یک مناظره و این همه انتقاد!

هنوز چند ساعتی از پایان اولین مناظره انتخاباتی سال 92 نمیگذرد که نگاهی به بازتاب مناظره، در فضای مجازی انداختم . بازتاب منفی ، انچنان گسترده است که فهمیدم تمام انچه را باید بگویم ، کارشناسان در شکلهای مختلف گفته و نوشته اند . بر ان شدم تا از منظری دیگری به بحث ورود پیدا کنم و از تا ممکن است از تکرار مطالب بپرهیزم :

1- چند روز مانده به اولین مناظره یادداشتی در روزنامه «تابناک»* نوشتم و با اگاهی از توان اجرای مناظره ها و بازخوردی که در جامعه دارد، پیشنهاد دادم برای هر مناظره ، یکی از خود نامزدها به قید قرعــه به عنوان مجری ، انتخاب شود. هم بشود مجری و هم نظر خودش را بیان کند.
تا انتخابات، یقینا مناظره ها ادامه خواهد یافت اما با وضعیتی که پیش امده ، راه رفته راه درستی نیست و باید در شیوه ان تجدید نظر اساسی به عمل اید . به قول یکی از نامزدها "هر کدام این نامزدها به واقع ، رئیس جمهور بالقوه این کشورند" (هرچند رسانه ملی انها را تا حد یک شرکت کننده در مسابقه هفته تنزل داد) اگر رسانه می پندارد که نامزدی نتواند مدیریت یک برنامه را به عهده گیرد و به عدالت رفتار کند که مصیبت است . تازه اگر هم نتوانستند خوب، نتوانند ،مردم به دنبال همین هستند، ببیند استانه تحمل و قدرت مدیریت کدامشان بالاست . اینها خودشان مسئول بوده اند . اداره دفاع هشت ساله ،سخت تر است یا توزیع عادلانه وقت در یک مناظره تلوزیونی ؟

2- جناب اقای رضایی، در یکی از برنامه های تلوزیونی خود نموداری را نشان داد. کشور را به پرنده ای تشبیه کرد که رشد بالش در حوزه امنیت و سیاست زیاد و در حوزه اقتصاد و معیشت ،کم بود . حرف درستی است .مــوید این سخن هم چیزی است که امروزدر فضای انتخابات در جریان است . نقدها در بالاترین شکل ،به وضعیت موجود که با گوشت و پوست مردم عجین شده ، روی می دهد . آستانه تحمل مردم و ارکان نظام هم در اوج است . این یک افتخار است برای توسعه سیاسی و امنیت نظام .از یک نظام ازاد و مردم سالار، جز این انتظار نمی رود . چنین نقدهایی دست کم در کشورهای منظقه کم سابقه است . اما باید اذعان کرد ، ان پرنده ای که جناب محسن رضایی نشان داد، یک دُمـــــی هم دارد . که به جهت گیری پرنده کمک می کند . در دنیای امروز ، رسانه همه کاره است . با یک خبر، موج ایجاد می کند . یک بار جهت گیری سیاسی و یک بار اقتصادی و یک بار فرهنگی را برای مردم برجسته می کند. اگرفرض کنیم رسانه دم آن پرنده باشد،باید اذعان کرد ، در راستای مصالح مردم و نظام حرکت نمیکند .جهت گیریش در راستای مصلحت خود رسانه و همراهان رسانه است . اولین بار نیست که کسی رسانه را نقد می کند . اما اولین بار است که نقد نامزدهای ریاست جمهوری از مسئولان رسانه ، گزینش و در بخشهای مختلف پخش و تکرار می شود. گرچه مردم و نخبگان از این خودانتقادی تعجب میکنند . اما از نظر نگارنده ،با سابقه ای که در حوزه تحقیق از عملکرد رسانه دارد، این نیز در راستای منافع رسانه است که جای پرداختن به ان نیست . پیشترهم ، انچه باید در این زمینه گفت را در این یادداشت گفته ایم. رئیس جمهور اینده نیز باید به این مهم توجه کند و نحوه تعامل رسانه با خودش و بالعکس را مشخص کند.

3- پس از مناظره ، میلیونها نفر سردرگم و سرخورده شده اند. هم برنامه های نامزدها برای انها موشکافی نشد. هم باور چنین اقدام کم مایه ای برای چنان کار بزرگی سخت است . اما به هر شبکه ای سر بزنی گویا اب از اب تکان نخورده است . باید پرسید رسانه ای که مرتبا مسئولان را به فرهنگ عذرخواهی تشویق می کند . چرا اکنون یک نقد فوری برای این کار خود ترتیب نمی دهد . چرا عذرخواهی نمی کند ؟ یک انرژی منفی متراکم در جامعه پراکنده شده است . راه صحیح هدایت این انرزی متراکم سکوت نیست. بلکه خود انتقادی واقعی رسانه ملی است . در ابتدای مناظره ها دو مجری محترم جناب اقای خسروی و سلطانی چندین بار در تلوزیون حضور پیدا کردند و در پایان بخش اول از توانمندی مجری و اجرای خوب ان و اقدام رسانه به شدت تقدیر کردند. اما وقتی نامزدها اعتراض کردند و آن جو ملتهب پیش امد تا اکنون که ساعتها می گذرد ،خبری از انها نیست ! چه اشکال دارد هرجا خود رسانه خراب می کند ،همان لحظه جلوی مردم ظاهر شود و موضع بگیرد و از مردم عذرخواهی کند . این رویه معمول رسانه ملی است که برای پیش امدهای ناگوار احتمالی هیچ برنامه ای ندارد ،جز نگاه و رضایت به وضع موجود . در حقیقت تا انجا که منافع رسانه در میان است این رسانه خوب مدیریت می کند اما انجا که پای منافع نظام و مردم در میان است همیشه یک گام عقب تر است . این پیش امد، اشتباه محض رسانه بود و نباید به مصالح نظام گره بخورد .

