آیا هدف وسیله را توجیه می‌کند؟

ایالات متحده امریکا پس از انقلاب در سال1776 و استقلال از بریتانیای کبیر، قانون اساسی خود را به تصویب رساند. این قانون اساسی یک پدر خوانده  معنوی داشت. این پدر خوانده کسی نبود جز جان لاک، پیامبر انقلاب انگلستان، که اکنون سایه اندیشه خود را بر امریکا نیز گسترانیده بود. جان لاک به همراه جان استوارت میل یکی از مهمترین متفکرین لیبرالیسم محسوب میشود. وی عنوان داشت که سه حق طبیعی را هرگز نمیتوان از انسانها سلب کرد: حق زندگی کردن،  حق مالکیت و حق آزادی. لاک بر حریم خصوصی و پاسداری از آن تاکید فراوان داشت و به تبع آن در قانون اساسی امریکا حوزه خصوصی آنچنان مهم بود که شهروندان حق داشتند برای به حداقل رسانیدن احتمال تجاوز دولت به حریم خصوصی خود سلاح حمل نمایند. از همان ابتدا مهمترین دغدغه قانون اساسی امریکا جلوگیری از احتمال غلبه حکومت بر شهروندان بود. اما آیا امروز و با گذشت بیش از 2 قرن از آن زمان این دغدغه هنوز هم وجود دارد؟ آیا شنود تلفنهای شخصی شهروندان به مثابه تعدی به حریم خصوصی آنها محسوب نمیشود؟

آنچه مسلم است این است که در اخلاق لیبرالی هرگونه تجاوز به حریم شهروندان مطرود است، اخلاقی که اکنون در مهد خود زیر پا گذاشته میشود. پس از 11 سپتامبر در امریکا دولت جرج بوش از آزادی های اجتماعی به نفع امنیت سیاسی کاست و با اعلام محور شرارت به نوعی وضعیت جنگی را در امریکا حاکم نمود. در آن زمان وی ادعا می کرد که هدف وی جنگ با شر و دفاع از خیر است. وی هدفی را اعلام کرده بود که آنرا مقدس میدانست و برای دست یافتن به آن تلاش میکرد. اما سوال اینجا بود که آیا میتوان برای دست یافتن به یک هدف که بنا بر ادعا مشروع است از ابزارهای نامشروع استفاده کرد؟ این سوالی است که تنها به دولت محافظه کاران در امریکا تعلق ندارد، بلکه دموکراتها هم درگیر پاسخ به آن و شاید توجیه آن هستند و به همین علت است که این مشکله در دولت امروز باراک اوباما نیز به خوبی جلوه گر میشود. درادامه مطلب سعی خواهیم کرد تا به این سوال پاسخ دهیم اما پیش از آن می¬خواهیم با جریان یکی از این ابزارهای نامشروع که موضوع اصلی این خرده نوشتار است بیشتر آشنا شویم: شنود تلفنی

بر اساس مدارکی که توسط ادوارد اسنودن افشا شدسازمان امنیت ملی آمریکا مکالمات بازرگانان، مقامات و مظنونان فعالیت های تروریستی را در فرانسه شنود می‌کرده است. به گفته روزنامه لوموند، سازمان امنیت ملی آمریکا بیش از ۷۰ میلیون مکالمه تلفنی را به مدت ۳۰ روز و در حدفاصل ۱۰ دسامبر سال ۲۰۱۲ تا ۸ ژانویه سال ۲۰۱۳ شنود انجام داده است. این خبر در فرانسه سر و صدای زیادی به پا کرده و در پی افشای این ادعا لوران فابیوس، وزیر امور خارجه فرانسه، سفیر آمریکا در فرانسه را به وزارت امور خارجه فرانسه فراخواند.

همچنین روزنامه لوموند گزارش داده است که سازمان امنیت ملی آمریکا از دیپلمات‌های فرانسوی در واشنگتن و سازمان ملل جاسوسی می کند. بنا به گزارش این روزنامه، سازمان امنیت ملی آمریکا از روش پیچیده ای استفاده می‌کرده که جینی نام دارد. روش آنها این طور بوده که بدافزارهای جاسوسی را در نرم‌افزارها، سیستم‌های دفاعی و رهیاب دستگاه‌های پخش یا روتر اینترنتی میلیون‌ها کامپیوتر جاسازی کرده بودند. در گزارش لوموند آمده که چطور این بدافزار خود را به سرزمین های دور می‌فرستد و حتا در کامپیوترهای سفارتخانه‌ها هم رفته است. 

اسنودن در اسنادی که به تازگی فاش ساخته است از همکاری گسترده شرکتهای بزرگ اینترنتی مانند یاهو، گوگل و فیس بوک با نهادهای امنیتی امریکا و به ویژه ان اس ای یاد کرده است. این نوع جاسوسی ها محدود به آمریکا نبوده و نهاد همتای آژانس امنیت ملی آمریکا در انگلیس موسوم به GCHQ هم سالهاست به دنبال یافتن راه های رمزگشایی از ترافیک اینترنت سایت‌ها و شرکت های مشهور مانند گوگل، یاهو و  فیس بوک است.

یکی از وظایف مهم آژانس امنیت ملی آمریکا هک کردن رایانه های هدف برای مطالعه و بررسی پیام های رد وبدل شده قبل از رمزگذاری آنهاست. این نهاد اطلاعاتی حتی از سایت ها و خبرگزاری های مختلف می خواست تا اگر اخباری در این زمینه دارند، هرگز دست به انتشار آنها نزنند. زیرا در این صورت افراد و سازمان های هدف روش های رمزگذاری و ارتباطی خود را تغییر داده و آژانس امنیت ملی آمریکا مجددا مجبور به تلاش برای هک کردن آنها خواهد شد. 

در چنین شرایطی باید پرسید که آیا این اقدامات از سوی نهادهای امنیتی امریکا با فلسفه و جهان بینی که دولت امریکاآنرا تبلیغ می¬کنند همخوانی دارد؟ هک کردن وسایل ارتباط جمعی از یکسو و جلوگیری از درج انجام چنین اقدامی به عنوان یک اقدام علیه امنیت علمی تا چه حد قابل توجیه است؟ برخی از دولتمردان امریکایی معتقدند که حرف و عمل آنها یکی است. حرف آنها پاسداری از آزادی و لیبرالیسم و عمل آنها اتخاذ تاکتیکها و استراتژیهای لازم در این مسیر است. اما برای آنکه بتوانیم نظر و عمل را بهتر درک کنیم و بتوانیم مقایسه ای درست میان آنها انجام دهیم لازم است  شعار لیبرالیسم و آزادی بیان را از عمل تا نظر بررسی کنیم.