آیا ایجاد محدودیت باعث افزایش جمعیت می‌شود؟

برخی از طرح‌های ارایه شده از سوی مجلس شورای اسلامی در سال‌های اخیر واکنش‌هایی را در سطح جامعه به همراه داشته است که طرح « جامع جمعیت و تعالی خانواده» از جمله این طرح‌هاست و در آن از هر موضوعی از سن مطلوب ازدواج و فرزندآوری گرفته تا اشتغال و خوابگاه‌های دانشجویان متاهل سخن به میان آمده است و این طرح در حال حاضر در کارگروه ویژه‌ای در مجلس شورای اسلامی در حال بررسی است.

به گزارش ایسنا، با توجه به اهمیت طرح جامع «جمعیت و تعالی خانواده» و تاثیر آن بر ابعاد مختلف زندگی زنان در میزگردی با حضور جمشید جعفرپور - رییس کارگروه ویژه بررسی طرح جامع «جمعیت و تعالی خانواده» در مجلس شورای اسلامی، نماینده مردم لارستان در مجلس وعضو کمیسسون فرهنگی، طیبه صفایی - نماینده سابق مجلس شورای اسلامی و عضو هیات علمی دانشگاه، منیره نوبخت – عضو شورای فرهنگی - اجتماعی زنان و لاله افتخاری نماینده مردم تهران - عضو هیات رییسه کمیسیون فرهنگی و سخنگوی فراکسیون زنان مجلس شورای اسلامی - به ابعاد مختلف این طرح پرداخت.

ایسنا: چرا طرح جامع «جمعیت و تعالی خانواده» در مجلس مطرح شد؟

جمشید جعفرپور: بررسی سند نقشه مهندسی فرهنگی کشور یکی از مطالبات جدی مقام معظم رهبری از شورای عالی انقلاب فرهنگی بوده است. مولفه‌ها و عوامل متنوع و متفاوتی در مهندسی فرهنگی باید مورد توجه قرار گیرد. بررسی‌های مفصلی در این زمینه از سوی استادان دانشگاه و گروه‌های جمعیت‌شناس به عمل آمد که در دبیرخانه‌ شورای عالی انقلاب فرهنگی مدیریت شد. به این نتیجه رسیدیم که یکی از نکات لازم در مهندسی فرهنگی، مدیریت نرخ رشد جمعیت است و پس از کارشناسی‌های فراوان به عنوان یکی از راهبردهای سند مهندسی فرهنگی با تکیه بر آمار جمعیت کشور و انجام فعالیت‌های تطبیقی و مقایسه‌ای با کشورهایی که مشکل مشابهی را داشتند، موضوع در صحن شورای عالی انقلاب فرهنگی مطرح شد و راهبردهای کلان به تصویب شورا رسید و ذیل آن راهکارها و اقدامات لازم تصویب شد.

این بخش از سند به علت برخورداری از اهمیت زیاد، خدمت مقام معظم رهبری با مستندات ارائه شد و ایشان با صرف وقت زیاد، این گزارش را استماع فرمودند و در نهایت خواستار تصویب آن در مجلس شورای اسلامی شدند.

هر چند که مصوبات شورای عالی انقلاب فرهنگی لازم الاجراست، ولی به منظور برخورداری از ضمانت بودجه‌ای و نظارتی باید در مجلس شورای اسلامی تصویب شود، بنابراین راهبردهای افزایش جمعیت پس از تصویب در صحن شورای عالی انقلاب فرهنگی به صحن مجلس شورای اسلامی ارایه شد و با امضای 50 نماینده طرحی با عنوان طرح جامع «جمعیت و تعالی خانواده» شکل گرفت که در گام اول به کمیسیون بهداشت و درمان مجلس جهت بررسی ارائه شد و قرار شد در کمیسیون‌های مرتبط نیزاین طرح از جهات مختلف تکمیل شود.

برای سرعت بخشیدن به رسیدگی این پیش‌نویس در صحن کمیسیون فرهنگی، کارگروهی مرکب از اعضای کمیسیون و دستگاه‌های ذیربط تشکیل شد که مسئولیت این کارگروه را اعضای کمیسیون فرهنگی برعهده من گذاشتند و از دستگاه‌های مختلف نمایندگانی در این کارگروه حضور دارند.

