رویکردی نوین در روابط خارجی کشورها

بیان مساله:
به طور ویژه دیپلماسی یا روابط دیپلماتیک به دانش ارتباط میان سیاست‌مداران و سران کشورهای جهان گفته‌می‌شود. امروزه، دیپلماسی شقوق مختلفی پیدا کرده و تصور این که تنها در سیستم وزارت امور خارجه و در سیستم دولت‌ها می‌شود، کار دیپلماسی را به پیش برد، چندان قابل توجیه نخواهد بود.درنتیجه با توجه به وسعت و دامنه موضوعاتی که در روابط دو جانبه یا چندجانبه دربین کشورها درجریان است و نظام و سیاست بین الملل را درگیر خود نموده است ، درکنار دولت ها و نهادهای سیاسی بین المللی، پارلمان کشورها که ترکیبی ازمتخصصان را دراختیار دارد به ایفای نقش در توسعه روابط  و حل چالش ها و مشکلات بین المللی و در قالب دیپلماسی پارلمانی خودنمایی می کنند.

ديپلماسي پارلماني:
ديپلماسي پارلماني يعني طيف گسترده اي از مطالعات ، فعاليت ها ، مذاكرات ، رفت و آمدها و مصوبات بين المللي انجام شده توسط پارلمان يك كشوردر مجامع بين المللي ، به منظور افزايش درك متقابل كشورها و درجهت تعميق نظارت مجالس بر فعاليتهاي فرامرزي دولت متبوع و نيز مشاركت در فرايند تصميم سازي بين المللي در راستاي حفظ منافع بشريت».

اهمیت ديپلماسي پارلماني:
 در جهان امروز با توجه به گستردگی و پیچیدگی های مناسبات سیاسی نیاز است که یک کشور از همه ابزارهای خود برای بیان دیدگاه ها و تامین منافع خود در عرصه های مختلف استفاده کند.یکی از این ابزارها یا ارکان ، پارلمان کشورها است. امروزه با توجه به سیاسی کاری سازمان ملل و به عبارتی ناکارآمدی عمده ترین رکن این نهاد یعنی شورای امنیت سازمان ملل که با عملکرد جانبدارانه خود باعث تحت الشعاع قرار دادن امنیت بین المللی گردیده است، سیاستمداران کشورها را ترغیب نموده است تا از ابزار ها و راهکارهای جدید برای حل مسائل و مشکلات دو یا چند جانبه برای حل معضلات بین المللی درنظربگیرند. به همین واسطه با درک برخی چالش‌ها و نقاط ضعف و قوت دستگاه دیپلماسی در سیاست خارجی ، فعال کردن ظرفیت ‌های پارلمان قابل درک خواهد بود. این اقدام منافاتی با سیاست‌های کلان یک کشورندارد زیرا در مواضع کلان و اصولی بین مجلس و دولت اختلاف و تفاوتی نیست، بلکه در استفاده از تاکتیک ‌ها، روش‌ها و فعال کردن نهادهای متناظر در کشورهای هدف از طریق مجلس و دیپلماسی پارلمانی تفاوت‌ها احساس می‌شود. در نتیجه می توان اذعان داشت که دیپلماسی پارلمانی بستر و گام موثری در توسعه روابط بین کشورها خواهد بود.

ابزارهاي ديپلماسي پارلماني:
مي توان از سفرهاي روساي پارلمان ها، رفت و آمدهاي دو و چند جانبه پارلماني ،‌تشكيل گروه هاي دوستي پارلماني در مجالس كشورها، حضور نمايندگان در هيأتهای اعزامي از سوي وزارتخانه ها ، حضور و مشاركت نمايندگان مجالس در مجامع بين المللي پارلماني و حتي نظارت مستقيم بر تصميمات بين المللي دولتها درقالب تصويب يا رد طرح ها ،پيشنهاد لوايح ، قرار دادها و توافق نامه هاي بين المللي ، الحاق يا عدم الحاق به كنوانسيونهاي بين المللي نام برد.

الزامات ديپلماسي پارلماني:
-    تخصص گرایی نمایندگان و کارشناسان مرتبط
-    داشتن هدف و ترسیم از چرایی به کارگیری ظرفیت های ديپلماسي پارلماني
-    وجود کمیته های مرتبط
-    تعامل بین ارکان و سازمان های مرتبط با دیپلماسی پارلمانی
-    تسلط و دانستن زبان
-    پی گیری جدی و مداوم مصوبات مشروع و قانونی
-    به کارگیری کارشناسان متخصص¬درحوزه پارلمانی به همراه به کارگیری متخصصان وزارت امورخارجه

