اجراي طرح زوج و فرد؛ آري يا نه؟
بهرغم آنكه مسئولان محيطزيست و نيروي انتظامي اجراي طرح زوج و فرد ازدر منازل را تا پايان سال يكي از راهكارهاي كاهش آلودگي هوا در تهران ميدانستند، اما اين طرح نتوانست در شورايعالي ترافيك راي بياورد.
سيدحسين هاشمي، استاندار تهران در اين باره به روزنامه تهران امروز ميگويد: «اجراي طرح زوج و فرد از در منازل تا پايان سال راي نياورد و اين طرح تنها با اعلام وزارت بهداشت و سازمان حفاظت محيطزيست در شرايط اضطرار و با دستور استانداري از در منازل اجرايي ميشود.» اين در حالي است كه پيش از اين اعضاي شوراي شهر تهران و معاون حملونقل و ترافيك شهردار تهران نيز اعلام كرده بودند كه اجراي اين طرح نميتواند مشكل آلودگي هوا را در پايتخت حل كند. رحمتالله حافظي، رئيس كميسيون سلامت و محيطزيست شوراي شهر تهران با اعلام مخالفت شورا با اجراي طرح زوج و فرد كردن خودروها تا پايان سال به روزنامه تهران امروز تاكيد ميكند: «در صورت اجراي اين طرح هزينه حملونقل عمومي بايد رايگان شود و وزارت صنعت و خودروسازها هزينههاي آن را بپردازند.»
مرتضي طلايي، نايب رئيس شوراي شهر تهران نيز اعتقاد دارد؛ ما در شوراي شهر تهران تنها بهدنبال آسايش مردم هستيم و علاقهمنديم كه شهروندان تهراني در شرايطي زندگي كنند كه شرايط زيستمحيطي آنها همچون آلودگي هوا تاثير منفي كمتري بر زندگي آنها داشته باشد. بنابراين معتقديم تصميم شورايعالي ترافيك به عنوان مرجع ذيصلاح كه تركيبي از متخصصين و مسئولان ذيربط است بايد مورد تمكين همه قرار گيرد. سيدجعفر تشكريهاشمي، معاون حملونقل و ترافيك شهردار تهران نيز اعتقاد دارد كه اجراي طرحهايي مانند طرح زوج و فرد از در منازل تنها باعث بروز مشكلات براي شهروندان ميشود در حاليكه براي حل مشكل آلودگيها در تهران در كنار اجراي راهكارهاي كوتاه مدت نياز به اجراي راهكارهاي بلند مدت مطابق با اسناد بالادستي است.
قرار گرفتن وضعيت هواي تهران در شرايط اضطرار خبر جديدي نيست. بيش از دو دهه است كه وضعيت آلودگي هواي پايتخت بهويژه در نيمه دوم سال به مسئله مهمي براي پايتخت نشينان تبديل شده است. مسئلهاي كه عدم موفقيت طرحهاي متوليان كاهش آلودگيهوا در تهران دستكم سالانه جان 4500 شهروند تهراني را گرفته است. اما در كنار آمار سالانه مرگوميرهاي ناشي از آلودگي هوا در تهران بايد هزينههايي كه اين مشكل بر اقتصاد كشور وارد ميكند را نيز اضافه كرد.
طبق گزارش بانك جهاني در سال 2006 ايران بابت خسارات ناشي از آلودگي هوا مبلغ 8 ميليارد دلار هزينه پرداخت كرده است. رحمتالله حافظي، رئيس كميسيون محيطزيست شوراي شهر تهران تاكيد ميكند: «اين در حالي است كه ماهانه 277 مرگ منتسب به آلودگي هوا در كشور گزارش ميشود ضمن آنكه بر اساس آمارهاي ارائه شده هر يك از موتور سيكلتها معادل 8 خودرو با استاندارد يورو 4 آلودگي صوتي و هوايي دارد.» به اعتقاد اين عضو شوراي شهر تهران، بر اساس آمارهايي در يك سال گذشته 2 هزار و 722 نفر بر اثر آلودگي هوا فوت كردند، 4 هزار و 570 نفر مورد بستري بيماران تنفسي ناشي از آلودگي هوا و 2 هزار و 570 مورد بستري بيماران قلبي ناشي از آلودگي هوا گزارش شده است. حافظي در عين حال تاكيد ميكند: «ماهانه 277 مرگ منتسب به آلودگي هوا خود به نوعي شبه قتل محسوب ميشود از اين رو لازم است قواي سهگانه در اين زمينه مشاركت داشته باشند.»
