مقابل این فرهنگ لجام گسیخته «شعاردرمانی» بایستیم

در فاصله شصت روز تا انتخاب ریاست‌جمهوری و با شدت گرفتن فعالیت‌های انتخاباتی که لشکری از کاندیداهای ریاست جمهوری به میدان آمده‌اند، فرهنگ «شعاردرمانی» به پررنگ‌ترین فعالیت‌های روزانه چهره‌های سیاسی مبدل شده که سودای وصال با کرسی ریاست دولت یازدهم را در سر پرورانده‌اید؛ اما آیا این رویه همچنان توان جذب رأی بخشی از بدنه کشورمان را دارد؟

به گزارش «تابناک»، «فرهنگ» واژه‌ای با مفهوم متغیر است که در ‌تاریخ با تغییر بار معنایی همراه بود. برای تعریف «فرهنگ» نخست باید در نظر داشت که گستره این کلیدواژه در دوره‌ای حتی مشتمل بر سوارکاری و تیراندازی هم می‌شد و در دوره‌های پسین به اخلاق، نقاشی، ادبیات، موسیقی و اقسام هنر محدود شد و در دوران معاصر نیز جنبه‌های تازه‌ای ‌یافت که فرهنگ شهروندی، فرهنگ سیاسی و... نیز به رغم آن که پسوندی از دیگر ساحت‌ها دارند ‌با «فرهنگ» پیوند خورده‌اند و در دوره معاصر جایگاه فرهنگی پررنگ تری یافت. بواقع فرهنگ ‌مجموعه قواعد، باور‌ها، هنر‌ها، قوانین، اخلاقیات و عادات است که در طول زمان دامنه‌اش در جهت‌هایی محدود شده یا توسعه می‌یابد.

از این اخلاقیات و عادات اجتماعی که البته جنبی منفی دارد، به «شعاردرمانی» می‌توان اشاره کرد که متأسفانه بسیار فراگیر شده است. این جنبه که به فرهنگ سیاسی باز‌می‌گردد، رویکردی است که از سوی برخی مسئولان موثر در دولت مستقر یا دولت‌های پیشین پیرامون حوزه‌هایی از این دولت‌ها بیان می‌شود که اتفاقاً یکی از چشم‌های اسفندیار این دولت‌ها بوده است.

بر پایه این رویکرد، در حالی که نقد جدی درباره کارکرد بسیاری از این مسئولان در دوره حضورشان در پست‌های مدیریتی به ویژه وزارتخانه‌ها وجود دارد، دقیقاً یکی از ستون‌های اصلی سیاست‌هایشان را حوزه‌ای قرار می‌دهند که پیشتر یا حتی هم اکنون، مسئولش بوده یا هستند؛ برای نمونه، مدعی ریاست جمهوری که در سال‌های پیشین پست کلیدی اقتصادی داشته و کارکردش در این حوزه با نقدهای جدی همراه بوده، دقیقاً درباره برنامه‌های اقتصادی سخن می‌گوید که در دوره تصدی پست، عکسش را انجام می‌داده است!

در مورد جالب‌تر، اشخاصی که پیش از این در حوزه سیاست خارجه فعالیت داشته و اشتباهات بزرگی در کارنامه‌شان ثبت شده، از برنامه‌هایشان برای بهبود و تحکیم جایگاه سیاسی ایران در عرصه‌های جهانی به ویژه در اروپا و آمریکا سخن به میان می‌آورند؛ حال آنکه روابط ایران و غرب در دوره مدیریت این اشخاص، یکی از پرتنش‌ترین ادوار بوده و حال با ارتقایشان به سطح رئیس جمهور نیز بعید است بتوانند تحولی عظیم و اساسی حتی در همین حوزه‌ای که تمرکز کرده‌اند، انجام دهند.

از این دو رویکرد جالب‌تر، طرح موضوع نخبه‌گرایی، خبره‌گرایی و بهره‌گیری از همه چهره‌های شاخص سیاسی در بدنه دولت برخی از کاندیداهای بدون سابقه مدیریت کلیدی در کشور است که البته تحقق این شعار مشخصاً غیرممکن می‌نماید، چرا که چهره‌های سطح نخست سیاسی کشور حاضر نخواهند شد وزیر شخصی باشند که مهم‌ترین پست سیاسی‌اش نمایندگی مجلس یا عضویت در شورای شهر بوده است.

دلیل این همکاری نکردن نیز مشخص است. سیاسیون گمان می‌کنند دولت چنین شخصی را ـ بر فرض محال که برگزیده شود ـ ‌به واسطه آنکه در صدرش یک چهره دارای تجربه فعالیت در سطح کلان و تعامل طولانی با سیاستمداران ارشد کشور نشسته، شکست خورده تلقی می‌کنند و حاضر نیستند ‌روی اسب بازنده بختشان را بیازمایند و اعتبار سیاسی‌شان را هزینه کنند.

اما تنها بخشی از مفهوم «شعار درمانی» تأکید بر نقطه ضعف کاندیدا‌ها به عنوان مهم‌ترین برنامه‌هایشان است و آن سوی این شعار‌ها، عدم بیان برنامه دقیق ذیل طرح این شعار‌هاست که با فاصله دو ماه تا انتخابات ریاست جمهوری، به فرهنگ سیاسی قالب مبدل شده است. مسلماً کاهش تورم و رشد مثبت اقتصادی چنددرصدی سالیانه، بهبود و توسعه روابط سیاسی کشور و تعمیق نفوذ بین‌المللی ایران، بهبود فضای فرهنگی و آغاز روند معکوس شاخه‌های اجتماعی منفی نظیر آمار نگران کننده طلاق ـ که خود به زنجیره‌ای از عوامل بستگی دارد ـ هر یک نیازمند ‌برنامه‌ای کلان است که دست‌کم انتظار می‌رود محورهای اساسی این برنامه‌ها از سوی کاندیدا‌ها در جمع نخبگان بیان شود.

با این حال، کاندیداهایی که مدت کوتاهی است عزم حضور در انتخابات «ریاست جمهوری» را کرده‌اند یا حتی هنوز در بلاتکلیفی هستند، چگونه با طرح شعارهایی که هیچ پشتوانه فکری و کار‌شناسی ندارد و تاکنون در هیچ جمع دانشگاهی حاضر به تشریحش نشده‌اند، قصد دارند چهار یا هشت سال در مهم‌ترین پست اجرایی کشور قرار بگیرند و از قدرت بالای رئیس جمهوری استفاده درستی کنند؟ آیا قرار است این کاندیداهای بدون برنامه، باز هم به نخبه گرایی ‌‌نگاه حداقلی داشته باشند و هزینه‌هایش بر اقتصاد و سایر حوزه‌هایی که برنامه محوری شرط اصلی در رشد است، تحمیل شود؟

با این اوصاف به نظر می‌رسد، یکی از راه‌های شناخت گزینه قابل اعتماد برای نوشتن نامش در روز ۲۴ خرداد ‌روی برگ رأی، همین میزان حضور چهره‌های کاندیدا در محیط‌های آکادمیک و دانشگاهی طی ماه‌های اخیر و پاسخ به پرسش‌های دانشجویان و نخبگان فعال در این جمع‌ها باشد و در اظهارنظر‌ها نیز بر استفاده از کار‌شناسان تأکید می‌شود؛ رویکردی که تنها از سوی معدودی از کاندیدا‌ها مورد تأکید قرار گرفته و می‌تواند در دولت بعدی به شدت راهگشا باشد و بی‌گمان وقت آن رسیده تا مقابل فرهنگ لجام گسیخته «شعاردرمانی» بایستیم.