بالا بودن میزان چک‌های برگشتی نشانه چیست؟

بیکار در اقتصاد به فردی گفته می‌شود که در سن کار (۱۵ تا ۶۵ سال) و جویای کار باشد، ولی شغل یا منبع درآمدی پیدا نکند. در این میان، کودکان و افراد مسن به دلیل آنکه نمی‌توانند کار کنند، جزو جمعیت فعال به شمار نمی‌آیند. همچنین زنان خانه‌دار و دانشجویان نیز اگر جویای کار نباشند، جزو جمعیت بیکار به حساب خواهند آمد و به طور کلی جمعیت بیکار به شمار افراد بیکار گفته می‌شود.

به گزارش «تابناک»، نزدیک به یک‌چهارم از نیروی کار ایران، بدون شغل و بیکار است. نزدیک ۷۰ درصد جمعیت ایران زیر ۳۵ سال سن دارند. مرکز آمار ایران میزان بیکاری جوانان را ۲۱.‌۸ درصد اعلام کرده که تقریباً دو برابر نرخ متوسط بیکاری در ایران است. نرخ بیکاری در استان‌های ایران متفاوت است؛ اما اغلب نرخ بیکاری در استان‌های مرزنشین از دیگر نقاط ایران بالا‌تر است.

به گزارش بانک مرکزی ایران، در سال ۱۳۸۹، ۲۲.‌۵ درصد از خانواده‌های ایران بدون فرد شاغل، ۵۵.‌۴ درصد دارای یک فرد شاغل، ۲.‌۱۷ درصد دو فرد شاغل و ۴.‌۹ درصد دارای دو و بیشتر فرد شاغل بوده‌اند. در عین حال در سال ۱۳۹۰، ۸۰۰.‌۰۰۰ فرصت شغلی از دست رفته وجود دارد که معادل هجده میلیارد دلار سرمایه در بخش تولید بوده ‌است.

بن بر این گزارش، در سال ۱۳۸۴ دولت اعلام کرد که نرخ بیکاری در کشور، نزدیک ۱۲ درصد است که این آمار در نظر برخی آگاهان غیرواقعی می‌نماید. برخی کار‌شناسان انتقادهایی به شیوه‌های آمارگیری بیکاران در ایران و نتایج آن وارد کردند، ولی همه بر یک نقطه اتفاق نظر دارند که بیکاری یکی از معضلات اصلی اقتصاد ایران است. جمعیت ایران در ۲۸ سال گذشته تقریبا دو برابر شده و بیشتر کسانی که در سال‌های پس از انقلاب متولد شده‌اند به سرعت به جمع متقاضیان کار می‌پیوندند.

بر پایه آمار رسمی، شمار بیکاران ایران بین سه تا سه و نیم میلیون نفر است؛ اما کار‌شناسان آمار بیکاران را بیشتر از چهار میلیون نفر برآورد می‌کنند. هر ساله دست کم نزدیک هشتصد هزار نفر وارد بازار کار ایران می‌شوند و ایران توان کافی برای پاسخگویی به این حجم از متقاضیان کار را ندارد.

این گزارش می‌افزاید، دولت در دو سال گذشته، حجم بسیاری از منابع بانکی را به سمت بنگاه‌های زودبازده هدایت کرده تا شاید بتواند از فشار بیکاران بکاهد، ولی برآوردهای رسمی نشان می‌دهد که تلاش دولت، تأثیر چندانی بر کاهش نرخ بیکاری نداشته‌ است.

کار‌شناسان اقتصادی بر این باورند که ایران برای این که بتواند بیکاری را کنترل و نرخ آن را کاهش دهد، باید سالانه بیشتر از یک میلیون شغل ایجاد کند، در حالی که در سال‌های اخیر به طور متوسط نتوانسته برای بیشتر از ۵۵۰ هزار نفر شغل ایجاد کند.

کار‌شناسان اقتصادی همچنین می‌گویند که بخشی از رشد اقتصادی چند سال اخیر، حاصل افزایش درآمدهای بالای نفتی بوده ‌است، در حالی که دولت بدون سرمایه‌گذاری کافی نمی‌تواند به رشدی قابل اتکا دست یابد تا با آن شعار افزایش فرصت‌های شغلی را تحقق بخشد.

دستکاری دولت در تعریف شاغل

تا سال‌های ۱۳۸۳ شاخص نرخ بیکاری به گونه‌ای دیگر بود و هرکس که در هفته دو روز کار می‌کرد، جزو جمعیت شاغل به شمار می‌آمد؛ اما با روی کار آمدن دولت نهم و دهم، شاخص نرخ بیکاری در کشور تغییر پیدا کرد، به گونه‌ای که هم‌اکنون هر کس دست‌کم یک ساعت در هفته کار کند، شاغل محسوب می‌شود.

مرکز آمار ایران در این باره اعلام کرده، تغییر نرخ بیکاری در دولت نهم در راستای همسو کردن شاخص‌ها با استانداردهای سازمان بین‌المللی کار بوده و تنها موجب ۱٪ تغییر در نرخ بیکاری و آن ‌هم برای یک بار شده است.

همچنین این مرکز اعلام کرده که در تعریف گذشته، امکان ارزیابی برخی مشاغلی که در هفته کمتر از شانزده ساعت فعالیت داشته‌اند، امکان‌پذیر نبوده است.

رحیم زارع نماینده مردم آباده، بوانات و خرم بید و عضو رئیس کمیسیون اقتصادی در مورد شعارهای دولت برای رفع بیکاری و میزان تحقق این مدعا به خبرنگار «تابناک»، گفت: نرخ بیکاری با رشد اقتصادی نسبت عکس دارد. هر چه رشد اقتصادی بیشتر باشد، نرخ بیکاری پایین‌تر خواهد بود؛ در شرایطی که رشد اقتصادی پایینی داریم. اینکه دست کسی را بگیریم و سر کار ببریم با این که اشتغال واقعی ایجاد شود تفاوت دارد. بالا بودن میزان چک‌های برگشتی، نشان دهنده آن است که فضای کسب و کار مناسب نیست و شغل پایدار در حرف و عمل فاصله زیادی دارد.

وی درباره وضعیت بیکاری در حوزه انتخابیه خود و این که دولت رقم بیکاری را نزدیک ۱۳ درصد اعلام کرده است، گفت: نرخ بیکاری در منطقه بالا‌تر از ۲۵ درصد است. درصد بالایی از اشتغال منطقه ما کشاورزی است که به دلیل خشکسالی و عدم پرداخت بیمه‌ها و هدفمندی یارانه‌ها وضعیت خوبی ندارد.

اما نکته قابل توجه درباره بیکاری ـ که غالبا از طرف مسئولین نادیده گرفته می‌شود ـ عوارض ناشی از آن است، به ویژه برای افرادی که در گذشته به داشتن شغل ثابت و مطمئن عادت کرده‌اند، می‌تواند بسیار ناراحت‌کننده باشد و سبب بروز برخی ناهنجاری‌های اجتماعی و بی‌نظمی و کاهش امنیت شود. مستقیم‌ترین نتیجه بی‌کاری، از دست دادن درآمد و فشار اقتصادی برای کسانی است که بیکارند.