ایسنا: هدف فرهنگی طرح جامع «جمعیت و تعالی خانواده» چیست؟

جعفرپور: در جلسات کارگروه تمرکز ما بر بحث‌های فرهنگی است؛ البته ما قصد نداریم کسی را به علت نداشتن فرزند با تصویب این طرح مجازات کنیم، بلکه به دنبال تشویق زوجین برای فرزندآوری هستیم.

ما باید یک راهنما داشته باشیم تا بتوانیم در برنامه سالیانه یا پنج ساله، بودجه لازم را برای افزایش فرزندآوری بگنجانیم. اگر تمام تلاش خود را به کار بندیم. طرح جامع جمعیت در شش ماهه دوم سال جاری مصوب می‌شود و در صورت تحقق این امر می‌تواند به عنوان راهنمای برنامه بودجه سالیانه و برنامه توسعه ششم مورد توجه قرار گیرد و دولت موظف می‌شود که در بودجه سالیانه برای این موضوع بودجه‌ای را در نظر بگیرد

ما باید یک راهنما داشته باشیم تا بتوانیم در برنامه سالیانه یا پنج ساله، بودجه لازم را برای افزایش فرزندآوری بگنجانیم. اگر تمام تلاش خود را به کار بندیم. طرح جامع جمعیت در شش ماهه دوم سال جاری مصوب می‌شود و در صورت تحقق این امر می‌تواند به عنوان راهنمای برنامه بودجه سالیانه و برنامه توسعه ششم مورد توجه قرار گیرد و دولت موظف می‌شود که در بودجه سالیانه برای این موضوع بودجه‌ای را در نظر بگیرد.

ما در کارگروه ویژه بررسی طرح جامع «جمعیت و تعالی خانواده» قصد نداریم بار مالی این طرح را به صفر برسانیم؛ بلکه موادی که بار مالی سنگین دارند را در اولویت دوم قرار می‌دهیم. البته برای اجرایی شدن، مواد این طرح باید در قالب لایحه قرار گیرند و لایحه بر اساس طرح تصویب شود.

سال 91 کلیات مصوبات مربوط به طرح جامع «جمعیت و تعالی خانواده» را مصوب کردیم و احمدی‌نژاد- رییس دولت دهم- 1400 میلیارد تومان را برای پرداختن به موضوع افزایش جمعیت در بودجه سال 92 مصوب کرد تا این بودجه بر اساس راهنمای عمل در دستگاه‌ها توزیع شود.

ایسنا: آیا اسناد مصوب مانند ماده 230 برنامه پنجم توسعه نمی‌تواند مبنایی برای سیاستگذاری‌های جمعیتی باشد؟

جعفرپور: ماده 230 قانون برنامه پنجم توسعه هدف‌های بسیاری دارد؛ اما در طرح جامع «جمعیت و تعالی خانواده» صرفا هدف ما افزایش جمعیت است. البته ممکن است موضوع تعالی خانواده از عنوان طرح حذف شود تا بتوانیم به طور دقیق‌تر و تمرکز‌یافته‌تر به افزایش نرخ رشد جمعیت بپردازیم.

هدف از کارگروه بررسی طرح جامع «جمعیت و تعالی خانواده»، افزایش نرخ رشد جمعیت است و هر کاری خارج از این چارچوب انجام دهیم،‌ موجب اتلاف انرژی و به چالش کشیدن این قانون می‌شود. البته دوست داریم که در زمینه تعالی خانواده نیز قوانینی داشته باشیم. اما لازم است به این موضوع در جای خود بپردازیم. عالی خانواده با یک قانون سامان نمی‌یابد، چون خانواده ابعاد مختلفی دارد و هدف این طرح، افزایش نرخ رشد جمعیت است.

با توجه به آنکه نگرش ما در طرح جامع «جمعیت و تعالی خانواده» تمرکز بر افزایش جمعیت است حجم این طرح کاهش می‌یابد تا در صحن علنی مجلس با سهولت بیشتری تصویب شود.

