جریان شناسی انتخابات پارلمانی در رژیم صهیونیستی

پارلمان رژیم صهیونیستی یا‌‌ همان کنیسِت از ۱۲۰ کرسی تشکیل شده و حزب یا ائتلافی که بتواند بیش از نیمی از کرسی‌های پارلمان را به دست آورد، موفق به تشکیل کابینه خواهد شد.

اما در تاریخ ۶۴ ساله این رژیم تا کنون هیچ حزبی به تنهایی موفق به کسب اکثریت پارلمان و تشکیل دولت غیر ائتلافی نشده است، ولی تشکیل دولت‌های ائتلافی از اواخر دهه ۱۹۹۰ با یک معضل جدید به نام «ائتلاف‌های شکننده» روبه‌رو بوده که همین موضوع سبب شده تا در دو دهه اخیر، پارلمان‌های رژیم صهیونیستی، مأموریت چهار ساله خود را به پایان نرسانند و پدیده انتخابات زودهنگام به یک عرف سیاسی در این رژیم تبدیل شود. انتخابات پارلمانی کنونی نیز از این قاعده جدا نیست و این پارلمان نیز به دلیل اختلاف بر سر بودجه ۲۰۱۳ با رأی موافق ۱۰۰ نفر از نمایندگان به لایحه انحلال پارلمان در اکتبر ۲۰۱۲ منحل گردید و مقرر شد انتخابات پارلمانی که طبق روند عادی باید در اکتبر ۲۰۱۳ برگزار می‌شد به صورت زودهنگام و ۱۰ ماه زود‌تر در ۲۲ ژانویه ۲۰۱۳ برگزار شود. هر چند که شائول موفاز انحلال پارلمان را زیرکی نتانیاهو برای کسب کرسی‌های بیشتر در پارلمان دانست.

انتخابات گذشته و کابینه ائتلافی نتانیاهو

در انتخابات پارلمان هجدهم رژیم صهیونیستی که در سال ۲۰۰۹ میلادی برگزار شد، احزاب راست و مذهبی موفق به کسب اکثریت کرسی‌های پارلمان شدند و در مجموع ۶۵ کرسی از ۱۲۰ کرسی را از آن خود کردند؛ بنابراین، بنیامین نتانیاهو که در آن مقطع رهبر اپوزیسیون به شمار می‌آمد (در آن زمان کابینه در دست حزب کادیما بود) مأمور تشکیل کابینه شد.

بنیامین نتانیاهو موفق شد با مشارکت احزاب راست (لیکود و اسرائیل بیتینو)، احزاب مذهبی (شاس، خانه یهودی و یهودیت تورات متحد) و حزب چپ «کار»، ائتلافی قابل توجه به وجود آورده و اقدام به تشکیل کابینه کند. هرچند در این ائتلاف بر سر موضوعاتی چون امنیت ملی، فرایند صلح، جدایی دین از سیاست و دمکراسی اختلاف نظر وجود داشت اما کابینه هجدهم کابینه با ثباتی بود و حتی پس از انشقاق در حزب کار و جدایی ایهود باراک از این حزب و تشکیل حزب استقلال توسط وی نیز ثبات کابینه حفظ شد، چرا که حزب استقلال به رهبری باراک پنج کرسی از سیزده کرسی حزب کار را با خود همراه کرد و با ادامه حضور در کابینه باعث حفظ اکثریت برای جناح حاکم شد.

محبوبیت جناح نتانیاهو؟

محبوبیت نتانیاهو در دوران نخست وزیری‌اش فراز و نشیب فراوانی داشت. وقایعی چون سخنرانی معروف وی در دانشگاه بارلان در سال ۲۰۰۹ که برای نخستین بار ایده تشکیل کشور فلسطینی را پذیرفت، متوفق کردن شهرک سازی در سال ۲۰۰۹، حادثه آتش سوزی جنگل مونت کارمل و حمله به ناوگان آزادی کشتی ماوی مرمره و پیامدهای آن از محبوبیت وی کاست؛ اما به شکست کشاندن کمپین فلسطینیان برای کسب عضویت همیشگی در سازمان ملل در سال ۲۰۱۰ باعث بالا رفتن محبوبیت وی شد.

در عین حال، اعتراضات خیابانی علیه وضعیت بد اقتصادی و تبعیض‌های اجتماعی در سال ۲۰۱۱ دوباره محبوبیت وی را کاهش داد. این در حالی بود که پاسخ سرکوبگرانه نتانیاهو به حمله نظامی به اتوبوس اسرائیلی‌ها در صحرای نقب به نام عملیات ایلات در آگوست ۲۰۱۱ که از مرزهای مصر انجام شده بود و همچنین موفقیت نتانیاهو در آزادی گلعات شالیط مجددا به اعتبار وی افزود.

