کلاس خالي معلم اخلاق فوتبال

مهدي اسداللهي يا همان د. اسداللهي يکي از چهره هاي تاثير گذار فوتبال ايران در دهه هاي 30 ، 40 و 50 شمسي محسوب مي شود. وي سال هاي سال با مربيگري و نوشته هاي خود بر فوتبال ايران تاثير گذاشت و سرانجام روز چهارشنبه در سن 78 سالگي درگذشت.

به نوشته اعتماد، اسداللهي در دهم دي ماه 1310 در محلات به دنيا آمد. او از همان کودکي در محيطي رشد پيدا کرد که به ورزش، فرهنگ و ادب علاقه مند شد. ابتدا قصد داشت به سمت پزشکي و هنر برود اما سرانجام شهرباني را انتخاب کرد و وارد دانشکده پليس شد. پس از آشنايي با فوتبال بلافاصله جذب اين رشته شد و از آنجا که فردي پژوهشگر و اهل تفکر بود به مربيگري هم روي آورد.

اسداللهي در دوران جواني هم بازيکن بود و هم مربي و در دهه 30 در تيم سپه علاوه بر بازي هدايت اين تيم را هم برعهده داشت.سپه يکي از تيم هاي وابسته به باشگاه تاج بود. وي در همان سال ها و در شرايطي که به 25 سالگي هم نرسيده بود به شدت مصدوم شد و براي مداواي پاي مصدوم خود روانه فرانسه شد. حضور چند ماهه در فرانسه تاثير قابل توجهي در حرفه و زندگي اسداللهي گذاشت و نگاه او را به فوتبال عوض کرد.

به نوشته اعتماد، او از چند ماه حضور در فرانسه به خوبي استفاده کرد،زبان فرانسوي ياد گرفت و تا مي توانست در زمينه هاي مختلف به ويژه فوتبال مطالعه کرد. پس از بهبود نسبي سري هم به باشگاه هاي آن کشور زد تا از نزديک فوتبال اروپا را ببيند و لمس کند.

از آن به بعد نگاه اين مربي، کارشناس و نويسنده ايراني تحت تاثير فوتبال فرانسه قرار گرفت. اسداللهي به علت همان آسيب ديدگي ديگر نتوانست به فوتبال ادامه بدهد، ولي همچنان در عرصه مربيگري يکي از چهره هاي برجسته فوتبال ايران در آن سال ها بود. وي در اوايل دهه 40 به همراه سرهنگ فريدون صادقي باشگاه پاس را راه اندازي کرد و تا چندين سال هدايت آن تيم را برعهده داشت تا اينکه نوبت به محمد رنجبر و حسن حبيبي رسيد که به جاي اسداللهي مربي پاس باشند.

پاس در آن سال ها از قدرت هاي فوتبال ايران بود و ملي پوشان بزرگي چون رنجبر، حبيبي، مهاجراني، ياوري، شرفي، مناجاتي و ميرزا حسن در آن زير نظر اسداللهي توپ مي زدند. درباره روش مربيگري اسداللهي و تاثير او روي فوتبال ايران اردشير لارودي، نويسنده ورزشي و مربي قديمي فوتبال ايران مي گويد؛ «در آن دوره فوتبال ايران به صورت خود به خودي بود، در آن شرايط آقاي اسداللهي با توجه به شناختي که از فوتبال جهان داشت سعي مي کرد تمرينات و بازي تيمش روشمند باشد و آن حالت خود به خودي را نداشته باشد.

اولين کلاس مربيگري فوتبال در ايران را رايکوف در سال 1348 برگزار کرد و در کنار اين دوره نوشته هاي آقاي اسداللهي خودش يک نوع آموزش مربيگري براي ديگران بود. ايشان سعي مي کرد مطالبش را به سمتي ببرد که با اصول مربيگري که در فرانسه ياد گرفته بود، قاطي شود و نکاتي را مطرح کند که تا آن موقع مطرح نشده بود.»

به قلم د. اسداللهي

همان طور که اردشير لارودي اشاره کرد يک بعد زندگي اسداللهي به نوشتن اختصاص داشت. وي از بچگي به واسطه مادرش کاملاً با ادبيات خو گرفته بود و در 10سالگي شاهنامه را حفظ بود. در طول سال ها اشراف او به ادبيات بيشتر هم شد. همسر مرحوم اسداللهي از شاگردان بديع الزمان فروزانفر بود و وي در کلاس هاي ادبيات هم شرکت مي کرد و از حدود 30 سالگي به طور جدي روزنامه نگاري ورزشي را شروع کرد.

خوانندگان هفته نامه کيهان ورزشي از اوايل دهه 40 تا اواسط دهه 80 مطالب زيادي در اين مجله با امضاي د- اسداللهي خوانده اند. اما چرا د-اسداللهي؟ مهدي اسداللهي از پرسنل شهرباني بود و به همين علت ترجيح مي داد هنگام نوشتن از اسم کامل خود استفاده نکند تا بتواند به صورت آزادانه به نقد بپردازد. (برخلاف آنچه تصور مي شود نام مرحوم اسداللهي، داريوش نبود.) به ويژه در دهه هاي 50 و 60 شمسي نوشته هاي د. اسداللهي کاملاً بر فوتبال ايران تاثير مي گذاشت و وي حتي اگر سمتي رسمي هم نداشت به طور غيرمستقيم در اتفاقات فوتبال ايران نقش آفرين بود.