محدود كردن شهروندان به جاي راهكاري اصولي
هرچند سازمان محيطزيست كشور و همچنين نيروي انتظامي اعتقاد داشتند كه اجراي طرح زوج و فرد از در منازل ميتواند به عنوان يك راهكار كوتاه مدت تاثيرگذار در تهران در كاهش آلودگي هوا تاثيرداشته باشد، اما اجراي اين طرح از همان ابتدا مخالفان زيادي داشت. به اعتقاد بسياري از نمايندگان مجلس، اعضاي شوراي شهر و مديران شهري اجراي اين راهكارها نه تنها تاثيرزيادي در كاهش آلودگي هوا در پايتخت ندارد، بلكه مطرح شدن طرحهاي اينچنيني تنها محدود كردن شهروندان است در حالي كه دولت نيز براي رفع اين مشكل وظايفي را برعهده دارد كه اين وظايف همچنان فراموش شده است.
به همين خاطر بود كه سردار حسين رحيمي، رئيس پليس راهور تهران بزرگ چندي پيش با افزايش واكنشها نسبت به اجراي اين طرح اعلام كرده بود: «اجراي اين طرح منوط به تصميم نهايي شورايعالي ترافيك است.» اين در حالي بود كه هفته گذشته با آلوده شدن هواي تهران، كميته اضطرار آلودگي هوا طرح زوج و فرد از در منازل را تا اطلاع ثانوي تصويب كرد اما لغو يا اجراي اين طرح باعث اختلاف پليس و استانداري شد.اما رئيس پليس راهور تهران بزرگ در حاشيه جلسه شورايعالي ترافيك درباره اجرا يا عدم اجراي اين طرح نيز به خبرنگاران اعلام كرد: «تلاش ميشود براي راحتي شهروندان، طرح زوج و فرد از در منزل را در محورهاي اصلي اجرا كنيم.» اما حسن كريمي، معاون عمراني استاندار تهران درباره نتايج جلسه شورايعالي ترافيك به روزنامه تهران امروز ميگويد: «ما براي كاهش آلودگي هوا،دو پيشنهاد مطرح كرديم كه يكي دائمي شدن طرح زوج و فرد از در منزل و ديگري افزايش محدوده زوج و فرد بود. اما هيچيك از آنها راي نياورد.»كريمي درباره مصوبات ديروز شورا يعالي ترافيك به روزنامه تهران امروز توضيح ميدهد: «در روزهايي كه وزارت بهداشت و درمان اعلام ميكند آلايندهها بيش از حد مجاز است و سلامتي شهروندان به خطر خواهد افتاد استاندار ميتواند در صورت صلاحديد اجراي طرح زوج و فرد را ازدر منازل اعلام كند. پيش از اين براي اعلام اين موضوع بايد كميته اضطرار تشكيل ميشد كه يك روز با تاخير، اين محدوديتها ايجاد ميشد.»
اجراي راهكاري كوتاه مدت در مديريت آلودگي هوا
هرچند اجراي طرح زوج و فرد ازدر منازل، راهكار جديدي براي كاهش آلودگي هوا در تهران نيست اما اين راهكار در دولت گذشته نيز بسيار مورد استفاده قرار گرفت، هرچند در همان زمان نيز بسياري از كارشناسان محيطزيست نسبت به اجراي راهكارهاي كوتاه مدت اينچنيني اعتراض داشتند. يكي از معترضان محمدهادي حيدرزاده، رئيس سابق ستاد محيطزيست و توسعه پايدار شهردار تهران بود كه اعتقاد داشت، رفع آلودگي هوا در تهران نياز به اجراي راهكارهاي علمي و بلندمدت دارد و مسئولان دولتي نبايد تلاش خود را به اجراي طرحهاي اينچنيني معطوف كنند. اكنون حيدرزاده مديركل محيطزيست استان تهران است. مسئولي كه اكنون اجراي اين طرح را موثر در كاهش آلودگي هوا ميداند.
