صنایع دستی؛ به نام ایران، به کام دیگران

ایران مهبط بیش از250 رشته هنر سنتی و صنایع دستی بوده و هست و از دیرباز نیز ایرانیان ید طولایی در ساخت و پرداخت صنایع دستی داشته اند از این رو بازار فروش سرسام‌آور صادرات صنایع دستی باید به ایران اختصاص می‌یافت و نه به کشورهای که در لیست تاریخچه صنایع دستی به مراتب در رتبه‌های پایین‌تری از ایران قرار گرفته اند.

به گزارش خانه ملت؛ صنایع دستی صرف نظر از ابعاد اقتصادی و منافع مادی، آئینه تمام‌نمای ذوق و فرهنگ ایرانیان است و با ترکیب و کنار هم نشاندن هنر، فرهنگ و صنعت و همت و اراده هنرمندان چیره دست ایرانی اشیای تولید می‌شوند که ذهن هر بیننده‌ای را در هر جای دنیا که باشد نا‌خواسته به یاد فرهنگ ایران زمین می‌اندازد.

صنایع دستی ایران عمری به قدمت عمر بشر دارد و از قریب به هفت هزار سال پیش پرچم هنر نیاکان ما را به عنوان سند هویت ملی به رخ جهانیان کشیده است، اما متاسفانه کشورمان با وجود داشتن پیشینه‌ قوی در صنایع دستی جایگاه اصیل خود را آن گونه که شایسته و بایسته است در سطح جهانی نیافته است و این در حالی است صنایع دستی در جهان به منبع عظیم اقتصادی تبدیل شده ولی در ایران به دلیل اینکه همواره این صنعت کوچک شمرده شده هر روز از ارزش و جایگاه واقعی خود فاصله می‌گیرد به گونه‌ای که صنعتگران کشورمان دستیابی به بازارهای داخلی و خارجی را به مثابه یک رویایی دور و دراز می‌بینند.

با توجه به اینکه در سال‌های اخیر بحث اقتصاد بدون اتکا به نفت و همچنین اقتصاد مقاومتی با تاکیدات مکرر مقام معظم رهبری در زمره سیاست‌های کلی نظام قرار گرفته است و در شرایطی که مسئله بیکاری و ایجاد اشتغال مولد همراه با افزایش تولید داخلی و توسعه صادرات غیرنفتی و فراهم نمودن زمینه مشارکت مردم در فعالیت‌های اقتصادی و اجتماعی مهمترین دغدغه مسئولان و رئوس برنامه‌های توسعه اقتصادی و اجتماعی کشور را تشکیل می‌دهد، توجه به صنایع دستی و اهمیت آن به دلیل ویژگیهای منحصر به فرد این هنر - صنعت بیش از پیش مشهود گردیده زیرا صنایع دستی علاوه بر جاذبه‌های هنری و فرهنگی و سهولت آموزش و فراگیری آن، از کمترین هزینه سرانه آموزش و ایجاد بیشترین فرصت شغلی در میان عرصه‌های مختلف فعالیت‌های صنعتی برخوردار است.

ولی به رغم اهمیت وافر صنایع دستی در بازار امروز جهان، در سال‌های اخیر این هنر – صنعت ارزشمند در داخل کشور مورد بی‌مهری قرار گرفت تا جائی که صنایع دستی ساخت چین گوی سبقت را از صنایع دستی ایران در جهان ربوده و حتی فرش تولید چین نیز بدل به رقیبی جدی برای فرش دست‌باف ایران شده است. علاوه بر این حتی صنایع دستی بومی کشور نتوانسته بازار 75 میلیونی داخل را نیز اشباع کند و خریداران ایرانی نیز به سمت خرید صنایع دستی چینی سوق پیدا کرده‌اند.

امروز درآمد حاصل از صادرات جهانی صنایع دستی به رقمی قریب به 300 میلیارد دلار نزدیک شده است ولی سهم ایران در این بین با صادرات 300 میلیون دلاری تنها بالغ بر 8 درصد این بازار جهانی است. این در حالی است که کشورهای مثل چین و هند و حتی پاکستان و ویتنام نیز در این راه از ایران پیشی گرفته اند. چین درآمد خود از صادرات صنایع دستی را به رقم پنج میلیارد و پانصد میلیون دلار رسانده و در حال تبدیل شدن به بزرگترین کارتل فروش این صنایع است.  کشور هند تنها در سال 2013 سه میلیارد و سیصد میلیون دلار از طریق صادرات صنایع دستی به کشورهای همچون آمریکا، کانادا و استرالیا درآمد کسب کرده که این رقم نسبت به درآمد سال گذشته این کشور از فروش این هنر – صنعت 600 میلیون دلار افزایش داشته است. حتی کشورهای مثل پاکستان نیز در این زمینه از ایران جلو زده اند به نحوی که این کشور یک میلیارد و پانصد میلیون دلار از راه فروش صنایع دستی بدست آورده و ویتنام نیز با دویست میلیون دلار فروش بیشتر از ایران، سهم درآمد خود از طریق فروش این صنایع را به پانصد میلیون دلار ارتقاء داده.