در این جهت برخی از مواد طرح جامع «جمعیت و تعالی خانواده» که ارتباط مستقیمی با افزایش جمعیت ندارند را حذف می‌کنیم. در بخشی از این طرح به سن ازدواج پرداخته شده، سن ازدواج چه ربطی به فرزندآوری دارد؟ آیا اگر زنی خواست در سن 35 سالگی فرزندآوری کند، چون در سن قید شده در این طرح قرار ندارد، باید او را از مشوق‌ها محروم کنیم؟

ضرورت ایجاد امنیت شغلی و تحصیلی برای مادران باردار

لازم است در این طرح امنیت لازم را برای زنان ایجاد کنیم تا اگر در دوران تحصیل باردار شدند، از دانشگاه اخراج نشوند و امنیت شغلی برای آنان به وجود آوریم تا بتوانند فرزندآوری کنند و پس از بازگشت از مرخصی زایمان، جایگاه خود را از دست ندهند. درواقع ما قصد داریم با تصویب طرح جامع «جمعیت و تعالی خانواده»، موانع موجود در راه فرزندآوری زنان را برطرف کنیم.

با توجه به دیدگاه‌ها و بسترهای فرهنگی مشغول تکمیل و بازبینی طرح جامع «جمعیت و تعالی خانواده» هستیم و در این راه به دیدگاه‌های انتقادی جامعه نیز توجه می‌کنیم و با توجه به بار مالی، حجم قانون و اسناد بالادستی و با هدف مشخص افزایش نرخ جمعیت، کار را مدیریت می‌کنیم و تا پایان مهر ماه طرح اصلاح شده را به کمیسیون فرهنگی تحویل می‌دهیم و بندهایی که موجب ایجاد محدودیت برای مردم می‌شود را حذف می‌کنیم.

سخنگوی فراکسیون زنان مجلس نیز در این میزگرد با تایید کلیات طرح جامع«جمعیت و تعالی خانواده»، برخی از پیشنهادات این طرح را آرمان‌گرایانه می‌داند و می‌گوید: این طرح مغایرت‌های قانونی دارد و با قانون اساسی در تضاد است.

ایسنا: نظر شما درباره طرح جامع «جمعیت و تعالی خانواده» چیست؟

لاله افتخاری: کلیات طرح جامع «جمعیت و تعالی خانواده» بسیار خوب است. در واقع این طرح لبیک به دعوت مقام معظم رهبری است و با توجه به اینکه طی چند ماه در کمیسیون بهداشت مجلس مطرح و بررسی شد، نکات مثبتی چون تعالی خانواده و تسهیل امر ازدواج را به دنبال دارد؛ البته برخی از پیشنهادات طرح جامع جمعیت و تعالی خانواده آرمان‌گرایانه و قابل تحقق نیست و حتی ممکن است به عنوان موانعی در جهت افزایش جمعیت عمل کند و با هدف اصلی این طرح و فرمایشات مقام معظم رهبری تعارض داشته باشد.

بسیاری از مواد طرح جامع جمعیت و تعالی خانواده بار مالی سنگینی دارد و میزان بودجه لازم برای عمل به این گونه پیشنهادات در نظر گرفته نشده است، این در حالیست که باید این بخش مشخص و در طرح ذکر شود.

طرح جامع جمعیت و تعالی خانواده به برخی از قوانین قبلی و بالادستی مانند برخی مواد برنامه پنجم توسعه و قانون تسهیل ازدواج جوانان توجه ندارد. در مجلس هفتم شورای اسلامی قانون تسهیل ازدواج جوانان را وضع کردیم. این قانون تقریبا همه‌سو نگر است و در برخی از موارد آن تاکید شده که در جهت تسهیل ازدواج جوانان لازم است چه اقداماتی انجام شود

طرح جامع جمعیت و تعالی خانواده به برخی از قوانین قبلی و بالادستی مانند برخی مواد برنامه پنجم توسعه و قانون تسهیل ازدواج جوانان توجه ندارد. در مجلس هفتم شورای اسلامی قانون تسهیل ازدواج جوانان را وضع کردیم. این قانون تقریبا همه‌سو نگر است و در برخی از موارد آن تاکید شده که در جهت تسهیل ازدواج جوانان لازم است چه اقداماتی انجام شود.

برخی ازمواد طرح جامع جمعیت و تعالی خانواده با برخی از قوانین وضع شده در مجلس نهم مغایرت دارد. به عنوان نمونه در مجلس نهم پس از زایمان مادران دو هفته مرخصی اجباری برای پدران تصویب شده است، اما در طرح جامع جمعیت و تعالی خانواده مرخصی 10 روزه برای مردان در نظر گرفته شده است. این قوانین، مجری را دچار سردرگمی می‌کند؛ این در حالیست که قوانین وضع شده نیاز به آیین‌نامه و برنامه‌ریزی و تخصیص بودجه دارد و باید هزینه و فایده آن به درستی بررسی شود. ولی در این طرح به این موارد توجه نشده است.

