نگاه شما: قلعه جلال الدين جاجرم

قلعه جلال‌الدین که از سنگ و آجر و گچ ساخته شده، عبارت ‌است از شش برج و چند یورت‌ که قطرا از شمال به جنوب اطول از مغرب به شرق است.

درون‌ قلعه در طرف شمال غربی، چاهی است مخصوص آب قلعه که حالا تقریبا بیست ذرع عمق دارد و پیداست که پر شده است. آنچه معلوم می‌شود چون چشمه بزرگی است، دامنه تپه‌ای که قلعه بالای آن ساخته شده منفجر است، این چاه پایابی بوده که آب از آن با مشک بالا می‌آورده‌اند. در دهنه چاه صناعت و بنایی نشده همان حفره است و در اطراف چاه آثار کلنگ دیده نمی شود؛ مثل این که این دهنه طبیعی است.

بنای این قلعه به جهت قراولی و نگهبانی شده، یکی از مستحکمات شمرده می‌شود. اما آب چشمه که ‌چشمه جلال‌الدین نامیده می‌شود، از طرف جنوب غربی تلی که قلعه در بالای آن ساخته شده سر چشمه گرفته به طرف جنوب شرقی که قصبه جاجرم در آن طرف واقع شده جریان دارد.

این چشمه در اواسط تابستان پنج سنگ آب دارد‌ و ثلث این آب، خالصه دیوان و یک ثلث مال رعیت است. این آب بسیار غلیظ و با رایحه گوگرد می‌باشد. این قلعه که روی تپه ای کوتاه قرار دارد تقریبا تمامی از سنگ و ملات بنا شده و به این دلیل در خراسان کم نظیر است. این قلعه شش ظلعی بود و در هر گوشه آن یک برج قرار داشت. هر وجه داخل این شش ظلعی چهارده متر و چهل سانتی متر طول داشت. تعدادی کوزه گلی بزرگ به رنگ قرمز تیره که خیلی خوب ساخته شده بودند در دیوار‌ها و درون این برج‌ها کار گذاشته شده بودند و پی این قلعه نیز تا عمق نسبتا زیادی در خاک پیش می‌رفت.

این مورد در خراسان خیلی به ندرت دیده می‌شود، چون معمولا در این منطقه پی ساختمان ضعیف‌ترین و سست‌ترین بخش آن است. درست در پایین تپه و در غرب آن چشمه‌ای وجود داشت، اما به نظر می‌رسید که آب این قلعه از طریق چاهی که در دل صخره‌ها حفر کرده بودند، تأمین می‌شده است. کوزه‌های دفن شده در دیوار و برج‌ها برای ذخیره سازی آرد بوده است. زیرا آب این قلعه از طریق همین چاه که در درون آن واقع است، تأمین می‌شده‌ و کلا به نظر می‌رسد ‌این چاه حفر نشده و طبیعی باشد.

آب این چشمه بوی گوگرد می‌داده و‌ نزدیک به بیست ذرع عمق داشته است. در نزدیکی جاجرم تپه ای هست که شقاق نام دارد و در این تپه شکافی هست که از آن آبی به اندازه دو سنگ بیرون می‌آید؛ یعنی این آب می‌تواند دو سنگ آسیاب را به چرخش در‌آورد.

همچنین در عجایب المخلوقات آمده ‌که در این تپه غاری بوده که اگر کسی درون آن وارد می‌شده، از بوی بد آن مسموم می‌شده. در فاصله 130 کیلومتری جنوب غربی بجنورد و بین راه جاجرم و گرمه ‌روی تپه ای مرتفع قلعه‌ای است که به احتمال قوی از استحکامات نظامی در دوره خود بوده و به قلعه جلال‌الدین معروف است. این قلعه دارای شش برج مدور است که همگی به صورت مخروبه در آمده است. مصالح این بنا از سنگ‌های نا منظم با ملاط گچ است. ورودی این بنا از ضلع شرقی بوده و احتمالا عمارتی دو طبقه سر در را تشکیل می‌داده است.