این در حالی است که ایران مهبط بیش از250 رشته هنر سنتی و صنایع دستی بوده و هست و از دیرباز نیز ایرانیان ید طولایی در ساخت و پرداخت صنایع دستی داشته اند و این بازار فروش سرسام‌آور باید به ایران اختصاص می‌یافت و نه به کشورهای که در لیست تاریخچه صنایع دستی به مراتب در رتبه‌های پائین‌تری از ایران قرار گرفته اند.

در هشت سال گذشته مدیریت " همایش محور" سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری هیچ کمکی به افزایش توان ایران در تولید و صادرات صنایع دستی نکرد از این رو در آغازین ماه‌های دولت یازدهم و با توجه به نگاه مثبت این دولت به کار در حوزه گردشگری و صنایع دستی کشور، نیازمند یک تغییر رویه در این راه هستیم. برای شروع این کار باید روش‌های آزمون شده کشورهای موفق در این زمینه را به کار بگیرم. برپایی نمایشگاه‌های متعدد و پرجاذبه صنایع دستی بومی ایران در خارج از کشور از جمله این روش‌های مثمر ثمر برای ارتقاء جایگاه این هنر – صنعت دیرپای ایرانی است. در کنار برگزاری این نمایشگاه‌ها باید با استفاده از صنعت تبلیغات، تاجران خارجی را با صنایع دستی و سنتی مختلف ایرانی آشنا کنیم چرا که هنوز بسیاری در جهان از انواع و حجم فزاینده و متعدد این صنایع در ایران بی‌خبر هستند.

در کنار این راهکارها آشنا کردن تولید کنندگان صنایع دستی با روش‌های نوین و همچنین برگزاری دوره‌های آکادمیک کمک شایانی می‌تواند به تجلی بیشتر و بهتر صنایع دستی ایران کند چرا که بسیاری از صنایع دستی در داخل کشور در کارگاه‌های کوچک خانگی و با ابزارهای سنتی و غیر مدرن ساخته می‌شوند. از این رو باید هم در نگرش مسئولان و هم در نگرش تولیدکنندگان صنایع دستی تغییری ماهوی ایجاد شده و آن تغییر همانا  پیدا کردن نگاه جهانی و تولید برای تصاحب بازارهای جهانی است.

رئیس سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری در دولت یازدهم چندی پیش اعلام کرد که با توجه به اینکه رونق صنایع دستی و هنرهای سنتی می‌تواند راهکاری مناسب برای حل بخشی از مشکلات اقتصادی و اشتغال باشد ، ما از هر فرصتی برای بحث و بررسی مشکلات موجود در این حوزه استفاده می‌کنیم و مجموعه دولت و سازمان به صنایع دستی امیدوار و علاقه‌مند است. در همین راستا نیز معاون صنایع دستی سازمان میراث فرهنگی و گردشگری دولت یازدهم در گزارش 100 روزه خود از بیمه 75 هزار هنرمند صنایع دستی و تهیه طرح اولیه و پیش بینی اعتبار برای بیمه هزار نفر از هنرمندان پیشکسوت عرصه صنایع دستی و همچنین از پیش بینی ایجاد شغل برای صد هزار نفر ظرف دوسال آینده از طریق این هنر - صنعت خبر داد.

حمایت از هنرمندان صنایع دستی و همچنین تشویق کردن افراد برای جذب در این صنایع هم به بازار فروش داخل و خارج کمک می‌کند و هم برای تسهیل مشکل بیکاری بسیار راهگشاست. برای پا گذاشتن در بازارهای جهانی باید صنایع دستیی تولید کنیم که واجد دو مولفه زیبایی و در عین حال کاربردی بودن، باشد تا از این روزنه کشور ما نیز از این دریای ثروت ناشی از صادرات صنایع دستی سود برده باشد.