ایسنا: آیا در طرح جامع «جمعیت و تعالی خانواده» به تاثیرگذاری نهادهای حوزه زنان توجه شده است؟

افتخاری: در طرح جامع جمعیت و تعالی خانواده به نقش تاثیرگذاری که برخی دستگاه‌ها در اجرای قوانین مربوط به افزایش جمعیت می توانند داشته باشد، توجه نشده است. یکی از این دستگاه‌ها وزارت کشور است. این وزارتخانه در همه استان‌های کشور، اداره کل امور زنان و خانواده دارد و این ادارات کل می‌تواند در زمینه سیاست‌ها و قوانین مربوط به افزایش جمعیت نقش تاثیرگذاری داشته باشند. همچنین یکی دیگر از نهادهای تاثیرگذار در این زمینه معاونت امور زنان و خانواده ریاست جمهوری است که به نقش این معاونت نیز در طرح جامع جمعیت و تعالی خانواده پرداخته نشده است.

طرح جامع جمعیت و تعالی خانواده ایرادات دیگری نیز دارد. به عنوان نمونه اشتغال در ایران هنوز برای زنان نقش محوری و مبنایی ندارد؛ البته از اهمیت برخوردار است، ولی نه آن‌گونه که در این طرح به آن پرداخته شده است. از سوی دیگر در طرح جامع جمعیت و تعالی خانواده سن مطلوب برای ازدواج در نظر گرفته شده و حمایت‌ها و امکاناتی برای افرادی که در این محدوده سنی پیوند زناشویی می‌بندند، پیش‌بینی شده است.

محدودیت‌های طرح جامع «جمعیت و تعالی خانواده» به جای افزایش جمعیت، موجب بروز مشکلات می‌شود

من به عنوان مسئول فراکسیون حمایت از نخبگان و مخترعان می‌دانم که بسیاری از این افراد تحصیلات دانشگاهی بالایی نداشتند؛ اما در کشور ما سرآمد بوده‌اند. درواقع در طرح جامع «جمعیت و تعالی خانواده»، محدودیت‌های نرمی گنجانده شده که به جای افزایش جمعیت، موجب بروز مشکلاتی می‌شود.

برخی مواد طرح جامع جمعیت و تعالی خانواده ایجاد تبعیض‌های ناروایی می‌شود و با قانون اساسی در تضاد است. از سوی دیگر در بعضی از مواد این طرح، افرادی که همسر یا والدین از کار افتاده خود را تحت تکفل قرار می‌دهند، تشویق شده‌اند. این کار مشوقی برای فرزندآوری نیست و گنجاندن آن در طرح تعالی جمعیت و تعالی خانواده جایگاهی ندارد.

در طرح جامع «جمعیت و تعالی خانواده» مسئولیت ساخت خوابگاه به عهده وزارت مسکن گذاشته شده، این در حالی است که بر اساس قانون تسهیل ازدواج مسئول این کار وزارتخانه‌های علوم و بهداشت هستند، بنابراین باید این موضوع شفاف شود تا بعدها دچار دوگانگی و سرگردانی نشویم

در طرح جامع «جمعیت و تعالی خانواده» مسئولیت ساخت خوابگاه به عهده وزارت مسکن گذاشته شده، این در حالی است که بر اساس قانون تسهیل ازدواج مسئول این کار وزارتخانه‌های علوم و بهداشت هستند، بنابراین باید این موضوع شفاف شود تا بعدها دچار دوگانگی و سرگردانی نشویم.

براساس ماده 9 طرح جامع «جمعیت و تعالی خانواده»، اولویت استخدام به ترتیب با مردان دارای فرزند، مردان متاهل فاقد فرزند و سپس زنان دارای فرزند است. این ماده، چون بار مالی تامین اعضای خانواده بر اساس قانون و شرع بر عهده مردان است ماده خوبی محسوب می‌شود؛ البته در مواد دیگر این طرح امتیازاتی برای مادران دارای فرزند در نظر گرفته شده است که این کارممکن است موجب کاهش فرصت شغلی زنان و شاید مانع اشتغال آنان ‌شود؛ بنابراین لازم است دقت بیشتری در تدوین این سیاست‌ها انجام شود و بسترسازی مناسبی صورت گیرد.

