نگاه شما: اولین جنگ جهانی

در تاريخ پر فراز و نشيب ايران با رويدادهاي مهم گوناگونی برخورد می كنيم.يكی از اين وقايع بروز اولين جنگ جهانی در سه هزار و نهصد سال پيش می باشد. مي دانيم كه ايران داراي تاريخ بسيار طولاني مي باشد. بخشي از اين تاريخ را در اسناد كهن و نيز شاهنامه ي حكيم فردوسي مي توانيم بيابيم. يكي از اين رويدادها كه آثار باز مانده از دوران كهن نيز وجود ان را تاييد مي كند؛ پيدايش يك جنگ تمام عيار بين ايران و همه ي قدرت هاي بزرگ و كوچك در زماني بسيار قديم مي باشد. كه شايد بتوان گفت آن نخستين جنگ جهاني اول در دنيا بوده است.

البته آنچه امروزه از  نام جنگ جهانی اول به عموم اذهان تبادر م‍ی كند،جنگ بزرگی است كه در سال 1914 ميلادی در اروپا به وجود آمد.

ولی بايد دانست كه كمابيش در چهار هزار سال پيش جنگ فراگير و گسترده ای بر روی كره زمين انجام گرفت كه يك طرف آن كشور ما ايران و طرف ديگر تقريبا همه قدرت های جهانی زمان بودند.آن جنگ در آغاز پادشاهي كي خسرو بود. امروزه با پژوهش های دقيق تاريخی و نيز با استفاده از نشانه‌های جغرافيايی و زمين شناسی و دقت در اسناد كهن می توانيم تاريخ ايران را دقيق تر داشته باشيم. و از جمله می‌ دانيم زمان پادشاهی كی خسرودر حدود سه هزار و نهصد سال پيش بوده است. چرا كه  قويترين نظريه در خصوص زمان پيدايش زرتشت  3750 سال پيش مي باشد. و كيخسرو اندكي پيشتر از زرتشت بوده است.   در آن زمان همه ي كشورها وقدرت های بزرگ و كوچك كه در راس آنان توران (اين عمو زادگان خودمان)  -

 حضور داشت يك اتحاد و پيمان شوم در مقابل ايران به وجود آوردند.  اين اتحاد دشمنان عليه ايران در شاهنامه اين گونه مورد اشاره قرار گرفته است:

جهانی بر اين گونه كرد انجمن                   به آورد از آن رزم خويشتن
                        
در آن اتحاد گسترده نام كشورهای توران ،هند،چين،سقلاب،روم و ... ديده می شد:

كشانی و شگنی و سقلاب وهند           چغانی و رومی و وهری و سند

ولی در سوی ديگر نبرد، ايران هم چون هميشه تاريخ، تنها و بر حق و با تكيه بر تاب و توان خود بود.

دشمن چندين  برابر ايرانيان بود. بنا به اسنادی حتی تا سيصد! برابر هم استنباط ميشود.

شايد بشود نام  اين جنگ را هماون گذاشت.به دليل اينكه اين جنگ در نزديكي كوهی به همين نام روی داد و نيز اين كوه هماون مدتي نيز محل استقرار و موضع سپاه ايران بوده است.كوه هماون در شمال شرقی ايران است.

چگونگي شروع جنگ :

در پی كشته شدن سياوش در توران،ايرانيان براي تنبيه و مجازات مرتكبين، اقدام به گسيل نيرو به فرماندهی توس می نمايند.افراسياب نيز سپاه خود را به فرماندهی پيران ويسه به مقابله با ارتش اعزامی ايران می فرستد.
دو سپاه در منطقه هماون درگير شدند و به دليل فزوني تعداد نيروهاي توراني ، ايرانيان به كوه هماون رفته و در آنجا موضع مي گيرند.سپاه توران موفق مي شود كه ايرانيان را به محاصره در آورد.خبر اين ناكامي اوليه به كي خسرو پادشاه ايران مي رسد.

