راهکار دیپلماتیک تنها راه باقی مانده است

در برهه‌ای که باراک اوباما، چاک هگل را یکی از نامزدهای وزارت دفاع آمریکا معرفی کرد، موضوع ایران و به ویژه تحریم‌های اقتصادی، مهم‌ترین موضوع در این میان بود. هگل پیش از آن از سوی نومحافظه‌کاران و برخی از حامیان تندروی اسرائیل، برای پذیرش این امر که تحریم‌های اقتصادی، بهترین راه برای مقابله با برنامه هسته‌ای ایران است، تحت فشار بود.

به هر حال، آنچه تا کنون مشخص شده، این است که تحریم‌ها از دستیابی به این هدف که ایران برنامه هسته‌ای خود را تعلیق کند، ناکام مانده‌اند. در واقع تحریم‌ها سابقه‌ای طولانی از شکست را در پشت سر خود دارد.

این امر درست است که تحریم‌ها روش عمل در مسائل اقتصادی و مالی و تجارت ایران را دگرگون کرده و تأثیری بسزا در افزایش نرخ تورم این کشور داشته است. از زمانی که ابر تورم در ایران و در ماه اکتبر بروز کرد، دولت ایران تلاش کرد با روش‌هایی خاص، این ابر تورم را مهار کند که البته در برخی موارد و تا اندازه‌ بسیار کم هم این تاکتیک دولت ایران پاسخگو بود، زیرا از اکتبر ۲۰۱۲ به بعد تا اندازه‌ای نرخ تورم ایران کاهش یافت.

نمودار نشان می‌دهد، از زمانی که ایران وارد تورم حاد شده، این تورم تا اندازه‌ای روند کاهشی داشته است. از سویی همزمان با کاربست یک نظام چند نرخی ارز در کشور از سوی دولت و ایجاد محدودیت‌های ارزی در تجارت، ایرانیان در دور زدن تحریم‌ها نیز به شدت کارآزموده شدند؛ نمونه بارز و درخشان این مورد، سیل واردات طلا به ایران است که در ماه‌های اخیر شدت گرفته است.

اما در حالی که تورم شدید و حاد در ایران، قدرت خرید و ثروت افراد را به شدت فرسوده کرده است، و همزمان شرکت‌ها و بنگاه‌ها دیگر توان دسترسی به سیستم مالی بین‌الملل را ندارند، ایرانیان به طلا به عنوان یک ذخیره ارزش باثبات و غیر قابل ردگیری رجوع کرده‌اند که البته یک واسطه ارزی انعطاف‌پذیر نیز هست.

بی‌گمان، حجم انبوهی از این واردات طلا از سوی ترکیه صورت گرفته که به شدت به گاز طبیعی ایران وابسته است؛ هرچند دولت ترکیه از سوی غرب برای قطع این تجارت با ایران در فشار است، این امر منجر به آن نشد که بخش خصوصی ترکیه از مسیر امارات متحده عربی به این تجارت گاز با طلا ادامه دهد.

این گزارش در ادامه آورده است، تا کنون خرد متعارف بر این باور بوده که تحریم‌ها با اعمال فشارهای اقتصادی متعدد، می‌تواند ایران را از ادامه برنامه هسته‌ای باز دارد؛ اما حتی اگر تصور کنیم که در نظریه این گزاره درست و صادق است، باید پرسید که این هدف چقدر به طول خواهد انجامید؟

برای نمونه، کوبا را در نظر بگیرید؛ جایی که کاسترو به رغم تحریم‌های ایالات متحده آمریکا، پنجاه سال قدرت را در دست داشت. خوب شاید گفته شود، کوبا با این شدت از تورمی که ایران با آن روبه‌روست، مواجه نبوده! درست است، اما زیمباوه که بوده!

اما به رغم تبلیغاتی که از سوی واشنگتن و بروکسل منتشر می‌شود، باید گفت که غرب اکنون این واقعیت را به خوبی شناخته و درک کرده است. آژانس بین‌المللی انرژی هم‌اکنون دوباره می‌خواهد با مقامات ایرانی وارد مذاکره شود. اروپا و آمریکا نیز اکنون بی‌سرو صدا در حال زمینه‌چینی برای رسیدن به یک راهکار دیپلماتیک با ایران هستند.

در حالی ‌که اقدامات جمعی برای تحت فشار گذاردن ایران به تدریج از هم گسیخته می‌شود، باید گفت که در ‌‌نهایت تحریم‌ها برای متوقف کردن برنامه هسته‌ای ایران ناکام مانده‌اند. با توجه به شرایطی که ایران اکنون در آن است، گویا علاقه همه طرف‌های درگیر در مسأله هسته‌ای ایران اکنون به سمت دستیابی به یک راهکار دیپلماتیک معطوف شده و این راه تنها گزینه باقی مانده در این میان است!