بررسیعواملشکستاصلاحاتاقتصادیدرشرق
مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی طی گزارشی عوامل شکست اصلاحات اقتصادی در
شرق (از دیدگاه حقوق مالکیت) را بر اساس مقاله ای از «یان وینسیکی» مورد
بررسی قرار داد.
به گزارش روابط عمومی
مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی، دفتر مطالعات اقتصادی مرکز مذکور با
ترجمه این مقاله لاتین اعلام کرد: با وجود این که از سقوط اتحاد جماهیر
شوروی و کشورهای سوسیالیستی حدود دو دهه می گذرد، ولی آشنایی با تجربه
ناموفق این کشورها در انجام اصلاحات اقتصادی و آگاهی از علل شکست شان برای
کشورهای در حال توسعه ، از جمله ایران، می تواند بسیار آموزنده باشد.
این
گزارش بر اساس دیدگاه نهادگرایی به بررسی مشکلات و موانع بر سر راه
اصلاحات اقتصادی در کشورهایی می پردازد که در آنها دولت، نقش کلیدی و اساسی
در اقتصاد دارد.
بخش اول این گزارش به این نکته می پردازد که چه کسانی
از وضعیت موجود سود می برند و در عمل به بررسی سیستم انگیزشی در بین مدیران
بخش دولتی در کشورهای نوع شوروی اشاره می کند و در اصل به این مسئله پاسخ
می دهد که انگیزه اساسی در بین مدیران بخش عمومی برای پیشبرد اصلاحات یا
متوقف کردن آن و کارشکنی در راه اصلاح چیست؟
بخش دوم گزارش، به بررسی
راهکارهای مخالفان اصلاحات برای به بن بست کشاندن اصلاحات می پردازد. در
این بخش استراتژی هایی که در کشورهای با مداخله بالای دولت، توسط مخالفین
اصلاحات یا متضررین از اصلاحات اقتصادی به کار برده می شوند با استفاده از
دیدگاه هزینه مبادله و حقوق مالکیت مورد تحلیل قرار می گیرند.
در سومین و
آخرین بخش این گزارش، هم علل شکست های پی در پی اصلاحات اقتصادی سیستم های
کشورهای شوروی، چین و لهستان توضیح داده شده و هم پیامدهای اصلاحات کنونی و
در جریان امور این کشورها با استفاده از دیدگاه هزینه مبادله پیش بینی شده
اند.
نویسنده گزارش فوق الذکر در ادامه می گوید: به رغم تحلیل های
بدبینانه ای که در این مقاله ارائه شده نباید نتیجه گرفت که اصلاحات
اقتصادی در سیستم های نوع شوروی محکوم به شکست اند. مع هذا واقعیت آن است
که دستیابی به موفقیت در انجام اصلاحات در سیستم های نوع شوروی، عمدتا به
دلیل هم پوشانی عرصه های سیاسی و اقتصادی، بسیار دشوار است.
با وجود
این، تحت شرایط خاص بروز بحران ، که در طول دهه ۱۹۸۰ تمامی کشورهای اروپای
شرقی را گرفتار کرده تحولات سیاسی ممکن است بر احتمال موفقیت اصلاحات
اقتصادی تاثیری مثبت داشته باشند(رجوع شود به بائز ۱۹۸۴ و وینیکی ۱۹۸۴ الف و
۱۹۸۶ ب).
وینیکی (۱۹۸۶ س) دو سناریو را مطرح ساخته که ممکن است به
اصلاحات اقتصادی واقعی منجر شوند: اولین سناریو مربوط به وضعیتی است که
اجماع نظر در میان قشر حاکم از میان می رود و گروهی شکست می خورند که
علاقمند به حفظ قدرت سیاسی و تداوم حیات ساختارهای موجود حق مالکیت اند.
سناریوی
دوم وضعیتی را تصویر می کند که در اثر بحران های اقتصادی و افزایش هزینه
های حفظ سیستم موجود و کاهش دارایی های ملی و لزوم تلاش بیشتر برای کنترل
فعالیت های اقتصادی و غیراقتصادی ، حزب کمونیست ، نفوذ خود را محدود می
کند.
از آن جا که بحران اقتصادی در سیستم های نوع شوروی چند جانبه اند ،
ترکیب مشکلاتی چون کاهش سطح رفاه زندگی ، افزایش آلودگی محیط زیست و
افزایش مرگ و میر سبب می شوند که گروه های حاکم در مقابل سوال های جدی قرار
گیرند. در نتیجه، احتمال بروز یکی از دو سناریوی فوق شدت می گیرد. بروز هر
یک از دو حالت فوق به تقویت چشم انداز اصلاحات اقتصادی و سیاسی در سیستم
های نوع شوروی در آخرین دهه قرن بیستم منجر می شود.
ذیلا مرجع مقاله مذکور را مشاهده می کنید:
این گزارش ترجمه ای است بر اساس مقاله ای از یان وینیکی
(Jan Wininecki)
Why
Economic Reforms Fail in the Soviet System: a Property Rights- based
Approach, in Empirical Studies in Institutional Change; Political
Economy of Institutions and DecisionsEds", " ,Eds.: Lee J. Alston,
Thrainn Eggertsson, Douglass C.North, Cambridge University Press ۱۹۹۶