تامین بار مالی طرح جامع «جمعیت و تعالی خانواده» نیازمند لایحه دولت است

رییس دولت، رییس شورای عالی انقلاب فرهنگی نیز محسوب می‌شود و اگر بودجه لازم برای اجرای طرح جامع جمعیت و تعالی خانواده در لوایح بودجه لحاظ شود، با سهولت بیشتری می‌توان به این موضوع پرداخت و امیدواریم آقای جعفرپور اعضای کارگروه را در این زمینه متقاعد کند. چرا که بسیاری از آنها از دستگاه‌های موثر در اجرای طرح جامع جمعیت و تعالی خانواده هستند و بار مالی این طرح نیازمند ارائه لایحه‌ای از سوی دولت است.

طیبه صفایی عضو هیات علمی دانشگاه و نماینده سابق مجلس شورای اسلامی نیز درمیزگرد کارشناسی بررسی طرح جامع «جمعیت و تعالی خانواده» با اشاره به اینکه ما در تمام موضع‌گیری‌های خود از عبارت عدالت جنسیتی استفاده و نابرابری جنسیتی را نفی می‌کنیم، گفت: متاسفانه طرح جامع «جمعیت و تعالی خانواده» نسبت به اشتغال زنان سوگیری دارد.

ایسنا: نظرتان درباره طرح جامع «جمعیت و تعالی خانواده» چیست؟

طیبه صفایی: انتظار داریم که موضوع افزایش جمعیت را به صورت یک نظام و سیستم ببینیم و امیدواریم بار فرهنگی این طرح بیشتر از جوانب دیگر آن مورد توجه قرار گیرد؛ اما در عمل چنین نیست. طرح جامع «جمعیت و تعالی خانواده» نیازمند کار کارشناسی قوی‌تری است و از جمله اهداف این طرح، افزایش نرخ باروری و ارتقای کیفی آن است در حالی که هدف این طرح باید فراتر از نگریستن به زنان به عنوان وسیله افزایش نرخ باروری باشد.

یکی از عناوین این طرح، تعالی خانواده است و باید یکی از اهداف عمده آن تعالی خانواده و حتی تعالی جامعه باشد، بنابراین نیازمند اهداف فرهنگی و کیفی‌تری است.

طرح جامع «جمعیت و تعالی خانواده» را باید با اسناد بالادستی به ویژه سند چشم‌انداز و برنامه‌های توسعه منطبق کنیم. ما ماده 230 قانون پنجم توسعه را مصوب و در این ماده برنامه جامع توسعه امور زنان و خانواده را مطرح کردیم و قرار بود در سال اول مرکز امور زنان و خانواده اقداماتی در جهت اجرایی شدن این برنامه انجام دهد و کارهایی را نیز در این زمینه انجام داد؛ اما طرح جامع «جمعیت و تعالی خانواده» موجب قطع ارتباط با برنامه جامع توسعه زنان و امور خانواده می‌شود.

محدودیت‌های موجود در این طرح نه تنها با رویکرد عدالت جنسیتی حتی با رویکرد مقام معظم رهبری نیز منافات دارد. از سوی دیگر در این طرح به مشوق‌های حمایتی برای زنان خانه‌داری که تحصیل نکرده‌اند پرداخته نشده است و تنها شاغلان و تحصیل‌کردگان مورد توجه قرار گرفته‌اند.

ایسنا: آیا اولویت‌های استخدام طرح جامع «جمعیت و تعالی خانواده» با شایسته سالاری مغایرت دارد؟

طیبه صفایی: براساس ماده 9 طرح جامع «جمعیت و تعالی خانواده»، اولویت استخدام به ترتیب با مردان دارای فرزند، مردان متاهل فاقد فرزند و سپس زنان دارای فرزند است و انتقاداتی به این ماده شده است، به گونه‌ای که این طرح در پی خانه نشین کردن زنان است و با اصل شایسته‌سالاری مغایرت دارد. برخی معتقدند زمانی که هدف ما افزایش نرخ باروری است، زنان مانند ماشین جوجه‌کشی دیده می‌شوند، بدون آنکه به نیازها و کرامت آنان توجه شود.

