«کلید» روحانی با «گاوصندوق» خاتمی نمی‌خواند؟!

سخنان اخیر سیدمحمد خاتمی درباره مطالبات مردم از دولت جدید ـ که این روزها از سوی برخی دیگر از حامیان دولت حسن روحانی نیز شنیده می‌شود ـ بیانگر خط سیری است که طی آن گویا قرار است، ‌جو خوش‌بینی و امید به تدریج جای خود را به جو حدس و گمانی نسبت به کارکرد دولت آتی بدهد. شاید حامیان دولت جدید باید تغییری در رویکرد این روزهای خود پدید آورند.

به گزارش «تابناک»، در حالی دولت «امید و تدبیر» در انتخابات ریاست‌جمهوری به پیروزی رسید که چالش‌های بزرگ اقتصادی، گریبان کشور را گرفته است و امیدی که پس از پیروزی این دولت در انتخابات پدید آمد، پیش‌بینی‌ها از آینده اقتصاد کشور را رو به خوش‌بینی برد.

اما گویا آن گونه که از جو و اوضاع برمی‌آید‌ و آن گونه که از دیدگاه‌ها و گفتارهای شخصیت‌های سیاسی حامی اصلی روحانی پیداست، این جو خوش‌بینی و امید، قرار است به تدریج از آسمان اقتصاد کشور محو شود.

در این باره، چندی پیش، سعید لیلاز در سرمقاله‌ای اشاره کرد‌ که نباید سطح خواسته‌ها از دولت امید و تدبیر به قدری بالا رود که بار زیادی ‌روی دوش دولت آینده گذارد و عملا منجر به آن شود که دولت توان پاسخگویی به مردم را در آینده نداشته باشد. وی پیش‌بینی کرده بود که در خوشبینانه‌ترین حالت، اقدامات اقتصادی دولت آتی تا آغاز سال 93 تأثیرات خود را نشان خواهد داد.

این اظهارات، مقدمه ای بود بر آنچه سیدمحمد خاتمی، رئیس دولت اصلاحات به تازگی در جمع اعضای هیأت رئیسه انجمن اسلامی دانشگاه تهران و علوم پزشکی تهران بیان کرده است.

خاتمی در این دیدار گفته که:

«مواظب باشیم شتاب زدگی نکنیم که توقعات بیجا از دولت ایجاد نشود، دولت معجزه نمی‌تواند بکند. فقط می‌گوییم اگر مردم برای حفظ نظام از تغییر می‌گویند، رویکردها تغییر کند و اندک اندک پیش برویم. فردا تورم و بیکاری ویران کننده از بین نخواهد رفت و روابط خارجی اصلاح نخواهد شد. نباید این توقعات را داشته باشیم و در آن صورت کسانی که شکست خوردند، نماینده مطالبات افراطی و فشار آورنده به دولت خواهند بود. رئیس جمهور رئیس جمهور کشور است و در یک چهارچوب کار می‌کند. ما یکسری اسناد و قوانین بالا دستی داریم... رئیس جمهور باید در چهارچوب اسناد بالا دستی کار کند».

خاتمی در ادامه تلویحا اشاره کرده است که «تحقق مطالبات مردمی، نیازمند همکاری همه‌جانبه ارکان نظام است و البته ‌ما پیگیر مطالبات مردم هستیم».

این سخنان از منطق مشخص و شفافی برخوردار است و بی‌گمان هیچ نیازی به آن نیست که خاتمی یا حامیان اصلی حسن روحانی، این گونه درباره‌ پیگیری مطالبات و توقعات مردمی سخن بگویند، زیرا بر هیچ کس پوشیده نیست که سر و سامان دادن به وضعیت اقتصادی ـ که عملا تبدیل به یک زمین سوخته شده است ـ کاری یک شبه و با استفاده از «معجزه» نیست.

