در پشت سخنان منطقی رئیس‌جمهور...

سخنان دیشب رئیس‌جمهور کشورمان مانند همیشه، صادقانه و بی‌پیرایه بود. اشاره به موضوعاتی همچون اثرگذاری تحریم‌ها و سهم سودجویان در اختلال در نظام اقتصادی و این که اکنون اقتصاد از چند ناحیه مدیریت می‌شود؛ همگی سخنانی است که منطقی به نظر می‌آیند، ولی در پشت منطق شفاف رئیس‌جمهور، نکاتی پنهان است که سهم دولت در بروز شرایط را به شدت نادیده می‌انگارد.

به گزارش «تابناک»، اشارات دیشب محمود احمدی‌نژاد که بیش از هر چیز پیرامون دستاوردهای هدفمندی یارانه‌ها، تأثیر تحریم بر اقتصاد کشور و عدم مدیریت اقتصاد از یک نقطه بود، دارای نکاتی قابل تأمل است. رئیس جمهور با ذکر جزییاتی از نپرداختن معوقات بانکی و سهم ۶۰ درصدی سیصد نفر از ثروت، گویا سخن از مکانیسم‌هایی به میان می‌آورد که دست و پای دولت در اقتصاد را بسته‌اند.

بنابراین، می‌توان گفت که بخش اعظم و مهمی از سخنان دیشب رئیس‌جمهور، از جنبه‌ای درست بود. تأثیر تحریم بر اقتصاد کشور، عدم مدیریت اقتصاد از یک حوزه و تأثیر افزایش نرخ ارز بر تورم کشور و همچنین سخن گفتن از دست‌هایی که در کار هستند تا فضای کشور به لحاظ اقتصادی به ثبات نرسد؛ این‌ها مواردی است که چند بار از زبان رئیس‌جمهور کشور بیان شده است.

بخشی از این سخنان مستقیم به ساختار اقتصادی کشور اشاره دارد. در واقع احمدی‌نژاد به موضوعاتی اشاره می‌کند که ناشی از ساخت اقتصادی کشور است و مشکلات کنونی بر بستر این ساختار شکل گرفته است.

برای نمونه، اثرگذاری تحریم خود مشکلی است که از ناحیه ساختار وابسته به نفت کشور ناشی شده است. در جایی که درآمد ارزی کشور، بیش از ۶۰ درصد ناشی از فروش نفت و درآمدهای حاصل از آن است، سخن گفتن از تأثیر تحریم چیز عجیب و غریبی نیست.

یا تأثیر افزایش نرخ ارز بر تورم کشور، از یک رویکرد می‌تواند موضوعی ساختاری در نظر آورده شود. ثبات نرخ ارز در چندین سال و حرکت ناهماهنگ افزایش نرخ ارز با توجه به تورم داخلی و جهانی، که خود ناشی از دسترسی ساده دولت به ارز حاصل از فروش نفت بوده است، غیر مستقیم ارتباط با ساختار اقتصاد نفتی کشور دارد.

مسلماً با کاهش درآمدهای نفتی باید انتظار افزایش نرخ ارز و در نتیجه افزایش قیمت کالاهایی را کشید که مستقیم به ارز وابسته هستند. پس در اینجا نیز اتفاق عجیبی رخ نداده است.

نکته عجیب در میان سخنان رئیس جمهور این است که به رغم منطق مشخص این سخنان، رئیس جمهور هیچ اشاره‌ای به این نمی‌کند که چرا دولت در هفت سال، هیچ تلاشی برای تغییر این ساختار‌ها نکرده،  بلکه حتی در تعمیق این ساختار معیوب نیز گاهی خود دست داشته است.

مسلماً اثرگذاری تحریم، ناشی از رفتار اشتباهی است که در این چند سال و حتی سال‌های پیش از آن در اقتصاد کشور پیشه گرفته‌ایم. شاید تحریم‌ها آن گونه که رئیس جمهور اذعان می‌کند، چندان هوشمند هم نیستند. در جایی که درآمدهای نفتی نقطه اصلی و ستون خیمه اقتصاد کشور را تشکیل می‌دهد، آیا اقدام برای کاهش این درآمد‌ها و حتی قطع آن‌ها برای در فشار گذاردن کشور، هوشمندی خاصی می‌خواهد؟

در جایی که ثابت نگه داشتن نرخ ارز در چندین سال پیاپی، برای کنترل تورم یا آن گونه که رئیس جمهور اذعان دارد، استفاده از نرخ ارز به عنوان لنگر تورم، منتظر کوچک‌ترین تلنگری برای افزایش سرسام آور و یکباره است، آیا باید از این اتفاقی که امروز برای میزان ارز رخ داده تعجب کرد؟

رئیس جمهور سخن از حمایت از تولید با نرخ ترجیحی در انرژی و امثال آن می‌کند. آیا به راستی بهترین حمایت از تولید، نمی‌توانست رشد مداوم و متناسب میزان ارز در سال‌های گذشته باشد تا تولیدی که به دلیل هدفمندی از آخرین سنگر خود نیز محروم ماند، بتواند در شرایط موجود، تا اندازه‌ای از فشار واردات ارزان قیمت رهایی یابد و تجارت را بر تولید ترجیح ندهد؟

صحبت از افرادی که از این شرایط استفاده می‌کنند نیز در نوع خود جالب توجه است. مسلماً هنگامی که سیستم با مشکلات عدیده روبه‌روست و خلل و فرج‌های فراوانی برای سود جویی و رانت‌خواری دارد، وجود بستر برای فساد اقتصادی هر سودجویی را ترغیب به سوءاستفاده از شرایط موجود می‌کند؟ آیا این بستر‌‌ همان بستری نیست که در چند سال گذشته با تصمیمات اشتباه فراهم شده است؟

با توجه به همه این موارد، باید گفت دولت خود در بروز این شرایط بی‌تقصیر نبوده است.

این‌ها همه به معنی آن است که هرچند منطق سخنان رئیس‌جمهور، منطقی به ظاهر دقیق و شفاف است، آنچه در پشت این منطق پنهان شده، نادیده گرفتن سهم دولت و تصمیمات اشتباه گذشته در بروز اوضاع کنونی است. در واقع اکنون رئیس جمهور از مسائلی گلایه می‌کند که خود در پدید آمدن آن‌ها بی‌تقصیر نبوده است.

بی‌گمان در ماه‌های اخیر، دولت خود به این بستر‌ها و ساختارهای معیوب پی برده و شاید با همه تلاش ـ آن گونه که خود رئیس جمهور اذعان دارد ـ در راستای اصلاح و بازسازی آن‌ها تلاش می‌کند؛ اما این تلاش نافی تقصیرات و تصمیمات اشتباه دولت در سال‌های گذشته نیست.