برنامه پنجم را رها کنید، برنامه ششم را بنویسید!

برنامه‌های توسعهٔ اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران، به مجموعه برنامه‌های میان‌مدتی گفته می‌شود که ‌پنج‌ساله و توسط دولت وقت تنظیم می‌شود و به تصویب مجلس شورای اسلامی می‌رسد.

به گزارش «تابناک»، قانون برنامه پنجم توسعه پنجمین قانون توسعه پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران و برای تحقق سند چشم‌انداز ۱۴۰۴ تدوین شده است و ۲۳۵ ماده دارد؛ ماده ۲۳۵ آن اعلام می‌کند که این قانون تا سال ۱۳۹۴ شمسی اعتبار دارد.

بنا بر این گزارش، در بررسی برنامه پنجم به نقاط ضعف و قوتی برمی‌خوریم که هرچند مزایایی نسبت به برنامه چهارم دارد، ‌نقاط ضعف انکارناشدنی نیز دارد که نگاهی به نقاط ضعف و قوت این برنامه آن را آشکار می‌سازد.

‌ـ در برنامه پنجم توسعه، سهم بخش مربوط به پژوهش از ۰۵/۰درصد به ۳درصد افزایش پیدا کرده‌ است.

‌ـ پایه‌گذاری صندوق توسعه ملی که محل هزینه کردن آن مشخص بوده و مختص بخش ‌خصوصی است.

‌ـ تأکید بر بخش تعاون؛ در حالی‌ که در برنامه چهارم سهم تعاون ۲۵درصد از کل اقتصاد تعیین شده بود، ‌اجرایی نشد. در این برنامه، سهم تعاون افزایش یافته و بر آن تأکید شده‌ است.

‌ـ قطع سهم دولت از درآمد نفتی برای هزینه‌های جاری و قطع کامل آن تا پایان برنامه پنجم.

هرچند در نگاهی اجمالی به نکات مثبت اینچنینی برمی‌خوریم، ضعف بزرگ برنامه پنجم توسعه این است که تکلیف شفاف نیست؛ برای نمونه، در برنامه چهارم توسعه مشخص بوده که در بخش‌هایی چون ساخت راه‌ها یا سن ناوگان و ... باید به چه عدد و رقمی برسیم، ولی در برنامه پنجم این اتفاق نیفتاده است، بنابراین، قدرت ارزیابی در پایان برنامه وجود ندارد.

برنامه پنجم توسعه، قدرت پاسخگویی به نظارت را ندارد و از طرفی در ۸۰ درصد ‌بندهای قانون برنامه که نوشته شده، ‌اصطلاح «دولت مجاز است» به کار برده شده، نه «دولت مکلف است» که در برنامه چهارم آورده شده است.

برنامه پنجم توسعه در مجلس اصلاح شود

برخورد با ضعف‌های اینچنینی در این برنامه، برخی از نمایندگان مجلس را بر آن داشت تا اصلاحیه‌ای ‌روی آن انجام دهند و چند بار طرح اصلاح برنامه پنجم در مجلس مطرح شد؛ برای نمونه‌، در تیر ماه گذشته، این بحث در مجلس داغ گشت و بهروز نعمتی با اشاره به برخی ایرادات برنامه، خواستار اصلاح آن شد.

وی گفته بود: بر پایه گزارش‌هایی که نهادهای نظارتی داده‌اند، به‌ طور کلی بودجه‌های دولت در سال‌های اخیر در راستای تحقق اهداف قانون برنامه پنجم نبوده و مجلس نقاط ضعف دولت را در ‌تحقق نیافتن برخی اهداف برنامه‌ پنجم توسعه کشور بررسی خواهد کرد.

این عضو کمیسیون صنایع و معادن مجلس در جای دیگر اظهار کرد: در بخش صنعت و معدن، انحراف بسیاری با برنامه پنجم وجود دارد که یکی از دلایل آن نیز این ‌است که در ‌سال‌های پس از اجرای هدفمندی یارانه‌ها، سهم ۳۰درصدی صنعت پرداخت نشد، به گونه‌ای که امروز بسیاری از صنایع در شرف تعطیلی هستند یا با کمترین ظرفیت ممکن کار می‌کنند.

نعمتی با اشاره به این که دولت دهم اعتبار مناسب و چشمگیری برای بخش صنعت در نظر نگرفت، گفته بود: دولت دهم نه در بودجه‌های سنواتی اعتبار مناسبی برای بخش صنعت در نظر گرفت و نه در روند واگذاری طرح‌های صنعتی به بخش خصوصی تسهیلات ایجاد کرد؛ بنابراین، از دولت آینده انتظار می‌رود تا توجه بیشتری به بخش خصوصی داشته باشد.

برنامه پنجم به پایان کار خود رسیده؛ برنامه ششم تدوین شود

اما گویا اکنون برخی از نمایندگان نظر دیگری دارند و به اصلاح برنامه پنجم توسعه قانع نیستند و گاهی خواستار عبور از آن می‌شوند!

غلامعلی جعفرزاده ایمن‌آبادی، از نمایندگانی است که می‌گوید قانون برنامه پنجم به پایان کار خود رسیده و باید برنامه ششم توسعه تدوین شود.

این نماینده همچنین گفته است: قانون برنامه پنجم هنگامی نوشته شده بود که منابع ما مشخص و کاملا وابسته به نفت بود؛ بنابراین، برنامه‌های اول، دوم و... را نوشتیم و ادامه دادیم، ولی وضعیتی فراهم شد که تحت تحریم‌های ناجوانمردانه قرار گرفتیم که ضمن همه خسارت‌هایی که به ما وارد می‌کند ـ و من معتقد نیستم تنها یک تکه کاغذ است ـ برای ما نعمات و نقمات زیادی داشته است. تحریم ما را وادار می‌کند کاهش وابستگی به نفت را در دستور کار قرار دهیم. حالا که منابع ما تغییر کرده، باید به سمت اقتصاد مقاومتی و منابع جدید حرکت کنیم و اتفاقا نمی‌خواهیم که منابع ناپایدار هم باشد. باید برنامه پنجم را متوقف کنیم‌ ـ البته اشکالی ندارد، زیرا از ویژگی‌های یک برنامه خوب این است که انعطاف پذیر باشد‌ ـ و ‌در برنامه ششم مصارف را بر پایه منابع بچینیم و برنامه ششم را واقع بینانه بنویسیم.

نماینده مردم رشت تأکید کرد: یکی از نقاط ضعف ما این است که برنامه بلند‌مدت نداریم و نمی‌دانیم در پنجاه یا صد‌ سال آینده به کجا می‌خواهیم برسیم. برنامه پنجم را خیلی با دست باز نوشتیم و جیبمان پر بود و اکنون داستان دیگری روی داده و اصرار بر برنامه پنجم خسارت برای کشور به بار خواهد آورد، چو‌ن نمی‌توانیم برنامه را به نتیجه برسانیم.

وی در پایان اظهار داشت: باید برنامه ششم را مبتنی بر اقتصاد مقاومتی بنویسیم که کار بسیار خوبی خواهد بود؛ البته در صورت کاهش وابستگی به درآمد نفت. اگر زمانی هم درآمدهای نفتی افزایش یابد، کشور دچار زیان نخواهد شد، چون برنامه بر پایه حداقل‌ها نوشته شده و منابع افزوده، جزو ذخایر خواهد شد.