نگاه شما: ریشه های بحران ترافیکی کجاست؟

محمود صباغـــی در مطلبی با عنوان «نقدی برفقدان فرهنگ رانندگی و ضعف اجرای قوانین راهنمائی» برای نگاه شما نوشت:

مروری بر تاریخچه ظهور اتوموبیل در کشور نشان میدهد که با اوج گرفتن ورود خودرو به زندگی شهرنشینی، کنترل و نظارت بر نحوه رانندگی شهروندان به "پلیس" و در ایران به تشکیلاتی بنام" اداره راهنمائی و رانندگی" سپرده شد. برآیند تعامل رانندگان با مآموران و نحوه رعایت قوانین رانندگی، به تصویر روشنی از مظاهر خیابانها و امنیت شهروندان در اکثر کشورهای جهان بخوبی دیده میشود و در ایران به مهمترین معضل امروز یعنی ترافیک بدل شده است و بیراه نگفته ایم که خیابانهای تهران این روزها به نوعی "هرج و مرج" بیشتر شبیه است تا به رانندگی .

در تجزیه و تحلیل تفاوت فاحش شیوه های رانندگی درکشورهای مختلف به این واقعیت میرسیم که الف) حاکمیّت قانون و ب) فرهنگ رانندگی بعنوان دو اصل مهم و تعیین کننده میزان این تفاوت فاحش است. نهادینه شدن هر مقررات قانونی به نتیجه ای میرسد که در خیابانها دیده میشود.اینکه چرا در اکثرکشورهای  جهان معضلی بنام ترافیک یا شیوه رانندگی ما و یا نحوه رعایت قانون از سوی رانندگان ــ حداقل در حد ما ــ وجود ندارد، به یک وبعضآ به هر دو موارد بالا ارتباط مستقیم دارد.در سه  ویا چهار دهه پیش کسانی که به کشورهای عرب خاورمیانه سفر کردند از ترافیکهای سنگین و بوقهای سرسام آور و ممتد گلایه داشتند. موردی که به فرهنگ رانندگی بستگی دارد.

اما اکثر شهروندان که در سالهای اخیربه کشورهای مختلف و حتی کشورهای عرب خاور میانه، سفر کرده اند، از حاکمیت آرامش، امنیت در خیابانها، عدم وجود ترافیک شهری و نبودن راه بندانهای طولانی و خسته کننده ، با حسرت یاد میکنند. موردی که ارتباطی تنگاتنگ با هر دو موارد بالا دارد.وجالب آنکه بیشتر به شوخی میماند که همین شهروندان که افسوس رانندگی اصولی دیگران را دارند، وقتی در کشور خودشان پشت فرمان اتوموبیل قرار میگیرند، بیش از هر زمان و هر کس دیگری ، با ویراژ دادنها و زیر پا گذاشتن قوانین موجب ایجاد اختلال در روند حرکتی دیگران میشوند.میبینیم که مشکل ابتدا به خود ما و بعد از آن به ضعف اجرایی قانون مربوط میشود.

الف) "قانون" ،بطورکلّی درکلیه حوزه های زندگی اجتماعی متضمن آرامش و آسایش و امنیت شهروندان است. در حاکمیّت قوانین بیش از هر چیز ضمانت اجرا است که قدرت آنرا تثبیت میکند. در حوزه  راهنمایی و رانندگی، این روزها قوانین صرفآ در هنگام آزمایش صدور گواهینامه است و بس.همگان در پاسخ به سؤالات پاسخ میدهند که : ورود ممنوع ـ توقف مطلقآ ممنوع ـ سبقت روی خط ممتد ممنوع ـ حرکت روی خطوط خیابانها ممنوع ـ توقف در محدوده میادین ممنوع ـ ویراژ دادن ممنوع ـ ایستادن در حریم خصوصی دیگران ممنوع  و .... سؤال این است : آیا چنین آموزه هایی رعایت میشود؟ قانون میگوید در صورت عدم رعایت موارد بالا با شما برخورد میشود ، آیا چنین است ؟ و در تابلویی که فقط در ایران دیده میشود طرح یک جرثقیل است که القاء میکند در صورت ایستادن اتوموبیل شما به پارکینگ منتقل میشود ، آیا میشود ؟ در یک رفت و آمد یکی ، دو ساعته در شلوغترین ساعات و خیابانهای تهران ، واقعآ چند مآمور کارآمد راهنمایی و رانندگی را میتوان دید؟ براستی بیش از یک یا دو نفر حضور دارند؟ و در همان ساعات میتوان تعداد پر شماری را در کوچه پسکوچه ها دید که با جدیت در کار جریمه کردن اتوموبیلهایی هستند که بی مزاحمتی توقف کرده اند. آیا چنین نیست؟ در مسیر اتوبانهای پر تردد خارج شهر چند مآمور را میتوان دید و در عوض در مسیرهای انحرافی و بسیار کم تردد چند نفر؟ هنگام یک تصادف معمول، چند موتور سوار عبوری درخواست شما را اجابت کرده و نمیگویند در حوزه مسؤلیت ما نیست؟