همچنین ماجرای جنگ هشت روزه اخیر غزه که پس از انحلال پارلمان به وقوع پیوست و برخی مخالفین نتانیاهو آن را ترفند وی برای امنیتی کردن فضای افکار عمومی و از اولویت خارج کردن چالش‌های اقتصادی، اجتماعی جهت کسب رأی بالا در انتخابات پارلمانی می‌دانستند نیز به خاطر غافلگیری نتانیاهو از برخورد موشک‌های حماس و جهاد به تل آویو باعث ایجاد رعب و وحشت در افکار عمومی و کاهش محبوبیت ائتلاف حاکم شد. هر چند که نهایتاً همه این احتمالات را نتایج انتخابات در ۲۲ ژانویه مشخص خواهد کرد.

آرایش سیاسی احزاب رژیم صهیونیستی در انتخابات پارلمان نوزدهم

آرایش احزاب سیاسی رژیم صهیونیستی و جناح بندی‌ها و ائتلاف‌های موجود در انتخابات پارلمان نوزدهم تفاوت چندانی با جناح بندی‌های پارلمان هجدهم ندارد چرا که همچنان چالش‌ها و مسائل اختلاف برانگیز که منشأ این جناح بندی هاست، وجود دارد. از این رو، نگاهی اجمالی به وضعیت پارلمان هجدهم راهنمای ما در فهم آرایش سیاسی احزاب در انتخابات پارلمان نوزدهم است. پارلمان هجدهم به دو جناح احزاب ائتلاف و احزاب مخالف تقسیم می‌شود که توزیع کرسی‌های این دو جناح در پارلمان به شکل زیر است:

جناح‌های موجود در انتخابات پارلمان نوزدهم

الف) جناح راست افراطی:

جناح راست افراطی در رقابت‌های انتخاباتی با چهار جریان حضور دارد که عبارتند از:

۱. ائتلاف لیکود ـ بیتینو: این ائتلاف متشکل از حزب لیکود به رهبری نتانیاهو و حزب ملی گرای «اسرائیل خانه ما» به رهبری آویگدور لیبرمن است که با لیستی پنجاه نفره در انتخابات جاری حضور دارد. این دو حزب در انتخابات سال ۲۰۰۹ مجموعاً موفق به کسب ۴۲ کرسی (۲۷ کرسی لیکود و پانزده کرسی اسرائیل خانه ما) شدند. در این انتخابات نیز هدفگذاری اصلی این ائتلاف کسب حداقل یک سوم کرسی‌های پارلمان یعنی چهل کرسی است که بنا به آخرین نظرسنجی‌ها این ائتلاف حدود ۳۵ کرسی در پارلمان به دست خواهد آورد. ناگفته نماند که طرفداران حزب اسرائیل خانه ما بیشتر یهودیان مهاجر روس هستند که با توجه به جمعیت بالای یهودیان روس در سرزمین‌های اشغالی همواره این حزب از تضمین رأی بالایی برخوردار است.

۲. حزب «خانه یهودی»: این حزب به رهبری نفتالی بنت، یکی دیگر از جریان‌های افراطی مذهبی حاضر در رقابت‌های انتخاباتی است که به رغم نزدیکی مواضع با ائتلاف «لیکود – بیتینو» به صورت لیستی جداگانه در انتخابات حاضر شده است که البته همین مسأله باعث بروز برخی اختلافات بین این جریان و بنیامین نتانیاهو شد. این حزب با لیستی بیست نفره در انتخابات حاضر است و بنا به آخرین نظرسنجی‌ها موفق به کسب ده تا شانزده کرسی پارلمان خواهد شد.

۳. حزب «شاس»: حزب مذهبی شاس یکی از احزاب «حریدی» به شمار می‌آید که در دسته بندی جریان‌های سیاسی در طیف افراطیون قرار می‌گیرد. این حزب با لیستی شانزده نفره در انتخابات حاضر است. حریدی به یهودیان ارتدوکسی اطلاق می‌شود که بسیار پایبند به شریعت و آیین یهود بوده و شیوه زندگی بسیار سنتی دارند و به مدرنیسم به چشم منفی می‌نگرند. نکته قابل توجه آن که زاد و ولد و رشد جمعیت حریدی‌ها حدودا سه برابر متوسط جامعه صهیونیستی است که این مسأله خود نشان دهنده خطر روزافزون رشد افراطیون مذهبی در جامعه صهیونیستی است.

