از جایزه نوبلی که به سوریه نرسید تا جایزه نوبلی که به سوریه رسید

برندگان جایزه نوبل 2013 هم کم کم معرفی شدند و به جز اقتصاد که دوشنبه این هفته مشخص می شود سایر موارد برندگان خود را شناختند. سه شیمیست آمریکایی، دو فیزیکدان بریتانیایی و بلژیکی، دو پزشک آمریکایی و یک پزشک آلمانی، یک نویسنده کانادایی در کنار «سازمان منع تسلیحات شیمیایی» برندگان جوایز نوبل شیمی، فیزیک، پزشکی، ادبیات و صلح شدند.

شاید در میان جوایز نوبل تنها این جایزه صلح بود که در سال‌های گذشته ماهیت سیاسی پیدا کرده بود و برندگان آن در سال‌های مختلف محل بحث و جدل فراوان بود. از چهار رئیس جمهور ایالات متحده تا دو نخست وزیر رژیم اشغال‌گر قدس نام‌های مختلفی است که در سال‌های مختلف از سوی کمیته پنج نفره پارلمان نروژ معرفی شده‌اند. اما امسال گویا غیر از جایزه صلح نوبل که برنده آن محل بحث بود اهدای جایزه ادبیات هم کم و بیش رنگ بوی سیاسی داشت. آن هم نه برای برنده آن که برای بازنده این جایزه.

صد البته که آلیس مونرو همانطور که آکادمی نوبل او را "استاد داستان کوتاه معاصر" معرفی کرده لیاقت دریافت نوبل ادبیات را داشته و در میان بزرگان ادبیاتی که برای دریافت این جایزه صف کشیده‌اند این شایستگی را داشته که در همین سال‌ها برنده این جایزه شود.

اما نوبل ادبیات در حالی به او تعلق گرفته که ناکام بزرگ این جایزه شاعر بزرگ عربی است که در سال‌های اخیر نامش چندبار در میان نامزدهای ادبیات قرار گرفته و از آنجایی که جایزه ادبیات نوبل غالبا به خاطر یک عمر فعالیت ادبی و هنری اختصاص می یابد می شد احتمالش را داد که آدونیس سوری امسال برنده جایزه ادبیات شود. چیزی که در گمانه زنی‌های کارشناسان هم در چند سال اخیر به چشم می آید و بسیاری در چند سال اخیر آدونیس و فوئنتس فقید را بزرگترین شانس‌های نوبل می دانسته‌اند.

شاید بتوان بزرگترین عامل ناکامی آدونیس را در دریافت جایزه نوبل ادبیات امسال را به زادگاه او ربط داد. آن هم درست در روزهایی که جنجال خبری که در خصوص مسائل شیمیایی سوریه خاتمه پذیرفته و داستان جنگ در سوریه رو به اتمام است و حداقل دیگر مثل گذشته نام سوریه را در سر خط اخبار خبری به چشم نمی خورد. به این ترتیب اهدای جایزه نوبل ادبیات به یک شاعر سوری چیزی جز این معنی نمی دهد که تصویر مثبتی از سوریه به جهان مخابره شود. آن هم شاعری که اگرچه از کشور خود مهاجرت کرده و در زمان اسد پدر زندانی هم بوده اما در جریان بحران‌های یکی دو سال اخیر این کشور هیچ اظهار نظر مخالف یا موافقی نکرده است.

اما داستان به همین جا ختم نمی شود. بعد از روز پنج‌شنبه که جایزه نوبل ادبیات به شاعر سوری تلعق نگرفت و راهی کانادا شد در روز پنج شنبه با اهدای جایزه نوبل صلح به «سازمان منع تسلیحات شیمیایی» بار دیگر ماجرای سوریه و بحران شیمیایی این کشور در صدر اخبار جهان قرار گرفت. آن هم در حالی که در اکثر نظر سنجی‌های صورت گرفته در این خصوص ملاله یوسف زی، دختر پاکستانی به خاطر دفاع از حق تحصیل دختران هدف ترور قرار گرفته بود از شانس بیشتری برای دریافت صلح نوبل برخوردار بود.

ولی در حالی که افکار عمومی دنیا می رفت که بحران سوریه را فراموش کند و با خلع سلاح شیمیایی که صورت گرفته بود می رفت که مهر پایان جنگ داخلی بر پرونده بحران سه سال گذشته این کشور بخورد بار دیگر سوریه به سرخط اخبار رسانه‌ها بازگشت.

صد البته می توان همه این همه قطعات این پازلی که اینجا چیده شده را از سر اتفاق خواند اما اگر نگاه سیاسی پشت همه این وقایع نخوابیده بود می شد که اتفاقات جور دیگری رقم بخورد.