اما آنچه گویا اکنون ‌هادی خط سیر اصلی حامیان دولت «تدبیر و امید» است، ترس از بروز توقعاتی است که مردم به ‌امید‌ برآورده شدن آنها ـ و البته در کنار بسیاری از موارد دیگر ـ روی به حسن روحانی آوردند؛ ترسی که منجر به آن می‌شود ‌با این سخنان، فضای امید در جامعه به تدریج کمرنگ‌تر شود.

آنچه پیداست‌ اینکه سطح خواسته‌های مردم و قشرهای گوناگون جامعه از دولت تدبیر و امید، دست‌کم در حوزه اقتصادی مشخص و شفاف است. رفع بیکاری و تورم، ثبات در بازار ارز، فضا‌سازی برای تولید و رونق بخشیدن به آن و تلاش برای گشایش در بحث تحریم. در واقع آنچه‌ در چند سال گذشته از فضای اقتصادی رخت بر‌بسته بود، اکنون مطالبات مشخص مردم از دولت جدید است.

بیان این خواسته‌ها با فریاد بلند، هیچ گاه به این معنا نیست که مردم خواهان آن هستند که تا یک هفته یا یک ماه آینده، همه چیز رو به راه شود و اقتصاد‌ ایران به اقتصاد برتر منطقه تبدیل شود! بیان این مطالبات به این معنا نیست که مردم از حسن روحانی و دولتش توقع دارند که «معجزه» کند و صبح که از بستر بر‌می‌خیزند، شاهد فضایی به کل متفاوت باشند.

بیان سیدمحمد خاتمی با این کلید واژه که «انتظار معجزه نداشته باشید» در این میان چه معنایی می‌دهد؟ برخورد با مطالبات مردم با واژه «توقعات» آیا معنای زیاده‌خواهی مردم را با خود ندارد؟

بی‌گمان مردم از دولت جدید «مطالبه» دارند و باید مطالباتشان را به عنوان انتخاب کنندگان دولت جدید حتی با فریادی رسا‌تر از این بگویند. بدون شک بر دولت آتی است که برنامه‌های خود را برای سر و سامان دادن به وضعیت اشتغال، تورم، مسکن، ارز و تحریم اعلام کند و نیز بر دولت آتی است که با راه دادن به افراد شایسته و عالم در کابینه خود، زمینه‌ای ‌فراهم کند که علم و تدبیر و دور‌اندیشی، جای خود را به سیاسی کاری و وعده و وعید و سراسیمگی و دستپاچگی بدهد.

دولت جدید که با رأی مردم، تا چندی بعد بر سر کار خواهد‌ آمد، باید هدف‌‌ مشخص و ترجیحا با اعداد و ارقامی برای سر و سامان دادن به بسیاری از حوزه‌های اقتصادی کشور داشته باشد. این دولت باید بتواند با برنامه‌ریزی علمی و دقیق، گام‌های خود را برای حرکت به سمت وضعیت مطلوب در اوضاع کنونی ‌مشخص کند و تا جایی که می‌شود برای تداوم جو خوش‌بینی در جامعه، این برنامه‌ها را در اختیار افکار عمومی نیز گذارد.

فریاد کردن مطالبات، درخواست برای آنچه مردم چند سال از آن محروم بوده‌اند، داشتن برنامه و هدف‌گذاری و عمل به آنچه مردم به «امید» آن به دولت جدید رأی داده‌اند، هرگز به معنای توقع زیاده و انتظار «معجزه» از دولت جدید نیست؛ این همان چیزی است که دولت جدید‌ و حامیان آن پیش از انتخابات بارها ‌شفاف و ضمنی آن را بیان کرده‌اند و برآورده ساختن آنها، تدریجی و در بلند مدت می‌تواند حد فاصل این دولت در دعاوی خود، با وعده‌های ‌سر خرمنی‌ دولت گذشته باشد.

آنچه بسیار روشن ‌است، اینکه‌ ترس از «توقعات» نباید جای عملی کردن «مطالبات» را بگیرد و شاید حامیان دولت جدید، نیاز دارند تا تغییری در دست فرمان این روزهای خود ایجاد کنند.