بنا به آخرین نظرسنجی‌ها حزب شاس نیز از شانس کسب یازده کرسی پارلمان برخوردار است و جالب آن که رهبر معنوی حریدی‌ها مدارس دینی را تعطیل نمود و از طلاب حریدی خواست که برای تبلیغات انتخاباتی بسیج شوند.

۴. حزب «یهودیت تورات متحد»: این حزب به رهبری یعقوب لیتزمن نیز یک حزب مذهبی است که از ائتلاف دو حزب حریدی «آگودات اسرائیل» و «دگل هاتورات» شکل گرفته است. این حزب با لیستی هشت نفره در انتخابات حضور دارد و طبق نظرسنجی‌ها شش کرسی از پارلمان را به دست خواهد آورد.

نکه قابل توجه آن که احزاب مذهبی از پایگاه اجتماعی ثابت و مشخصی برخوردارند که همین مسأله باعث شده، این احزاب آرای تضمین شده‌ای داشته باشند. البته ناگفته نماند که در میان جناح افراطی نیز اختلافاتی وجود دارد که از مهمترین آن‌ها اختلاف سکولار‌ها با مذهبیون و شکاف قومی سفاردی ـ اشکنازی است؛ برای نمونه، حزب شاس یک حزب مذهبی است اما ائتلاف «لیکود-بیتینو» یک ائتلاف سکولار است و از آنجایی که مذهبیون همواره خواهان اجرای شریعت یهود از سوی حاکمیت بوده‌اند، بین آن‌ها در مسائل داخلی اختلاف شدیدی وجود دارد تا جایی که سال گذشته شاهد بروز درگیری بین سکولار‌ها و مذهبیون در شهر بیت شمیش بر سر مسأله تفکیک جنسیتی و پوشش زنان بودیم. از سوی دیگر، حزب شاس متشکل از یهودیان مهاجر آفریقایی و آسیایی است که به سفاردی‌ها شهرت دارند و سایر جناح‌های دست راستی از یهودیان مهاجر اروپایی و آمریکایی هستند.

سفاردی‌ها همواره از تبعیض‌های اجتماعی در سرزمین‌های اشغالی ناراضی هستند و چند روز پیش رهبر حزب شاس در اظهار نظری غیر مترقبه ائتلاف «لیکود – بیتینو» را به ائتلافی برای سفید پوستان متهم کرد که نهایتاً ضمن عذرخواهی حرف خود را پس گرفت. این اختلافات همچنین در موضوع قانون «تال» که طلبه‌های حریدی را از سربازی معاف می‌کند نیز وجود دارد، چرا که لیبرمن بر این باور است این قانون تبعیض آمیز بوده و باید اصلاح شود.

ب) جناح چپ و میانه:

۱. حزب «کار»: حزب کار که قدیمی‌ترین حزب سیاسی رژیم صهیونیستی به شمار می‌آید و تا دهه ۷۰ میلادی پر نفوذ‌ترین حزب به شمار می‌آمد، در سال‌های اخیر محبوبیت خود را از دست داده است و در انتخابات سال ۲۰۰۹ موفق به کسب سیزده کرسی در پارلمان شد و به ائتلاف نتانیاهو پیوست. اما سرانجام به دلیل اختلاف نظر با مواضع نتانیاهو در مورد فرایند صلح و تشکیل کشور فلسطینی این حزب دچار انشقاق شد و ایهود باراک با تاسیس حزب استقلال در کابینه باقی ماند و حزب کار از ائتلاف خارج شد. این حزب به رهبری خانم یاکیموویچ که اولویت‌های خود را اجتماعی اعلام کرده و گرایش‌های فمینیستی دارد و همچنین به دلیل آنکه یک چهره رسانه‌ای به حساب می‌آید و مجری کانال ۲ تلویزیون رژیم صهیونیستی است توانسته محبوبیت دوباره خود را احیا کند و با لیست ۳۰ نفره در انتخابات حضور داشته باشد و طبق نظر سنجی‌ها پیش بینی می‌شود این حزب ۱۸ تا ۲۰ کرسی در پارلمان به دست آورد.

۲. حزب «کادیما»: حزب کادیما که در سال ۲۰۰۵ با انشعاب از حزب لیکود تأسیس شد در این انتخابات خود دچار نوعی انشعاب گردید و شائول موفاز و لیونی موفق به اجماع نشدند و هر کدام، جداگانه در انتخابات به رقابت خواهند پرداخت. لیست ده نفره کادیما به رهبری موفاز بنا بر آخرین نظر سنجی‌ها در این انتخابات شانس بالایی نداشته و پیش بینی می‌شود کمتر از پنج کرسی در پارلمان به دست آورد. کادیما در عبری به معنای پیشرو است.

