محتوا و مفاد اجرای قرارداد است که باید متناسب با قابلیت های طرفین و واقعیت های موجود تدوین شده باشد و این کاری است که تجربه و دانش در آن خیلی نقش دارد و ما هم باید نگاه تخصصی تری به آن داشته باشیم. به هر حال قراردادها به نوع میدانها وابسته است ، برخی میدانها سخت‌ترند پس باید جذابیت های بیشتری برای پیمانکار تعریف شود.
 
وی افزود: شرایط میدانها هم مدام تغییر می کنند و باید بتوان فعالانه‌تر در مورد منافع طرفین عمل کرد و شرایط زمانی و پروژه را هم در نظر گرفت. میادین پیرتر شرایط سخت تری دارند و تکنولوژی پیشرفته‌تری لازم دارند و گاهی چاه‌هایی که با 20 هزار بشکه شروع کرده اند به 2000 بشکه رسیده‌اند. در این شرایط مسایل حقوقی ، مالی ، منابع انسانی و فناوری هایی که برای اداره آنها لازم است ، دگرگون می شود.
 
عمادی در پایان گفت: فرهنگ پذیرش کارمشترک هم فاکتور کلیدی مهم دیگری است که با قانون حل نمی شود. در این دو- سه دهه ما تجربه کار مشترک و طولانی با شرکای خارجی نداشته ایم و یا به ندرت داشته ایم . اصلاح قراردادها شرط لازم است ، اما کافی نیست.