موارد عینی از نقش دیپلماسی پارلمانی در حل (موقت یا دائمی) مشکلات بین المللی:
در این مورد می توان به نقش پارلمان ها در حل و یا احیاناً جلوگیری از مناقشات بین المللی و جنگ را مورد اشاره قرارداد. در خصوص تحولات اخیر در مورد سوریه می توان به نقش پارلمان انگلستان در عدم همراهی دولت این کشور در حمله نظامی به سوریه را مورد اشاره قرار داد. تا جایی که باعث شد ایالات متحده آمریکا نتواند به اقدامی عاجل درخصوص سوریه دست زند. یا این که نقش دوما در کشور روسیه را هم می توان در حوزه دیپلماسی پارلمانی قابل تحسین دانست. سرگئی ناریشکین رییس دومای دولتی فدراسیون با اشاره به افزایش نقش پارلمان‌ها در حل مسائل جهانی اظهار داشت باید از مکانیسم‌هایی که در اختیار پارلمان‌هاست برای حل مشکلات منطقه‌ای و جهانی استفاده کرد. آلكسي پوشكوف رييس كميسيون امور بين المللي دوماي روسيه هم درخصوص حل بحران سوریه با تاکیدی که در خصوص نظارت بين المللي بر سلاح هاي شيميايي سوريه داشت،براین اعتقاد است که از وقوع جنگ بزرگ در منطقه خاورميانه پيشگيري شده است. در جمهوری اسلامی ایران هم می توان به نقش برجسته و جدی مجلس شورای اسلامی به ریاست جناب آقای دکتر علی لاریجانی در خصوص حل مساله سوریه در قالب دیپلماسی پارلمانی اشاره نمود به گونه ای  که از طریق ملاقات هایی که با رئیس دومای روسیه و مذاکرات تلفنی که با همتایان خود در روزهای اخیر داشته، توانسته است در کنترل بحران سوریه نقش ایفا نماید. همچنین مخالفت اکثر اعضاي کنگره آمريکا با اقدام نظامي عليه سوريه  را می توان به نقش و ورود پارلمان در حل و کنترل بحران ها دانست.

جایگاه دیپلماسی پارلمانی در جمهوری اسلامی ایران:
از آنجا که اولویت جدی سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، گسترش روابط با کشورهای همسایه است، دیپلماسی پارلمانی می‌تواند در پیشبرد این هدف بسیار مؤثر واقع شود. اشتراکات زیاد تاریخی، فرهنگی و دینی ایران با کشورهای حاشیه خلیج‌فارس و منافع سیاسی، اقتصادی این کشورها با یکدیگر، زمینه‌های همکاری بیشتری را در افق روابط با این کشورها می‌گشاید.

دیپلماسی پارلمانی در جمهوری اسلامی ایران بستر و گام موثری را در توسعه روابط دوجانبه سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی میان ملت‌ و دولت‌ما با برخی ملت ها و دولت های همسایه به وجود آورده است به گونه ای که در سطح منطقه ای شاهد تقویت روابط با ارمنستان، عراق، روسیه، ترکیه و در سطح فرامنطقه ای با برخی کشورهای اروپایی و آسیای شرقیِ عضو اتحادیه بین المجالس می باشیم. اگر ظرفیت‌های دیپلماسی پارلمانی در مقام عمل به منصه ظهور رسند فرصت‌های زیادی را در عرصه بین‌الملل و منطقه‌ای برای کشور ما بوجود می‌آورند. از زمانی که در حوزه روابط خارجی ،تعاملات پارلمانی مبنای کار قرار گرفته است کمبودهای دیپلماسی رسمی با دیپلماسی پارلمانی تا حدودی جبران شده است و این شائبه که موازی کاری در عرصه سیاست خارجی به وجودآمده است را تداعی ننموده است. لذا ظرفیت سنجی و شناخت چالش های دو یا چند جانبه فیمابین ایران و برخی کشورها که از مجاری دیپلماسی رسمی تا کنون به سرانجام نرسیده ، از طرف مسولان مرتبط با دیپلماسی پارلمانی را طلب می نماید.نتیجتاً این که دیپلماسی پارلمانی از نوع ایرانیِ آن به کارگیری نمایندگانِ متخصص وآگاه از مسائل بین المللی که ایران به طور ویژه درگیر آن است و شناخت دقیق از روحیات طرف مقابل برای مرتفع نمودن مشکلات پیش رو را مدنظر قرار می دهد.

نتیجه گیری:
دیپلماسی پارلمانی، دیپلماسی روان و قابل دسترسی است که در عین حال تسهیل‌کننده دیپلماسی در سطح دولت‌هاست و می‌تواند فضا را برای گسترش روابط در سطوح سیاسی و اقتصادی فراهم کند.گسترش ديپلماسي پارلماني به عنوان راهكاري براي تحقق همكاري‌هاي سياسي، اقتصادي، فرهنگي و اجتماعي بوده و جايگاه پارلمان‌ها در حل و کاهش تنش های بین المللی در کنار وزارت امورخارجه کشورها و همچنین انعقاد قراردادهاي اساسي بين كشورها قابل شناسایی است.