نقدی بر مدل های اقتصادی طرح تحول

وزیر محترم اموراقتصادی و دارایی در همایش های برگزار شده در استان های مختلف در رابطه با الگوهای به کار رفته در طرح تحول بیان می کند جهت اجرای طرح تحول دو نوع کلی مدل ها مورد بررسی قرار گرفتند؛ مدل های پارامتریک ومدل های غیرپارامتریک، همچنین ایشان بیان کردند: در طرح تحول اقتصادی الگوی مدل های پارامتریک استفاده شده است و با توجه به اهمیت طرح در سطح کلان در رابطه با این مدل ها نکاتی قابل ذکر است.

به گزارش خبرگزاری اقتصادی ایران، در باره امر باید گفت: اساساً در اقتصاد اینگونه تصمیم گیری و عمل نمی کنند و استفاده از مدل های پارامتریک در سطح کلان در کشورها مسبوق به سابقه نیست لیکن جهت واکاوی بیشتر مساله و پی بردن به علل عدم کاربری این مدل ها در مباحث اقتصادی بیان نکات زیر ضروری است:

در مدل های پارامتریک که به مدل های اقتصادسنجی شهرت دارند پارامترهایی وارد می شوند که عموماً متغیرهای کمی شده انسانی و اقتصادی هستند. در نهایت پاسخ مدل به صورت کمی قابل ارزیابی و اندازه گیری است.



مدل های غیرپارامتریک که عموماً به مدل های ریاضی شهرت دارند، مدل هایی هستند که کمتر دارای متغیر هستند. در این دسته از مدل ها فقط مراحل کار تقریباً فارغ از نتایج به دست آمده ارائه می شود و جواب حاصله نیز کمتر دارای مقادیر قابل سنجش و ارزیابی کمی هستند.



به عنوان نمونه اگر در مدل ریاضی ارائه شده قیمت نفت از هر بشکه ۱۴۰ دلار به ۴۵ دلار سقوط کند، مدل ریاضی ارائه شده راه حل جایگزین را ممکن است افزایش مالیات، افزایش قیمت های حامل های انرژی یا کاهش شدید بودجه دولت و... پیشنهاد دهد که می دانیم علاوه بر آنکه قابل سنجش و ارزیابی نیست قابلیت اجرا نیز ندارد.



ولی در مدل های اقتصادسنجی که بیشتر حافظه دار هستند روند زمانی متغیرهای مدل درنظر گرفته می شود و اساساً امکان پذیری و میزان دستیابی به هدف را با مقادیر احتمالی به دست می دهد. به عنوان نمونه عملی می توان به ایجاد اشتغال از طریق وام از منابع زودبازده اشاره کرد.



مدل های ریاضی استفاده شده که به طور ناقص نیز به آن نگاه می شود بیان می دارد به ازای هر ۲۰ میلیون تومان یک شغل ایجاد می شود. با این استدلال برای ایجاد یک میلیون شغل باید ۲۰ هزار میلیارد تومان وام پرداخت کرد.



از طرفی بودجه دولت در سال ۱۳۸۶ ۲۵۰ هزار میلیارد تومان بود که این مبلغ هشت درصد بودجه کل کشور بود. پس با کاهش هشت درصدی بودجه و انتقال آن به وام زودبازده یک میلیون شغل، یک میلیون ازدواج و... ایجاد کرده ایم. در مدل های اقتصادسنجی به این سادگی به مساله نگاه نمی شود.



مدل های اقتصادسنجی متغیرهایی را به عنوان ورودی دریافت کرده و نتیجه را با شرایط دستیابی و احتمال آن ارائه می دهد. به عنوان نمونه در زمینه سیاست ایجاد اشتغال متغیر های دخیل در مدل می تواند حجم سرمایه ثابت، میزان خالص صادرات، قیمت نفت، تولید ناخالص داخلی و... باشد. ورود هر متغیر به مدل نیز از یک تئوری مستحکم اقتصادی برخوردار است.



با نگرش به مسائل بیان شده به سادگی قابل درک است که مدل های ریاضی مدل هایی است که بسیار ساده و قابل دستکاری هستند. همچنین کار با این مدل ها نیاز به تخصص ویژه ندارد. این درحالی است که مدل های اقتصادسنجی مدل های پیچیده با تخصص خاص هستند. در مدل های اقتصادسنجی حتی اگر یکی از تمامی مقادیر پارامترها از حد معینی کمتر باشد مدل و در نتیجه نتایج آن کنار گذاشته می شود.



شاید یکی از علل عدم استفاده از مدل های اقتصادسنجی همین پیچیدگی و نیاز به مهارت فوق العاده کار با آنها باشد که بالطبع هرچند زمان بر است لیکن قابلیت اتکای بسیار بالایی دارد. بر مسوولان و تصمیم گیران اقتصادی است که به این جنبه کلان و حیاتی طرح تحول نیم نگاهی داشته باشند.