گفت‌و‌گوی ایران و آمریکا؛ از «تابو» تا یک امر «روتین»

یکی از حواشی مهم مذاکرات دو روزه هسته‌ای در ژنو، دیدار هیأت‌های ایرانی و آمریکایی و گفت‌و‌گوی یک ساعته میان معاونین وزرای خارجه دو کشور بود؛ اما چگونه امری که تا پیش از این تابو تلقی می‌شد، به حدی حالت روتین پیدا کرده که هیچ واکنش خاصی به آن نشان داده نمی‌شود؟ کریستین ساینس مانیتور در مطلبی به بررسی این موضوع پرداخته است.

به گزارش «تابناک»، وقتی در حاشیه اجلاس مجمع عمومی سازمان ملل، باراک اوباما و حسن روحانی با یکدیگر گفت‌و‌گوی تلفنی کردند، این موضوع به شدت مورد توجه قرار گرفته و با پوشش رسانه‌ای گسترده مواجه شد؛ اما دیدار رؤسای هیأت‌های ایرانی و آمریکایی در حاشیه نشست هسته‌ای ژنو‌ با چنین توجهی روبه‌رو نشد.

روزنامه «کریستین ساینس مانیتور» ضمن اشاره به این موضوع می‌نویسد، این تفاوت میان واکنش‌ها، بیانگر آن است که تماس‌های جالب توجه و مهم، چقدر زود به امور کم و بیش روتین و معمولی تبدیل می‌شوند. مقامات ایرانی در پاسخ به سوالی درباره دیدار اخیر، گفتند «چیز مهمی نبود»؛ درست مثل این که یک روز کاری معمولی را پشت سر گذاشته باشند. آمریکایی‌ها نیز این ارتباطِ پیش از این ممنوع را به آسانی در دستور کار دیپلماتیک خود گنجاندند.

یک مقام آمریکایی می‌گوید: «من نمی‌گویم ‌نسبت به این موضوع بی‌تفاوت هستم؛ اما این امر دیگر آن خط قرمزی که پیش از این بود به حساب نمی‌آید و این اتفاق خوبی است». وی می‌افزاید: «ملاقات با ایرانی‌ها، در فضایی حرفه‌ای برگزار شد... درست مانند ملاقات‌هایی که با همکارانمان از دیگر کشورهای جهان داریم. با این حال، نمی‌توان گفت که دو طرف از غیرمعمول بودن این رابطه آگاه نبودند».

با این حال، کار‌شناسان مسائل ایران اشاره می‌کنند که تلاش تهران برای حل و فصل موضوع هسته‌ای را نباید با غلبه بر اختلافات تاریخی و ایدئولوژیکی که ایران و آمریکا را به مدت یک نسل با هم دشمن نگه داشته، اشتباه گرفت.

علی واعظ، پژوهشگر «گروه بین‌المللی بحران» در این زمینه می‌گوید: «تابوی دیدارهای مقامات عالی‌رتبه ایران و آمریکا دیگر وجود ندارد؛ اما این امر معادل تنش زدایی و یا نزدیکی روابط دوجانبه نیست... موضوع هسته‌ای، آزمونی برای کاهش تنش‌ها میان طرفین است. ناکامی آن‌ها در این زمینه، گرمی روابط را به یک امر زودگذر تبدیل می‌کند».

کریستین ساینس مانیتور در ادامه مطلب خود به بررسی وضعیت کنونی روابط ایران و آمریکا و دیدگاه‌های موجود درباره روابط دو طرف می‌پردازند. این روزنامه اشاره می‌کند که در ایران، آمریکا هنوز «شیطان بزرگ» است و نشانه‌های بی‌اعتمادی به آمریکا همچنان در بخش‌های ‌جامعه و سیاست ایران به چشم می‌خورد.

افزون بر این، مانیتور اشاره می‌کند که به باور طرف ایرانی، آمریکایی‌ها هنوز نتوانسته‌اند حسن نیت خود را به ایران نشان دهند و باید نخست در این راه گام بردارند. این روزنامه ضمن اشاره به دیدگاه آیت‌الله خامنه‌ای، رهبر انقلاب درباره دلایل بی‌اعتمادی به آمریکا، به سخنان محمد جواد ظریف، وزیر خارجه ایران نیز اشاره می‌کند که اثبات حسن نیت آمریکا را به تلاش آن‌ها برای رسیدن به توافقی بر پایه احترام متقابل با ایران و خودداری از وضع تحریم‌های جدید در شرایط کنونی منوط کرده است.

به هر حال، مانیتور از مجموعه این مطالب نتیجه می‌گیرد که در جمهوری اسلامی ایران، نگرش نسبت به موضوع رابطه با آمریکا همچنان با احتیاط جدی همراه است و عوامل متعددی در این زمینه دخیلند که باید به دقت مورد توجه قرار گیرند.