4- تقسیم مناظره ها به اقتصادی، سیاسی و فرهنگی شاید درست نباشد . هر سه بخش به هم مرتبط است و قطعا مباحث سیاسی به اقتصاد و فرهنگ و بالعکس گره خورده است . و مناظره اگر مناظره باشد باید دست نامزد ریاست جمهوری باز باشد تا بتواند این بخشها را به هم ارتباط دهد . تصمیم گیر نهایی مردم هستند. اگر کسی هر حوزه ای را با حوزه دیگر بدون دلیل مرتبط ساخت، رسانه ملی حق ندارد قیم مابانه وارد شود و سخنش را قطع کند. مردم باید ببینند و اظهار نظر کنند . اما کاری که رسانه ملی در اولین مناظره ها می کند ، به سان مادری می ماند که برای پسرش به خواستگاری رفته ، هم می خواهد بگوید در انتخاب همسرت، ازادی داری و هم حواسش به فرزندش هست که درست انتخاب کند.

5- وقت را می شود توزیع کرد. و به هر نامزد در مجموع مناظره مثلا 30 دقیقه فرصت داد. این 30 دقیقه را چه بسا بخواهد در یک بخش استفاده کند و یا خودش ان را توزیع کند . اما اینکه در اوج به نتیجه رسیدن و منعقد شدن کلام نامزد ، مجری وسط حرفش بیاید و بگوید وقت تمام است و این کار در طول مناظره بارها رخ بدهد، این توهین به نامزد ریاست جمهوری نیست . توهین به میلیونها مخاطبی است که پای گیرنده نشسته اند و منتظرند برنامه نامزد ریاست جمهوری را که در تمام شدن کلامش هویدا می شود، جستجو کنند .

6- این مناظره از ان جهت که در فضایی کنونی ، هرچند در پائین ترین سطح برگزار شد و نامزدهای محترم ،هم اعتراض خود را بیان کردند و هم با متانت و بردباری ، استانه تحمل خود را به مردم نشان دادند و به رخ جهانیان کشیدند،جای خوشحالی دارد. اما روی دیگر سکه که بدسلیقگی رسانه را نشان می دهد و به عزت و آبروی نظام از جهتی دیگر لطمه زد ، جای سوال دارد ؛ آیا اگر قرار بود جایگاه نظام و نخبه گانی که به ادعای رسانه، هزاران نفر ساعت، برای آن وقت گذاشته اند را تخریب کنند، بهتر از این می شد ؟ یادمان باشد که اینجا دانشگاه نبود که مجریانش تعدای دانشجوی پاک و بی الایش باشندو با چند سوال اساسی مجری را به چالش بکشند. بلکه جائیست که هنرمندانی دارد که گاه می توانند ماهرانه ، از مقدس ترین واژه ها ، بدترین نتیجه را در ذهن مخاطب بنشانند . و برای تاثیر گذاری و پیام رسانی غیرمستقیم تربیت شده اند و گاهی می توانند با یک ژست "نورمن ویزدومی" مخاطب را سرکار بگذارند؛ انگونه که امروز به بهانه رعایت شرعیات گاه ساده لوحانه یا مغرضانه ،از سانسور میلیمتری گردن و ساق زنان اجنبی در فیلمهای خارجی تلوزیون هم نمی گذرند و به اصطلاح می خواهند موازین شرعی را مراعات کنند!


7- بارها این جمله را از مسئولان رسانه شنیده ایم که چون وقت کم بود برای مناظره ها چنین و چنان تصمیم گرفتیم . باید پرسید وقت چه کسی تنگ است ؟ وقت مردم ؟ مردم که هفته هاست انتظار این مناظره را می کشند . شهرها به هنگام مناظره خلوت شد و خودروها جلوی منازل پارک شد .
آیا وقت نامزدها تنگ است ؟ نامزدها که مناظره را بهترین زمان برای نقد برنامه های خود و دیگران می دانند . نامزدی می گوید 14 جلد کتاب که به واقع برنامه های اوست برای نجات اقتصاد ایران، برای عرضه و نقد صاحب نظران اماده کرده ام . این برنامه کی و کجا باید نقد شود جز رسانه ملی ؟
مگر اینکه بگوئیم وقت رسانه ملی برای اینگونه برنامه های مهم ،پر مخاطب و مفید کم است که جز این گزینه هم هیچ جواب دیگری به ذهن متبادر نمی شود .

در پایان باید گفت هنوز وقت باقی است. مناظره ها باید سر و سامان بگیرد . اگر قرار است به همین روال و توسط مجری تلوزیون به اجرا در اید ، باید پیش از اجرا نه یک بار بلکه چندین بار توسط مجری با نامزدهای فرضی و البته متخصص و فهیم صحنه سازی شود و معایب و نواقصش سنجیده شود و سپس به هنگام مناظره ، از نامزدها دعوت شود و در فضای واقعی به اجرا در اید .

-----------------------------------
پی‌نوشت:
* http://www.tabnakdaily.ir/archive/1392/3/6/page/2