زیاد به این موضوع نمیپردازیم اما پاسخ سؤالات بالا اظهر من الشمس است و تمام شهروندان کلانشهرها به نوعی موارد متعددی از ضعف اجرا و فقدان ضمانت اجرا را بوضوح مشاهده کرده و خواهند کرد.

ب ) فرهنگ رانندگی ، بعنوان دومین مبنای یک شهر ارام و فاقد ترافیک و راه بندانهای کشدار و اعصاب خرد کن ، درحیطه مسؤلیت یک بیک رانندگانی است که بهر صورت پشت فرمان یک وسیله نقلیه مینشینند. نگاهی دقیق به شکل رانندگی و نحوه رعایت قوانین راهنمایی ، بخوبی گویای این واقعیت مسلّم است که بیش از قانون، رانندگان هستند که مقصر اصلی بحران و ایجاد ترافیک درخیابانها هستند. کسانی که هر جا بخواهنــد میایستند ، هـر خیابانی که بخواهند ـ بی توجه به تابلو ورود ممنوع ـ میروند ، توقف دوبله و سوبله دارند و به اعتراض دیگران بی توجه و گاهی هم متعرض میشوند، و بطور کلی هیچ قانون و مقرراتی را برنمیتابند. این موارد از زنجیره های ایجاد آلودگی هوا و صوتی نیز هستند و فقدان ضمانت اجرای قانون نیز برایشان ایده آل و دلنشین شده است. این دسته از رانندگان که متآسفانه تعدادشان هم کم نیست ، چیزی جز صلابت و تسلط قانونی نمیتواند از روندی که در پیش گرفته اند، به مسیر درست رانندگی برگرداند.و اصولآ مگر فلسفه وجودی مآموران راهنمایی برخورد با کسانی نیست که قانون را رعایت نمیکنند ؟

متآسف از ابراز این واقعیتیم که آنان که تحت هیچ شرایطی هیچیک از قوانین را رعایت نمیکنند، بسیار زودتر و سریعتر و آرامتر از کسانی که موبمو تابع قوانینند ، به مقصد خود میرسند و این نکته تلخ ماجراست که بزبان حال، همگان را به چشم بستن بر مقررات و قوانین دعوت میکنند.نکته ای که به این سؤال پاسخ میدهد که چرا روز بروز رانندگی ما در خیابانها بدتر و بدتر میشود؟ علیرغم آنکه مسؤلان مختلف محیط زیست و مدیران شهری و متخصصان و پزشکان به پیامدهای گره های ترافیکی و فشار سنگین عصبی هشدار میدهند ، هر کس دیگری را مقصر قلمداد کرده وانتظار دارد دیگران رعایت کرده و خود هیچ مسؤلیتی بر عهده ندارد. اینهم نکته تلخ دیگر ماجراست.

پرداختن به شیوه زندگی ماشینی بسیاری ازما ،مثنوی هفتاد من کاغذ را میطلبد و این سخن کوتاه بعنوان مشتی نمونه خروار شاید تلنگری باشد بر اذهان تمام کسانی که بهر شکل در این " هرج و مرج" رانندگی سهمی هر چند ناچیز ایفا میکنند. یادمان باشد که رعایت اندک مقررات و قوانین، در مقیاس میلیونی،به نتیجه ای چشمگیر منتج میشود و این دور از دسترس نیست.  

* برای آشنایی با شرایط و نحوه همکاری با «نگاه شما» اینجا را کلیک کنید.