اگر هدف ما افزایش نرخ باروری است، لازم است کار کارشناسی قوی‌تری روی طرح جامع «جمعیت و تعالی خانواده» انجام شود و مصوبه شورای عالی انقلاب فرهنگی مورد توجه قرار گیرد و مطابق فرمایش مقام معظم رهبری در بخش‌هایی که نیاز به قانون‌گذاری داریم، این کار انجام شود.

لازم است شرایط به گونه‌ای فراهم شود که در افرادی که قصد فرزندآوری ندارند، انگیزه لازم را ایجاد کنیم و هراس زنان از محرومیت از اشتغال را به علت فرزندآوری کاهش دهیم.

ایسنا: آیا لازم است طرح جامع «جمعیت و تعالی خانواده» به عنوان راهنما برای چگونگی توزیع بودجه به منظور افزایش جمعیت تصویب شود؟

صفایی: راهنماهای لازم برای چگونگی توزیع بودجه به منظور افزایش جمعیت وجود دارد که یکی از آنها ماده 230 برنامه پنجم توسعه است و می‌توان این موضوع را در قالب برنامه جامع توسعه زنان و خانواده دنبال کرد. چرا از این قوانین استفاده نکنیم؟ این در حالی است که چنین قوانینی به ما این امکان را می‌دهد که تا پایان برنامه پنجم توسعه نیز بتوانیم افزایش نرخ جمعیت را عملیاتی کنیم. این کار در جهت تحقق سیاست‌های ابلاغی مقام معظم رهبری است، پس چرا نمایندگان مجلس قصد دوباره‌کاری دارند؟ آیا این کار موازی کاری نیست؟

تصویب طرح جامع «جمعیت و تعالی خانواده» تبعات بین‌المللی دارد

در صورت تصویب طرح جامع جمعیت و تعالی خانواده به شکل کنونی در خارج از کشور این گونه تبلیغ می‌شود که حقوق بشر در ایران رعایت نمی‌شود و موانعی برای اشتغال زنان ایجاد شده است. ما پیش از این، چنین شبهاتی را این‌گونه پاسخ می‌دادیم که نسبت قبولی دختران به پسران در دانشگاه‌های ایران 60 به 40 است و تعداد زیادی از دختران در دانشگاه فعالیت می‌کنند و عضو هیات علمی هستند؛ اما تصویب این طرح موجب می‌شود که زنان و دختران از حضور در هیات علمی منع شوند و این کار تبعات بین‌المللی را برای ما در پی دارد.

میزگرد طرح جامع «جمعیت و تعالی خانواده»

منیره نوبخت عضو شورای فرهنگی - اجتماعی زنان هم در میزگرد بررسی طرح جامع «جمعیت و تعالی خانواده» با تاکید برلزوم وضع قانون در زمینه مدیریت جمعیت و فرهنگ‌سازی برای آن، گفت: برای فرزندآوری باید به دنبال مشوق‌های قانونی باشیم نه ایجاد محدودیت، در قدم‌های اول مطرح شدن طرح جامع «جمعیت و تعالی خانواده»، زنان احساس نگرانی می‌کنند و با قوانین محدودیت‌آور به طور قطع نمی‌توان مسئله جمعیت را حل کرد.

ایسنا: چه قدر در طرح جامع «جمعیت و تعالی خانواده» بر فرهنگ‌سازی و سبک زندگی اسلامی - ایرانی توجه شده است؟

نوبخت: سابقه پرداختن به جایگاه خانواده، ازدواج و اهمیت فرزندآوری در شورای فرهنگی - اجتماعی زنان بیش از 10 سال است و بدین منظور اولین سند در این حوزه با نام سند سیاست‌های تشویق، تحکیم و تعالی خانواده توسط شورای عالی انقلاب فرهنگی تهیه و در این شورا تصویب شد. اما تا امروز هیچ اقدامی برای اجرایی شدن آن انجام نشده است. سند سیاست‌های تشویق، تحکیم و تعالی خانواده یکی از بهترین سندها در حوزه زنان است و بسیاری از مواقع ستاد ملی زن و خانواده و مجلس شورای اسلامی برای تدوین قوانین در حوزه مسایل روز به این سند مهم مراجعه کرده‌اند.