محمدهادي حيدرزاده، مديركل حفاظت محيطزيست استان تهران و دبير كارگروه كاهش آلودگي هواي پايتخت در اين باره ميگويد: «اعتقاد داريم كه اجراي طرح زوج و فرد از در منزل هدف نيست، بلكه راهكاري كوتاه مدت در مديريت آلودگي هواست. پيشنهاد ما اين است كه شورايعالي ترافيك به اين سمت برود كه اين طرح را هميشگي كند يا حداقل اين مجوز را به كميته مواقع اضطرار بدهد كه در شرايط اضطرار بدون تشكيل كميته بتوان با هماهنگي پليس راهور اين طرح را اجرا كرد.»تاكنون ايدههاي مختلفي براي مهار آلودگي مطرح شده است؛ براي نمونه شهرداري ميگويد ملاك براي كاهش تردد خودروها پلاك آنها نباشد و قانون منع عبور و مرور خودروهاي دودزا اجرا شود. نكته اينجاست كه شناسايي خودروهاي فرسوده نيز مشكل است.
اجراي طرح زوج و فرد از در منازل؛ آري يا نه
علاوه بر اين در قانون پيشبيني شده كه خودروي فرسوده بايد از رده خارج شود، بنابراين ميتوان نتيجه گرفت اكنون حجم ترافيك مشكلزا شده است.اين در حالي است كه اطميناني وجود ندارد كه خودروهاي جديد و صفر كيلومتر آلودگي ايجاد نكنند. به همين دليل موافقان طرح زوج و فرد از در منازل به اجرايي شدن اين راهكار تمايل دارند.
دبير كارگروه كاهش آلودگي هواي تهران در اين باره اعلام ميكند: «چون در روزهاي باقيمانده سال، روزهاي آلوده زيادي در پيش داريم، اجراي اين طرح ميتواند مفيد باشد يا اگر شورايعالي ترافيك با آن موافق نيست ميتواند دستكم مجوزي را به كميته مواقع اضطرار بدهد كه در شرايط اضطرار بدون تشكيل كميته اين طرح قابل اجرا باشد.» پيش از اين حيدرزاده بيان كرده بود: «اگر اجرا شدن اين طرح براي روزهاي باقيمانده سال راي نياورد، اعضا بايد تصميم بگيرند كه اين طرح در شرايط ناسالم به صورت خودكار اجرا شود، ولي هر چه شورايعالي ترافيك تصميم بگيرد، ما آن را اجرا ميكنيم. قطعا اجراي اين طرح تاثيرگذار است، زيرا از تعداد منابع آلاينده كاسته شده و اين طرح در خيلي از شهرهاي دنيا مانند آتن و پكن اجرا ميشود.»
بسياري از سازمانها به وظايف خود عمل نميكنند
هرچند اجراي طرح زوج و فرد از در منازل به عهده پليس راهور است، چرا كه اين دستگاه به عنوان مسئول و مدير اجرايي ترافيك شناخته ميشود، در اين ميان برخي ادعا ميكنند پليس به دليل اينكه اجراي چنين طرحي مشكل بوده و به نيرو و هزينه زيادي نياز دارد، تمايلي به اجراي آن ندارد ولي پليس راهور نظر ديگري در اين باره دارد. سردار حسين رحيمي، رئيس پليس راهنمايي و رانندگي تهران بزرگ به روزنامه تهران امروز ميگويد: «ما مشكلي براي اجراي اين طرح نداريم، زيرا در سالهاي گذشته اين طرح را به مدت يك ماه هم اجرا كردهايم. طبيعتا اجراي اين طرح توان و انرژي بيشتري ميطلبد، اما به نظر ما اين طرح اثرگذار نيست و بايد كميتهاي با مسئولان ذي ربط برگزار شود.»
سردار رحيمي اعتقاد دارد كه او و همكارانش از هر تصميمي كه بتواند آلودگي هوا را كاهش دهد، موجب تسهيل در عبور و مرور شود، تراكم خودروها را كم كند، حملونقل عمومي را بهبود بخشد و طرحي منطقي و اثرگذار براي خودروهاي فرسوده و دودزا باشد، استقبال ميكنند.اين در حالي است كه شركتهاي خودروساز و وزارت نفت در اين ميان بسيار تاثيرگذار هستند؛ براي نمونه آنها ميتوانند با ارتقاي محصولات خود، ميزان آلودگي هوا را كاهش دهند البته از نقش حملونقل عمومي نيز نبايد غافل شد، زيرا سازمانهاي درگير در اين حوزه با ارائه خدمات بهتر ميتوانند شهروندان را به استفاده از وسايل نقليه عمومي تشويق كنند.رئيس پليس راهور تهران بزرگ تاكيد ميكند: «بحث ما اين است كه اقدامات بايد اثرگذار باشد؛ خودروسازهاي ما چند سال است كه در استاندارد يورو 2 مانده اند؛ از طرفي وزارت نفت نيز بايد كيفيت سوختهاي توليدي خود را بالا ببرد.»
