راهکارهای افزایش عمر مفید ساختمانها

ساختمان را سرمایه ملی می‌دانند چراکه اجزاء تشکیل دهنده یک ساختمان یا‌‌ همان مصالح ساختمانی، جزء منابع طبیعی هر کشور محسوب می‌شود. از منظر تعاریف اقتصادی، ساختمان جزو کالاهای سرمایه‌ای محسوب نمی‌شود زیرا از منظر اقتصادی به کالائی سرمایه‌ای گفته می‌شود که طی فرآیندی، برای تولید کالاهای دیگر مورد استفاده قرار گیرد.

به عنوان نمونه زمین ساختگاه را می‌توان کالای سرمایه‌ای در نظر گرفت اما ساختمان ساخته شده در آن سرمایه نیست.

به هر روی مطابق تعاریف اقتصادی، ساختمان کالائی است مصرفی که برای رفع نیاز، احداث می‌شود اما از این حیث این کالا را سرمایه ملی می‌دانند که بخشی از اعتبارات شخصی یا دولتی که می‌تواند برای تولید یا تامین خواسته‌ای دیگر استفاده شود، به این امر اختصاص می‌یابد. نیازی
ابتدائی یا به قولی استراتژیک که نیاز بشر به سرپناه است.

با این حساب می‌بایست مکانیسمی بوجود آورد که میزان ماندگاری این کالا به حداکثر برسد. مطابق اطلاعات و آماری که در کشور ما منتشر شده است، عمر مفید ساختمان‌ها در مقایسه با کشورهای پیشرفته، بسیار پائین است. همین امر سبب می‌شود اعتباراتی که برای تولید ساختمان مورد استفاده قرار می‌گیرد، به دلیل کیفیت پایین و ماندگاری کوتاه،  حیف و میل شود.

در نشستهای متخصصین صنعت ساختمان کشور، اعداد متفاوتی برای عمر مفید ساختمان طرح می‌گردد که خود بیانگر این مطلب است که متاسفانه تا امروز هیچ سازمان مسوولی بصورت حرفه‌ای و تخصصی به برآورد عمر مفید ساختمان‌ها نپرداخته است. گروهی عمر مفید ساختمان در کشور را ۲۵ و برخی این پارامتر را حول و حوش ٣۵سال می‌دانند. اما هر چه که باشد واقعیت این است این اعداد در مقایسه با سایر نقاط دنیا بسیار ناچیز است.

به گفته کار‌شناسان متوسط عمر مفید ساختمان در کشورهای پیشرفته حدود صد سال است که با این حساب عمر مفید ساختمان در کشور ما حدود یک سوم دیگر نقاط دنیاست. کار‌شناسان، رعایت نکردن ضوابط و اصول علمی ساخت و ساز، نبود رویه ثابت برای نظارت در سازمان‌های ذی ربط، استفاده از مصالح غیر استاندارد و فاصله بکارگیری علم مهندسی صنعت ساختمان در کشورمان با کشورهای پیشرفته را عامل فرسودگی زود هنگام در ساخت و سازهای کشور می‌دانند و به همین ترتیب معتقدند در صورتی که بتوانیم رویه‌ای اتخاذ کنیم که الزامی برای به کارگیری روش‌های کاملا مهندسی بوجود آید و استفاده از مصالح استاندارد باب شود، عمر مفید ساختمان تا میزان دو برابر عدد فعلی، افزایش خواهد یافت.
 
به گفته مسوولان میزان تخصیص بودجه در طرحهای عمرانی و در زمینه ابنیه و بودجه هائی که در ساختمان‌های در حال ساخت شهری و شخصی استفاده می‌شود، ۲۵ درصد سرانه درآمد ملی کشور برای تامین مسکن می‌باشد.

این عدد که در مقیاس ملی بسیار بزرگ است، خود به تنهائی اهمیت ساماندهی و صیانت از ساخت و ساز کشور را به ما گوش زد می‌نماید و این نهیب را بر سازمانهای مسؤول به ویژه وزارتخانه راه و شهرسازی، شورای إسلامی شهر و شهرداری‌ها می‌زند که باید برای جلوگیری از هدر رفتن سرمایه‌های ملی که در قالب سرانه درآمدی کشور نمود یافته، تدابیری اجرایی در کارگروه‌های ویژه اتخاذ شود که بتوان تا حد ممکن، میزان انحراف سرمایه ملی در این بخش را با همکاری سازمانهای نظام مهندسی ساختمان استان‌ها به حداقل رساند.

چندی پیش یکی از کار‌شناسان این حوزه درباره عمر مفید ساختمان اظهار نظر درستی کرده بود، تعبیری انتقاد آمیز با عنوان «کارکرد جزیره‌ای دستگاه‌های متولی ساخت و ساز کشور». این امر نشان می‌دهد دستگاه‌های متولی امر ساخت و ساز بدون احساس فصل مشترک، هر کدام به تنهائی در حوزه سازمانی خود عمل کرده، به طوری که سرجمع فعالیتهای آن‌ها، منجر به اقدام مثبتی در این زمینه نمی‌شود. این ناهماهنگی‌ها شاید به این دلیل است که دستگاه‌های متولی امر ساخت و ساز دارای نگاهی ایزوله‌اند و هر کدام معتقدند باید به تنهائی و جدا از دیگر سازمان‌ها اقدام نمایند.

همین امر باعث می‌شود به مثابه دو تا بودن آشپز، آش ساختمان سازی یا شور می‌شود یا بی‌نمک که نتیجه‌ای جز بی‌کیفیتی یا کم کیفیتی و در نتیجه کاهش عمر ساختمان‌ها در پی نخواهد داشت!

*عضوهیات مدیره سازمان نظام مهندسی ساختمان استان تهران