از کدام ۲.۵ میلیون شغل سخن میگویید؟

ربیعی گفته است: برخی شغل‌ها در کشور هست که رغبت و تمایل چندانی برای آنها از سوی جمعیت جویای کار دیده نمی‌شود، در حالی که همین مشاغل در دنیا رواج دارند.
اساساً موضوع بیکاری در کشور چندین سال است، ‌به‌ معضل بزرگی تبدیل شده ‌و نرخ بیکاری که به اعلام نهادهای دولتی برابر با ۱۲.‌۵ درصد است، در کنار رکود در اقتصاد و تورم ۳۶ درصدی به یک بحران اجتماعی ـ اقتصادی تبدیل شده است.

‌در ‌چنین شرایطی، علی ربیعی می‌گوید:‌ ۲.‌۵ میلیون شغل در کشور وجود دارد که جوانان تمایل به اشتغال در آن‌ها ندارند؛ رقمی که در‌ واقع بسیار درشت است و می‌تواند تأثیر بسیاری در کاهش نرخ بیکاری کشور داشته باشد؛ اما اگر واقعاً این گونه استُ، باید پرسید که دلیل عدم تمایل به اشتغال در این کار‌ها چیست؟

اصولاً شاید یکی از مهم‌ترین این موضوعات که منجر به آن می‌شود که بسیاری از جوانان حاضر به اشتغال در یک حرفه خاص نشوند، نبود تناسب و هم سنخی شغل مورد نظر با پایگاه اجتماعی افراد است. بی‌گمان، جوانان تخصیل کرده‌ای که از دانشگاه روانه بازار کار کشور می‌شوند، به راحتی حاضر نخواهند بود که در هر شغلی وارد شده و بعضا با کنار گذاشتن تخصص تحصیلی خود، سراغ کاری بروند که ‌هیچ ارتباطی با تحصیل و مدرک دانشگاهی آن‌ها ندارد.

متأسفانه این معضل اکنون بسیار شایع شده ‌و در بازار کار کشور، شاهد ‌نبود تناسب میان حرفه و تخصص افراد به ویژه در بسیاری ‌از دانشجویان فارغ‌التحصیل در مقاطع کار‌شناسی و کار‌شناسی ارشد هستیم.

این موضوع اما در زمانی است که شغل مورد نظر همخوانی و سنخیت مناسبی با پایگاه اجتماعی افراد داشته باشد، در حالی که موضوع در زمانی که شغل مورد نظر به لحاظ اعتبار اجتماعی ـ و نه درآمد اقتصادی ـ با جایگاه تحصیلی و خانوادگی افراد همخوانی نداشته باشد، نتیجه‌‌ همان است که علی ربیعی گفت.

اما نگاه به این موضوع از یک منظر نظری در علم اقتصاد نیز می‌تواند جالب توجه باشد. درس‌هایی که از آلمان دوره هیتلری می‌توان گرفت، شاید بتواند در درک این موضوع که چرا جوانان علاقه‌ای به اشتغال در برخی حرفه‌ها ندارند، کمک کند. چیزی که در دوره هیتلر‌ ‌رخ داد به اذعان برخی،‌‌ همان نظامی‌سازی به روش کینزی بود.

«هرمان گوئرینگ»، وزیر اقتصاد هیتلر همه منابع جامعه را برای نظامی سازی جامعه آلمان و راه اندازی کارخانجات ساخت تسلیحات به کار گرفت و ‌یکباره آلمان را در یک پروسه صنعتی‌سازی وارد کرد. به این ترتیب، اقتصاد آلمان به یکباره به حجم انبوهی از نیروی کار برای چرخاندن این کارخانجات نیازمند شد تا جایی که تا ‌چند سال کاهش نیروی کار منجر به آن شد که زنان نیز ـ گاهی بر خلاف تمایل خود ـ در کارخانجات این کشور مشغول به کار شوند.

هیتلر توانسه بود معضل بیکاری را در جامعه و اقتصاد آلمان تقریباً ریشه‌کن کند، ولی موضوع در این بود که جامعه آلمان علاوه بر اینکه عملاً بیکار نداشت، ‌فقیر بود؛ بخشی به این دلیل که اغلب منابع اقتصادی صرف نظامی‌سازی کشور شده بود و بخشی به این دلیل که عملاً اشتغال در کشور آلمان در آن دوره به معنی بازدهی تولید نبود و در نتیجه پیامد ثروت افزایی برای جامعه و اقتصاد را نداشت.

درسی که از آلمان نازی باید گرفت، این است که اشتغال به خودی خود، موضوع مهمی نیست، بلکه اشتغال برای آنچه تولید می‌شود، اهمیت دارد. رشد اقتصاد به شکل واقعی به معنی تولید آن چیزی است که مردم در جامعه به آن نیازمند هستند و بدون این بهره‌وری، اشتغال تنها به این معناست که فرد فقیر و بیکار، به فرد فقیر و مشغول تبدیل شود!

بی‌گمان علی ربیعی با اعلام ‌۲.‌۵ میلیون شغل در کشور باید به دنبال این پرسش باشد که چرا این رقم کلان خالی مانده است؟

پاسخ به این پرسش می‌تواند دو گونه ‌باشد: یا اینکه بین نیروی کار موجود و این ۲.‌۵ میلیون شغل به لحاظ اعتبار جایگاه اجتماعی سنخیتی نیست، یا آنکه این ۲.‌۵ میلیون شغل بدون بهره‌وری است و تنها می‌تواند آمار اشتغال کشور را بهبود بخشد.

در هر صورت باید گفت که هدف دولت از اشتغال نباید معطوف به آمار باشد، بلکه پشت سر این آمار آنچه باید مورد توجه واقع شود، تأثیر اشتغال زایی بر بهره‌وری و رشد اقتصادی کشور و ثروت افزایی جامعه است.