سردار حسين رحيمي با بيان اينكه چرا مسئولان آسانترين راه را انتخاب كرده و خيلي زود تصميم ميگيرند كه با جريمه كردن مردم، تعداد خودروها را در شهر به نصف برسانند، يادآور ميشود: «تاكنون جلسههاي زيادي برگزار كردهايم، ولي هنوز در نقطه اول هستيم و همان حرفهايي را كه چند سال پيش مطرح ميكرديم، ميزنيم؛ نكته اينجاست كه بعضي از دستگاهها نميخواهند وظيفه خود را انجام داده و به كار تن بدهند.» به اعتقاد سردار رحيمي، خود پليس هم ميتواند طرح زوج و فرد از در منازل را اجرا كند و نيازي به جلسه نيست، اگر تلفني به ما بگويند ما اين طرح را اجرا ميكنيم. نكته اينجاست كه خودروسازهاي دنيا دنبال استاندارد يورو 6 هستند، ولي ما ميخواهيم از استاندارد يورو 2 هم كم كنيم.
ابتداي اين طرح با كاهش نسبي ترافيك همراه ولي نتيجه آن افزايش دو برابري ترافيك است. هر كسي در شرايط اجراي اين طرح به فكر خريد خودرو دوم ميافتد. و بعد از آن نيروي انتظامي مجبور به صدور گزينشي پلاك آقا کیفیت خودرو های تولید داخل و کیفیت بنزین را بالا ببرید. ما داریم عوارض برای خودروهامون پرداخت می کنیم و کلی مالیات و ... را پرداخت می کنیم. این اصلا درست نیست که صورت مساله رو پاک کرد. برای حل مسئله باید تدبیری دیگر اندیشید کوتاه ترین مسیر همیشه درست ترین مسیر نیست! بنده پول میلیونی ندارم که فرزندانم را با سرویس به مدرسه برسانم و به ناچار بردن و آوردنشان با خودم هست. اگر اعلام میگردد یک موتور سیکلت تک سرنشین به اندازه هشت ماشین با استاندارد یورو دو آلایندگی دارد و این همه خصارت مالی و جانی چرا مثل بیشتر کشورهای دنیا از تولید و تردد آن جلوگیری نمیشود اولا در فکر امکانات از جمله کار در شهرهای دیگر باشید وهر شهر دارای بهترین بیمارستان و مراکز رفاهی که دیگر نیاز به آمدن به تهران نباشد. تاجمعیت تهران کمتر شود.دوماً پلیس راهنمایی و رانندگی قانون را مقطعی اجرا نکنند
ایکاش مسولین ذیربط که طرح زوج وفرد ازدر منزل را پیگیری میکنندبر این موضوع پای بفشرندوبالاخره این موضوع رااجرایی بکنند خدامیداندطی همان دوسه روز اجرای طرح چقدر تهران خلوت شد چقدر سفرهای زاید بی هدف تفننی تفریحی والکی تعطیل شد خیلی افرا دبقول خودشان برن یه چرخی بزنن و......در حال گز کردن کوچه ها وخیابانها هستند بسیار طرح خوبی است ونه تنها حق کسی ضایع نمیشود بلکه مر رعایت حق الناس است که الکی دود وسم به خوردشان میدهیم وهموطن وهمشهری وهمنوع خودمان را به کام بیمارستان ومرگ میفرستیم اگر میشود استدعا میکنم مادام العمرحداقل برای تهران این طرح را اجرایی کنید اگر وسايل نقليه عمومي زياد بود مشكلي نبود ولي تو اين روزها كه از خونه مياي بيرون حتي اتوبوسها هم جا نداره تاكسي ها هم كه تا مشتري زياد ميشه دربستي ميرن . اين بخش وظيفه دولته . درستش كنه مردم هم همكاري ميكنن . اگر زوج و فرد سراسری عدالت نیست. به همان دلیل زوج و فرد عادی نیز عدالت نیست.چون همین زوج و فرد عادی نیز اگر یادتان باشد مربوط به زمان اضطرار آلودگی هوا بوده نه همیشگی.
طرح ترافیک نیز عین بی عدالتی است، اگر باور ندارید خود را جای ما بگذارید که منزلمان داخل محدوده طرح ترافیک است. برای پاک ماندن هوای کل تهران ناچاریم ما تاوان بدهیم.