«دور و نزديک »، «قلب ورزش» و «آيين جوانمردي» از صفحات ثابت اسداللهي در کيهان ورزشي به شمار مي رفت. وي تا همين پنج شش سال پيش همچنان در کيهان ورزشي قلم مي زد و بعد از قطع همکاري با اين نشريه قديمي، در مقاطعي هم در روزنامه هايي چون «خبر ورزشي» و «گل» مطالبي از وي به چاپ رسيد. اسداللهي در چند سال گذشته به علت کهولت سن ديگر قادر به نوشتن نشد.

وي نزديک به دو سال از آلزايمر رنج مي برد و در نهايت 9 بهمن ماه 1387 شمسي پس از چند ماه بستري بودن در بيمارستان درگذشت. «زندگينامه پله» و «تاريخ فوتبال» کتاب هايي است که از اسداللهي به چاپ رسيده است. البته او قصد داشت کتابي به نام «آيين جوانمردي» که درباره ورزش پهلواني بود هم منتشر کند که اين اتفاق رخ نداد. با توجه به تسلط فوق العاده اسداللهي به ادبيات، مطالب او صرفاً ورزشي نبود و در لابه لاي مطالبش حتي از اشعاري از سعدي، مولوي و فردوسي هم استفاده مي کرد. از طرفي از آنجا که به زبان فرانسوي هم آشنايي داشت، مي توانست با دنياي خارج از ايران هم به راحتي ارتباط برقرار کند. وي اکثر جام جهاني هاي بين 1958 تا 1990 ميلادي را از نزديک تماشا کرد و با توجه به بلد بودن زبان مي توانست با ورزشکاران و نويسندگان ديگر کشورها ارتباط داشته باشد.

به گفته اردشير لارودي، اسداللهي در جام جهاني 1970 از سوي فيفا به عنوان يکي از 10 نويسنده برتر معرفي شد. بسياري از بزرگان فوتبال در آن سال ها مثل بابي چارلتون و حتي سپ بلاتر او را مي شناختند و حتي عده يي سرهنگ اسداللهي را «کلنل اسد» صدا مي زدند. در اوايل دهه 70 شمسي هنگامي که استفاده از کارشناس فوتبال هنگام پخش بازي ها در تلويزيون ايران باب شد اسداللهي براي تفسير مسابقات در تلويزيون حاضر شد به ويژه در مسابقات يورو 1996 مردم کاملاً با چهره اين مفسر فوتبال آشنا شدند.

معلم اخلاق گرا

اکثر بازيکنان پاس در دهه 40 از شاگردان اسداللهي اند. آنها متفق القول تاکيد مي کنند که «استاد»يک مربي و معلم اخلاق گرا بود و بر پاکيزگي در رفتار بسيار تاکيد داشت و بيشتر از اينکه به دنبال کارهاي فني باشد براي آموزش مسائل ذهني و اخلاقي تلاش مي کرد.

حسن حبيبي، فرامرز ظلي و پرويز ميرزاحسن از جمله شاگردان اسداللهي بودند که تا زمان مرگ وي همچنان با او رابطه داشتند. فرامرز ظلي دروازه بان پاس در زمان مربيگري اسداللهي ضمن تحسين شخصيت و آقامنشي مربي سابقش مي گويد؛ «هميشه يک خاطره از ايشان به ياد دارم. آن زمان پاس با بزرگاني همچون حبيبي، مهاجراني، ياوري، مناجاتي، شرفي، شاهرخي، ميرزاحسن و چند ملي پوش ديگر تيم بزرگي بود. يک روز با يک تيم از شوروي بازي داشتيم، تمامي بزرگان تيم مي دانستند تا وقتي مربي اسم آنها را نخوانده نبايد لباس عوض کنند. يک بار يکي از دوستان قبل از اينکه ترکيب تيم اعلام شود لباسش را عوض کرد. آقاي اسداللهي وقتي ترکيب را خواند اثري از اسم ايشان نبود و او از روي سکوها بازي را تماشا کرد تا متوجه شويم که تصميم گيرنده اصلي مربي است. جالب اينکه هيچ کس هم از اين رفتارهاي مربي دلخور نمي شد و به خود اجازه نمي داد واکنش نشان دهد. وي بيشتر به دنبال اين بود که به ما اخلاق درس بدهد و بعد فوتبال.»

کوروش اسداللهي نيز پدرش را اين گونه توصيف مي کند؛ «خيلي مثبت و وطن پرست بود و هميشه اعتقاد داشت همه بايد براي پاک بودن ايران بجنگيم. دوست داشت همه جا خوبي و پاکي باشد. تلاش اش اين بود که خودش آيين جوانمردي را رعايت کند و به ديگران هم ياد دهد. مهم ترين هدفش در زندگي همين بود و براي رسيدن به اين هدف مسائل ديگر را فدا مي کرد.»