۳. حزب «هاتنوآه»: لیونی وزیر امور خارجه کابینه اولمرت نیز با لیستی چهارده نفره و به صورت جداگانه در انتخابات حضور دارد که پیش بینی می‌شود لیست خانم لیونی ۱۰ کرسی از پارلمان را از آن خود کند. هاتنوآه در عبری به معنای جنبش است.

۴. حزب «یش آتید»: این حزب تازه تاسیس که برای اولین بار در انتخابات پارلمانی شرکت می‌کند از محبوبیت بالایی برخوردار است و با لیستی ده نفره در انتخابات حضور دارد. دلیل اصلی محبوبیت این حزب را می‌توان در شخصیت رهبر این حزب جستجو کرد. رهبر این حزب شخصیتی رسانه‌ای به نام «یر لپید» است. این حزب لیبرال بوده و گرایش‌های مذهبی ندارد و مخالف تندروی است و مسائل اجتماعی و اقتصادی را اولویت خود اعلام کرده و موافق تشکیل کشور فلسطینی است. طبق نظرسنجی‌ها این حزب احتمالا موفق به کسب ده کرسی در پارلمان خواهد شد. یش آتید در عبری به معنای آن است که «آینده‌ای وجود دارد»

۵. حزب «میرتس»: این حزب به رهبری خانم زهافا گلئون که هم اکنون سه کرسی در پارلمان دارد دارای گرایش‌های سبز و سوسیال دمکرات بوده و با لیستی ده نفره در انتخابات حضور دارد که طبق نظرسنجی‌ها بین چهار تا هفت کرسی به دست خواهد آورد. این حزب اولویت‌های خود را عدالت اجتماعی بیان کرده و قائل به تشکیل کشور فلسطینی و حتی تخریب برخی شهرک‌های یهودی نشین در کرانه باختری است. می‌رتس در عبری به معنای انرژی است.

پ) عرب‌ها:

۱. عرب‌ها: فلسطینیان سرزمین‌های ۱۹۴۸ که جمعیتی بیش از یک میلیون نفر را تشکیل می‌دهند نیز در انتخابات حضور پر رنگی دارند که سه حزب «دموکراتیک عربی»، «جبهه دموکراتیک برای صلح و برابری» به رهبری محمد برکه و «فهرست مشترک عربی» به رهبری إبراهیم صرصور احزاب اصلی این جریان محسوب می‌شوند و طبق نظرسنجی‌ها در مجموع این سه حزب نزدیک ده کرسی را از آن خود خواهند کرد.

جمع‌بندی:

به دلیل اینکه احزاب مذهبی از پایگاه اجتماعی ثابت و مشخصی برخوردارند و همچنین حزب اسرائیل بیتینو نیز از حمایت یهودیان مهاجر روس برخوردار است، پیش بینی می‌شود این احزاب نوسانی در سبد آرای خود نداشته باشند؛ اما بنا به نظر سنجی‌ها حزب لیکود آراء کمتری نسبت به دور پیش از آن خود خواهد کرد، ولی این بدان معنا نیست که آرای کاهش یافته از حزب لیکود به سوی جناح چپ و میانه رو روانه خواهد شد، بلکه این آرا بین احزاب جناح راست توزیع می‌شود؛ برای نمونه، بر پایه نظرسنجی‌ها ائتلاف لیکود – بیتینو نسبت به دور گذشته، هفت کرسی از دست خواهند داد این در حالی است که آرای حزب دست راستی خانه یهودی بیش از هفت کرسی افزایش خواهد داشت. تنها نگرانی جناح راست شرکت نکردن حزب استقلال به رهبری ایهود باراک در انتخابات پارلمانی است.

از سوی دیگر، در جناح چپ و میانه رو نیز حزب کار و یش آتید که با دو چهره رسانه‌ای و با تمرکز بر مسائل اجتماعی و اقتصادی در انتخابات حضور دارند، وزن آرای این جناح را به اندازه پانزده کرسی افزایش خواهد داد. در عین حال آرای حزب کادیما و هاتنوآه در مجموع نزدیک ده کرسی ریزش خواهد داشت؛ بنابراین، هر چند پیش بینی می‌شود جناح راست پیروز این انتخابات باشد، این انتخابات انتخاباتی نزدیک خواهد بود.

* عضو شورای مرکزی اتحادیه بین‌المللی امت واحده