بسیاری از مصوبات شورای عالی انقلاب فرهنگی در حد سیاست‌ باقی مانده و یکی از علل اجرایی نشدن سیاست‌های مصوب شورای عالی این است که در قالب برنامه و قانون جایی نگرفته است. هر چند که سیاست‌های مصوب این شورا لازم الاجراست، ولی برای قانونی شدن لازم است در مجلس بررسی شود.

ایسنا: چگونه می‌توان سیاست‌های تشویق فرزندآوری را اجرایی کرد؟

نوبخت: بر اساس تجربیاتی که به دست آورده‌ام، معتقدم که اگر بتوانیم راه اجرای سیاست‌های تشویق فرزندآوری را در برنامه‌های پنج ساله و لوایح بودجه سالیانه باز کنیم، قطعا به نتایج بهتری دست خواهیم یافت؛ بنابراین بررسی این موضوع در مجلس لازم است. قطعا مجلس به کلیات طرح جامع «جمعیت و تعالی خانواده» رای خواهد داد، چرا که لزوم وضع قوانینی به منظور افزایش فرزندآوری احساس می‌شود.

قبول داریم که باید به موضوع مدیریت جمعیت بپردازیم، اما نگرانی‌هایی وجود دارد مبنی بر اینکه در سایه مدیریت جمعیت، اختیار و آزادی مردم سلب شود. درواقع ازدواج و فرزندآوری یک مسئله شخصی است و ما نمی‌توانیم با قانون در حیطه این گونه مسائل وارد شویم. البته دولت می‌تواند این موضوع را مدیریت کند تا اتفاقات خوبی رخ دهد

قبول داریم که باید به موضوع مدیریت جمعیت بپردازیم، اما نگرانی‌هایی وجود دارد مبنی بر اینکه در سایه مدیریت جمعیت، اختیار و آزادی مردم سلب شود. درواقع ازدواج و فرزندآوری یک مسئله شخصی است و ما نمی‌توانیم با قانون در حیطه این گونه مسائل وارد شویم. البته دولت می‌تواند این موضوع را مدیریت کند تا اتفاقات خوبی رخ دهد.

ایسنا: آیا طرح جامع «جمعیت و تعالی خانواده» مضر به حق فردی است؟

نوبخت: ممکن است افراد به هر دلیلی قصد فرزندآوری نداشته باشند و با توجه به آنکه فرزندآوری یک امر شخصی است، نمایندگان باید توجه داشته باشند که تعرضی به حوزه زندگی خصوصی افراد اعم از زن و مرد نکنند، چرا که انسان بر اساس قانون اساسی و دین اسلام به حکم انسان بودن دارای حقوقی است که از جمله آنها حق اشتغال است، بنابراین قانون نباید به گونه‌ای وضع شود که مخل آزادی و مضر به حق فردی شود. این در حالیست که روح طرح جامع «جمعیت و تعالی خانواده» با این موضوع تناسبی ندارد.

با قوانین محدودیت‌آور نمی‌توانیم مسئله جمعیت را حل کنیم

لازم است برای وضع قانون در زمینه مدیریت جمعیت، فرهنگ‌سازی را مد نظر قرار دهیم و به دنبال مشوق‌های قانونی باشیم، نه ایجاد محدودیت؛ بنابراین نباید اگر کسی فرزندآوری نکرد، او را تنبیه کنیم. باید نگاه ملی به موضوع افزایش جمعیت داشته باشیم، چون این موضوع گره محکمی با اقتدار ملی خورده است و باید از این نگاه فرهنگ‌سازی و زوجین را تشویق به فرزندآوری کنیم. البته در حال حاضر در قدم‌های اول مطرح شدن طرح جامع «جمعیت و تعالی خانواده»، زنان احساس نگرانی می‌کنند و با قوانین محدودیت‌آور به طور قطع نمی‌توانیم مسئله جمعیت را حل کنیم.

مردان مراحل تحصیل دانشگاهی خود را به طور عادی طی می‌کنند، اما زنان دانشجو ممکن است هنگام تحصیل، باردار شوند و نیاز به شیردهی پیدا کنند، این در حالیست که مدت تحصیل دوره لیسانس برای زن و مرد چهار سال است. ممکن است زنان دانشجو به علت بارداری و شیردهی سنوات تحصیل‌شان افزایش یابد و از دانشگاه اخراج شوند؛ بنابراین لازم است این موارد در قانون اصلاح شود و دوره تحصیل زنان در دوره کارشناسی به گونه‌ای تعریف شود تا آنان در صورت بارداری و شیردهی از دانشگاه اخراج نشوند. اگر بدین طریق قانون‌گذاری کنیم، طرح جامع «جمعیت و تعالی خانواده» به موفقیت دست می‌یابد.