پادشاه ايران متوجه وخامت اوضاع مي شود.او مي داند در صورتي كه تورانيان بتوانند بر سپاه ايران چيره شوند چه خطر بزرگي استقلال و تماميت ارضي ايران را تهديد مي كند.بنابراين با فراخوان رئيس و اعضای شوراي اداره كننده ي كشور وارد شور مي شوند :

وز آن پس كه آمد به خسرو خبر              كه:پيران شد از رزم پيروزگر
بفرمود تا رستم پيلتن                           خرامد به درگاه، با انجمن

تصميم شورا اين مي شود كه ايران همه ی نيروی  كشور را به كار گيرد و با همه ی توان وارد جنگ شود.فرماندهی كل عمليات به رستم دستان سپرده می شود.آنان به رستم مي گويند :

برو با دل شاد و راي درست                 نشايد گرفتن چنين كار سست

رستم نيز در نخستين گام يك سپاه به فرماندهي فريبرز و با ماموريت الحاق(پيوستن) به نيروهاي زير فرمان توس در كوه هماون گسيل مي دارد :

فريبرز را گفت : بركش پگاه                سپاه اندر آور به پيش سپاه

افراسياب با آگاهي از اقدامات جديد و جدي ايران براي رسيدن به هدف خود كه نابودي ايران است ،ضمن اينكه همه نيرو و توان و امكانات توران را بكار گرفته است دست نياز را به سوي همه ي كشورها  و دولت ها و شبه دولت ها دراز مي كند و با خيلي ها پيمان يگانگي و شراكت در دست آوردهاي جنگ با ايران مي بندد و آن كشورها نيز به اميد پيروزي بر ايران وارد جنگ ميشوند.به زودي پاي همه به معركه ي اين نخستين جنگ جهاني كشيده شد و نيروهاي فراواني از هر سو به منطقه عملياتي روي آوردند.

چنان نيرو از سراسر جهان در مقابل ايران گرد آمد كه رستم وقتي به منطقه مي رسد و بر يك بلندي مي رود تا اوضاع را مشاهده كند،از آن همه سرباز جنگي و جنگ افزار سخت دچار شگفتي مي شود:

بشد پهلوان تا سر تيغ كوه                  به ديدار خاقان و توران گروه
سپه ديد چندان كه درياي روم             از ايشان نمودي چو يك مهره موم بر آن كوهسر،ماند رستم شگفت           به برگشتن، انديشه اندر گرفت

رستم سران و فرماندهان ايران را گرد مي آورد و براي آنان سخن راني مي كند و به آنان مي گويد كه زيادي نيروي دشمن دليل قطعي پيروزي آنان نمي تواند باشد.با شرافت ايراني و پايمردي تمام بجنگيد.اگر ما زنده باشيم و دشمن به خاك ايران گزند برساند ما مرده ايم و اگر كشته شويم ولي از ايران دفاع كرده باشيم زنده ايم:

 همه سر به سر تن به كشتن دهيم          از آن به كه كشور به دشمن دهيم
 فراوان سپه ديده ام ، پيش از اين         نديدم كه لشكر بود بيش از اين
 ز چيني و شگني و از هندوي            ز سقلاب و هري  و از پهلوي
 از انبوه ايشان مداريد باك                 زدريا به ابر اندر آريد خاك

به هر روي مرحله ي نهايي جنگ شروع مي شود و چهل روز هم طول مي كشد وبا پايداري و پايمردي سرسختانه ايرانيان و فرماندهي خوب و درايت و رهبري كي خسرو  و پشتيباني ملت و يگانگي و يك دلي، ايران پيروز جنگ مي شود.اين نبرد بزرگ در واقع نخستين جنگ جهاني بود.

آنچه سپس ها در سده ي بيستم ميلادي به عنوان جنگ بزرگ روي داد و به جنگ جهاني اول معروف شد سه هزار و نهصد سال پس از نبرد جهاني هماون مي باشد.ازقضای روزگار هردو جنگ نيز به دليل (يا بهانه ی ) كشته شدن يك شاهزاده شروع شده است.مي دانيم كه جنگ جهانی سال 1914 ميلادي در پي قتل آرشيدوك فرديناند وليعهد اتريش شروع شد .

ديديم كه نبرد هماون كه به راستی جنگ اول جهاني است نيز پس از كشته شدن سياوش فرزند پادشاه ايران آغازگشت . نبردجهاني هماون مدت هفت ماه به طول انجاميد.

فرستنده: محمد رسولی- حقوقدان و شاهنامه پژوه

* برای آشنایی با شرایط و نحوه همکاری با «نگاه شما» اینجا را کلیک کنید.