زن: عامل خلاق و تغییر دهنده شرایط اقتصادی

امروز روز جهانی زن است؛ روزی که زنان یک بار برای همیشه در تاریخ توانستند، نقش خود را به عنوان یکی از عاملان تأثیر گذار اجتماعی و سیاسی به مردان معرفی کنند. از تاریخ هشتم مارس ۱۸۵۷ تا کنون نقش زن به عنوان یک فعال اجتماعی روز به روز جدی‌تر گرفته شده و سازمان ملل متحد، تلاش بسیاری داشته تا هشت مار را از یک رویداد صرفاً سیاسی سوسیالیستی به یک روایت حقوق بشری و اجتماعی از جایگاه زن تغییر دهد؛ جایگاهی که این روز‌ها در حوزه اقتصادی نیز به شدت مورد توجه قرار گرفته است.

به گزارش «تابناک»، این روز‌ها مهمترین نقش زنان در عرصه اجتماعی، شاید حضور آن‌ها در حوزه اقتصاد باشد. در سال‌های اخیر و به ویژه پس از بروز بحران اقتصادی از سال ۲۰۰۸، بسیاری از اندیشمندان حوزه تفکر اقتصادی و حتی عالمان علوم اجتماعی، به نقش زنان در بحران اقتصادی و تأثیرات این بحران‌ها بر ‌زندگی زنان متمرکز شدند.

این تمرکز حتی فرا‌تر نیز رفت و به جریانی تبدیل شد که بر پایه آن، نقش زن و ویژگی‌های زنان برای توسعه اقتصادی و اجتماعی به شکلی اساسی مورد توجه قرار گرفت. اما در این میان، بسیاری بر این باورند که هنوز زنان در حوزه اقتصادی فاصله زیادی از برابری با مردان دارند؛ به ویژه در بحران اقتصادی.

اصولاً بحران اقتصادی در هر ابعادی تأثیرات جدی و گسترده‌ای به ویژه بر ‌زندگی افرادی دارد که در فقر‌ند. به شکل تاریخی رکود و بحران اقتصادی تأثیرات نا‌متجانس و نا‌موزونی بر زندگی زنان داشته است. در این شرایط تاریخ نشان داده است که زنان معمولاً بیش از مردان در معرض مشاغل آسیب زا، بیماری، سوء‌استفاده‌های اقتصادی و همچنین بی‌بهره از حمایت اجتماعی بوده‌اند.

در این میان، آمار‌ها همه حاکی از آن است که زنان طی بحران اقتصادی با یک فاصله فاحشی با مردان به منابع و فرصت‌های اقتصادی دست می‌ابند. این امر ناشی از سیاست گذاری‌های اشتباه و اغلب نا‌خودآگاه جنسیتی در حوزه کار و اقتصاد است که به خصوص در بحران اقتصادی خود را نشان می‌دهد.

در بحران اقتصادی معمولاً نخستین گروهی که مشاغل خود را از دست می‌دهند، زنان و دختران هستند. در بهترین حالت، زندگی آن‌ها تحت تأثیرات اساسی و شکننده‌ای قرار می‌گیرد و در بد‌ترین سناریو‌ها، همزمان با رشد مسئولیت‌های زندگی، تحت آسیب‌های جدی اجتماعی از جمله سوء‌استفاده‌ها و خشونت‌های اجتماعی ناشی از عواقب بحران اقتصادی قرار می‌گیرند.

در خصوص بحران اقتصادی اخیر جهانی، آمار‌ها و گمانه زنی‌ها حاکی از آن است که در ۳۳ کشور در حال توسعه، زنان و دختران در سنین فعال، تحت انواع و اقسام فشارهای اقتصادی بوده و از فعالیت اجتماعی و اقتصادی به دلیل پیامدهای بحران و بیماری ناشی از آن بازداشته شده‌اند.

این در حالی است که طی بحران اقتصادی، نقش زنان معمولاً به عنوان یکی از مهم‌ترین عوامل بازپروری اقتصادی نادیده گرفته می‌شود؛ هم در کشورهای توسعه یافته و هم در کشورهای در حال توسعه یا توسعه نیافته شواهد بسیاری از این امر وجود دارد.

چندی پیش و در بحبوحه اوج گیری بحران اقتصادی زوئلیک رئیس کل بانک جهانی در یک سخنرانی در هشتم مارس ۲۰۰۹ نقش زنان را در اقتصاد مدرن مورد تأکید بسیار ‌قرار داد و گفت: در بحران اقتصادی زنان می‌توانند‌ یکی از اساسی‌ترین و مهم‌ترین عوامل تغییر ساخت و جهت اقتصاد باشند. سرمایه گذاری ‌روی زنان و دختران نه تنها در شرایط بحران اقتصادی بهترین راه است، بلکه هوشمندانه‌ترین راه نیز همین است.

تحقیقات محققان نیز حاکی از آن است که هرچه ‌میزان استفاده از ظرفیت‌های زنان در اقتصاد مدرن افزایش یابد، رشد اقتصادی و به دنبال آن خروجی رفاهی اقتصاد کشور‌ها به مراتب بهتر خواهد بود. برخی از این آمار‌ها حتی تأثیر زنان در حوزه اقتصادی را برابر با رشد ۱ درصدی در تولید ناخالص داخلی گفته‌اند.

آمار‌ها حاکی از آن است که در منطقه آسیا و اقیانوسیه، سالانه به میزان ۴۲ تا ۴۷ میلیارد دلار زیان اقتصادی ناشی از محدودیت‌های شغلی برای زنان بر اقتصاد کشورهای منطقه بار می‌شود. این در حالی است که سالیانه به دلیل فاصله و تبعیض آموزشی میان مردان و زنان در این منطقه، شانزده تا سی میلیارد دلار ظرفیت اقتصادی از دست می‌رود.

شواهد بسیاری هست که طی بحران اقتصادی سرمایه گذاری ‌روی زنان و دختران، تأثیرات فزاینده‌ای بر خلاقیت و تولید، کارآمدی و ثبات رشد اقتصادی دارد؛ بنابراین، شورای اجتماعی و آموزشی سازمان ملل متحد تأکید بسیاری بر لحاظ کردن اولویت‌ها و نیازهای اقتصادی و شغلی زنان در سیاست گذاری‌های مربوط به اقتصاد و اشتغال کرده ‌تا جلوی از دست رفتن ظرفیت‌های اقتصادی زنان و تأثیر‌گذاری بالای آن‌ها بر رشد اقتصادی کشور‌ها را بگیرد.