زنان ورای قانون‌های موجود در ایران عاشق مادری و فرزندآوری هستند و مشکلات باعث شده است که بسیاری از آنان برای تامین معیشت به اشتغال روی بیاورند و در حال حاضر نیز بیشتر پسران تمایل به ازدواج با دخترانی دارند که شاغل هستند و در بسیاری از موارد زنان آمادگی فرزندآوری را دارند، اما مردان چون خود را مسئول تامین هزینه و معاش خانواده می‌دانند، حاضر به داشتن فرزند نیستند. بنابراین نباید زنان را عامل کاهش فرزندآوری بدانیم

زنان ورای قانون‌های موجود در ایران عاشق مادری و فرزندآوری هستند و مشکلات باعث شده است که بسیاری از آنان برای تامین معیشت به اشتغال روی بیاورند و در حال حاضر نیز بیشتر پسران تمایل به ازدواج با دخترانی دارند که شاغل هستند.

در بسیاری از موارد زنان آمادگی فرزندآوری را دارند، اما مردان چون خود را مسئول تامین هزینه و معاش خانواده می‌دانند، حاضر به داشتن فرزند نیستند. بنابراین نباید زنان را عامل کاهش فرزندآوری بدانیم.

به نظر نمی‌رسد که در قانون و شرع اسلام، تمام مسئولیت تربیت فرزند به دوش مادر گذاشته شده باشد، این در حالی است که گاهی آنقدر درباره این موضوع صحبت می‌شود که به نظر می‌رسد پدران هیچ مسئولیتی در قبال فرزندان خود ندارند؛ اما باید توجه داشت که نه در قرآن کریم و نه در قوانین ایران، مسئولیت تربیت فرزند فقط برای زنان نیست و مرد و زن با هم در این زمینه مسئولیت مشترکی دارند.

حق اشتغال را مشروط به فرزندآوری نکنیم، چرا که اشتغال حق هر زن و مردی است و به منظور افزایش فرزندآوری، لازم است مشوق‌هایی را قرار دهیم.

ایسنا: به نظر شما دولت بارمالی ناشی از اجرای این طرح را می پذیرد؟

نوبخت: تقریبا همه مواد طرح جامع «جمعیت و تعالی خانواده» بار مالی دارد؛ این در حالیست که مجلس اجازه ارائه طرح‌هایی را ندارد که بار مالی برای دولت در پی داشته باشد. در این شرایط مجلس دو راه در پیش رو دارد. ابتدا برای حل مسئله بار مالی ناشی از اجرای طرح جامع «جمعیت و تعالی خانواده» از دولت اجازه بگیرند و سپس قوانین را تصویب کنند یا اینکه موادی که متضمن تامین بار مالی است، در قالب لایحه از سوی دولت به مجلس شورای اسلامی ارائه شود؛ البته موادی که متضمن بیان کلیات باشد و چگونگی تخصیص بودجه و اجرا در آنها لحاظ نشده باشد، همانند مصوبات شورای عالی انقلاب فرهنگی است. ما نگران هستیم که مجلس با حذف تمام مواد، قانونی مشابه متن شورای عالی انقلاب فرهنگی را تصویب کند در حالی که چنین موضوعی سالها پیش در شورا تصویب شده بود.

منشور حقوق و مسئولیت‌های زنان را شورای عالی انقلاب فرهنگی مصوب و مجلس آن را به قانون تبدیل و دولت را موظف به اجرای آن کرد، ولی هنوز این منشور اجرایی نشده است. درواقع فرهنگ‌سازی در دستگاه‌های اجرایی با وضع یک قانون در مجلس به جایی نمی‌رسد؛ بلکه باید راهکارهای درست را در پیش گرفت. نباید موضوع مهمی مانند افزایش جمعیت را به گونه‌ای غیرکارشناسی و عجولانه دنبال و موازی کاری کنیم.

در کل شاید نمایندگان مجلس به این نتیجه برسند که طرح جامع «جمعیت و تعالی خانواده» را کنار بگذارند و تنها یک ماده واحده برای مشخص کردن سمت و سوی افزایش رشد جمعیت تدوین کنند.