نگاه شما: مديريت پديدههاي اجتماعي
چندی پیش، یک عضو شورای اسلامی شهر تهران درباره وقوع پدیده زندگیهای غیر رسمی و ثبت نشده در تهران مصاحبهای را انجام داد که به سرعت و در سطح انبوهی در سراسر جهان بازتاب یافت. طیف رسانههای محافظه کار و تندرو داخلی مصاحبه را کاری برای تخریب باورهای دینی در کشور با هدف سیاهنمایی و یک کار سیاسی و انتخاباتی تعبیر کردند و حتی در برخی رسانههای ضد انقلاب غربی همانند BBC فارسی در برنامه «نوبت شما» تلاش کردند که این پدیده اجتماعی را از نگاه مخاطبین خود به بحث بگذارند و برخی دیگر نیز این اقدام را، حرکتی مناسب با رویکرد پیشگیرانه تعبیر کردند.
اساسا در همه جوامع بشری امروزی، انقلاب اطلاعاتی ـ ارتباطاتی، ناشی از وقوع انقلاب صنعتی منجر به بروز تغییرات انکارناشدنی در سبک زندگی شهروندان شده است، که گاه این تغییرات با باورها و ارزشها و به بیان منصفانهتر فرهنگ آن جوامع همخوانی دارد و گاه نیز برعکس بوده و واکنشهایی را به همراه میآورد. در این راه جوامعی از این دوران با موفقیت گذار میکنند که با درک درستی از شرایط اجتماعی خود، اقدام به مدیریت تحولات و تغییرات کرده و به سلامت از آن بگذرند. پس اساسا بیان اینگونه تحولات، ضرورتی جدی در حوزه مطالعات فرهنگی ـ اجتماعی است.
کالبدشکافی نکردن و طرح مسأله، کاری است خطر آفرین، چراکه صرفا پاک کردن صورت مسأله بوده و اصل پدیده در حال رشد به سمت انحراف اجتماعی و بینظمی، همانند ویروسی در حال گسترش، باقی میماند. از این رهگذر میشود به مجموع سیاستهای نادرست اعمالی در کشور به ویژه در حوزه ایدز اشاره داشت که حتی برای آگاهیرسانی روز جهانی مبارزه با ایدز، محدودیتهایی اعمال میشد که مبادا در این راستا «سلامت روانی شهروندان!» به مخاطره بیفتد. در حالی که برخی از پدیدههای اجتماعی باید گفته شود تا اتفاقا نگرانی جامعه را برانگیخته و آنان را وادار به واکنش نموده و اقدامات پیشگیرانه، نتیجه بهتری به ارمغان بیاورند. در حوزه ایدر نیز آنقدر پنهان کاری شد تا سرانجام به آمارهای رسمی و غیر رسمی در مرز هشدار رسیده و مجبور به هزینههای چشمگیری در این راستا شویم و اکنون سلامت روانی شهروندان را در خطر بیندازیم.
در دیگر مسائل اجتماعی نیز رفتارهای مشابهی را دنبال کردیم و آنقدر چیزی گفته نشد که به مرز بحران رسید؛ وی در موضعگیری دیگری گفته بودند متإسفانه ۳۰% از ازدواجهای کشور در همان سال نخست منجر به طلاق میشود. صحبت ایشان به نوعی تذکری جدی از وقوع سونامی طلاق در جامعه بود؛ طلاقی که جدایی از ضرورتهای انسانی و اجتماعیاش، در صورت بروز بیقاعده در جامعه منجر به آسیبهای اجتماعی و حتی انحرافات میشود و میتواند فضای اجتماعی کشور را به سوی تغییرات عجیب و ناهنجاری در حوزه سبک زندگی بکشاند؛ اما در پایان به قول تولستوی «باید از گفتنیهایی گفت که همه آن را میدانند ولی کسی جرأت ابراز ندارد» و شاید وی از بهترین بیان کنندگان دردهای اجتماعی و فرهنگی جامعه امروز ایرانی باشد. او را اتفاقا باید شجاع، دلسوز و مثل همیشه با اخلاق دانست و نه سیاه نما و انتخاباتی و... در یک تعبیر بهتر وقتی یک هواپیمای مسافربری سقوط میکند در کشورمان چه ستادها و موضعگیریهایی که رخ نمیدهد اما وقتی صحبت از سقوط اخلاق و وقوع ناهنجارهای اجتماعی میشود یا اصلا مهم نیست و یا آماج انتقادات بر سخنگوی آن سرازیر میشود.
اما در یک نگاه کلی همه رویدادهایی که در جوامع بشری رخ میدهد، تابعی از رفتارها، نگرشها، کنش و واکنشها و طرز تلقی و مدیریت افراد آن جوامع نسبت به پدیدههای اجتماعی است. در وقوع پدیدههای اجتماعی در سطح اول نگاه راهبردی، در دوران گذار و یا به عبارت بهتر در مقطع تکوین و شکل گیری اولیه دیده میشوند، اگر این پدیدههای اجتماعی با بیتفاوتی روبه رو شوند، به یک موضوع اجتماعی تبدیل و عملا در صورت بیتوجهی دوباره به یک مسأله اجتماعی راه مییابد.
طبیعاتا در جوامعی همانند ما تا هنگامی که مسائل اجتماعی به مرحله ظهور نرسند، در فضای مدیریتی دیده نشده و متإسفانه مشکل و معضل اجتماعی را بر بدنه جامعه نقاشی و حتی حکاکی مینمایند؛ البته این مسیر بیتوجهی در کشور ما در اینجا پایان نمییابد و وقوع مراحل خطر، بحث و نهایتا بحران تا اندازهای پیش میرود که دیگر فضای اقدام هم اثرگذار نخواهد بود و یک پدیده ساده اجتماعی، عملا وارد مقطع تإثیر میشود و تازه اینجا جایی است که در فرهنگ مدیریتی ما، مسئولین دلسوز،و مدیر شده و برنامه میدهند و ستاد ایجاد میکنند؛ در حالی که پدیده ساده اجتماعی، پس از بحران هم در مدت برنامه ریزی برای مقابله با هزینههای گزاف مادی و معنوی، مسیر رشد خود را به سوی آسیبهای اجتماعی و نهایتا انحراف و آنومی و ورود به مرحله تغییر همراه با بینظمی و زیر پای گذاشتن فرهنگ جامعه و شکل دهی به سبک زندگی نوظهوری میپیماید و چقدر زیبا و پسندیده است که به جای زشت دانستن رفتارهایی نظیر آنچه وی به انجام رساند، هشدار وی را در مرحله وقوع یک پدیده با نگاهی پیشگیرانه و حساس در جامعه دنبال کنیم تا مجبور نشویم در مرحله بحران رویکرد مقابلهای را دنبال کنیم؛ همان روشی که بیش از سه دهه است در حوزه فرهنگی با آن اقدام میکنیم که معمولا پرمخاطره، پرهزینه، زمان بر و پرتنش و بدون پیشبینی دقیق از اثرات آن است..
پاک کردن صورت مساله کار اسانی است.