جنگ تصاحب قدرت و فراموشي قحطي در زيمبابوه

گزارش‌هاي رسيده، حاکي از آن است که براي نخستين بار در يک دهه بحران سياسي و اقتصادي زيمبابوه، نيروهاي امنيتي کشور، صداي اعتراض خود را به گوش جامعه رساندند. در هفته گذشته، نيروهاي پليس دو بار با دريافت نكردن هيچ نتيجه‌اي در دريافت پول محدود نقد در صفوف طويل بانک‌ها در بخش‌هاي گوناگون حراره با ابراز خشم و نگراني فراوان خود با حمله به مراکز تسعير ارز خارجي به ارز محل زيمبابوه، با به غارت بردن پول‌هاي موجود در اين مراکز، فروشندگان غيرقانوني ارز را مورد ضرب و جرح قرار دادند و در اين ماجرا با سربازان غير مسلح شهري وارد درگيري شدند.

البته هنوز بسيار زود است، بخواهيم نتيجه‌گيري کنيم که اين رخداد در روزهاي آتي نيز بارها اتفاق خواهد افتاد يا اين‌گونه سربازان ناراضي براي آرامش اوضاع مورد حمايت بيشتر دولت قرار خواهند گرفت، اما آنچه روشن مي‌نمايد، اين است که سربازان حامي قدرت «رابرت موگابه»، ديگر نتوانسته‌اند از موج شديد تورم در جامعه بحران زده خود را خلاص دهند.
گفته مي‌شود، بسياري از هزاران نفر کشاورز زمين‌دار، زمين‌هاي خود را رها و از کشور فرار کرده‌اند. در اين ميان، برخي از طبقات اجتماعي زيمبابوه با برخورداري از سرمايه‌هاي بيشتر و زندگي مرفه، قدرت را مورد حمايت قرار مي‌دهند، ليکن بسياري از طبقات متوسط و فقير کشور، از مدتها پيش، سر ناسازگاري خود را از وضعيت نشان داده‌اند.

يافتن مواد غذايي مدت‌هاست معضل بزرگي براي آحاد گوناگون مردم شده است. شدت قحطي‌ها و کمبود مواد غذايي و کالاهاي اوليه زندگي به زودي باعث مي‌شود تا هشت تا نه ميليون جمعيت نيازمند، کشور را ترک كنند. هم‌اكنون تنها تعداد معدودي از مردم زيمبابوه، رسما در مشاغل دولتي مشغول به کارند و کمتر از يک‌پنجم افراد واقع در سنين کاري، درآمد بسيار کمي به دست مي‌آورند؛ البته اگر چيزي برسد، چون در ماه‌هاي گذشته به علت تورم شديد، بسياري از کارگران هيچ‌گونه دريافتي نداشتند. محدوديت دريافت پول نقد از درآمد حقه شاغلان دولت از بانک‌هاي دولتي، صفوف طولاني پديد آورد که هر روز اين گروه از جامعه بتوانند معادل 5 دلار آمريکا از درآمد خود را داشته باشند و نيز بسياري از رده‌هاي دولتي شاغل در کشور، دست از کار کشيده‌اند. گزارش‌ها حاکي از آن است که هم‌اكنون تنها معدود معلمان وارد کلاس‌هاي درس مدارس مي‌شوند و آنچه اينک وقت بيشتر مردم جامعه را گرفت، اين است كه سعي شده با خريد و فروش در بازار آزاد و دريا فت ارز خارجي ارسالي از طريق بستگان خارج کشور روزگاري را بگذرانند.

به تازگي دولت زيمبابوه با اعلام وضعيت اضطراري در کشور، از سازمان‌هاي بين‌المللي كمك خواسته است. همچنين گزارش‌هاي رسيده، حکايت از اثرات بسيار وخيم گسترش بيماري و تلفات وبا در دورترين نقاط کشور است و تاکنون تعدادي نزديك به دوازده هزار نفر از مردم به اين بيماري مبتلا شده‌اند.
سازمان بهداشت جهاني نيز به تازگي اعلام داشته است که تاکنون بيش از 560 نفر از بيماري وبا، جان خود را از دست داده‌اند، اما در عين حال، سازمان‌هاي درماني داخل زيمبابوه، اين رقم را درست ندانسته و رقم واقعي را دو برابر خوانده‌اند.

بيشتر پزشکان مدت زمان طولاني است که ديگر سر کار خود حاضر نمي‌شوند و بيمارستان‌هاي اصلي حراره از کار افتاده‌اند. آب آشاميدني در بسياري از نقاط کشور با بحران روبه‌رو شده و مردم به خاطر بي آبي مشکلات بسياري دارند. در حراره، قطعي آب در مناطق وسيعي از شهر باعث گسترش اپيدمي ‌وبا شده است؛ دارو در هيچ داروخانه‌اي يافت نمي‌شود و بيماران کشور، با توجه به نااميدي از امکان درمان در زيمبابوه به کشورهاي همسايه چون آفريقاي جنوبي مي‌روند. آب رودخا نه مرزي «ليمپو پو» نيز آلوده به وبا شده است.
اينک، پس از گذشت سه ماه از زمان امضاي همکاري احزاب مخالف در زيمبابوه براي تشکيل دولت ائتلافي در زيمبابوه، به زودي زود، اميد چنداني به تشکيل دولت نيست. پس از مذاکرات طولاني جناح‌هاي درگير کشور در آفريقاي جنوبي، تازه به اين توافق دست يافته‌اند که پست نخست‌وزيري را حزب مخالف تصاحب کند.

«چانگيرايي»، رهبر حزب مخالف اين پست را به عهده گرفته است. در همين حال، درگيري عليه حزب محالف دولت در حال ادامه است. در هفته گذشته، يکي از فعالان حقوق بشر در زيمبابوه دستگير شد. به هرحال، چه بسا دست‌كم يک ماه ديگر طول بکشد تا مجلس زيمبابوه بتواند اصلاحيه ديگري به قانون اساسي وارد كند. هنوز نحوه انتخاب وزراي کابينه و فرمانداران ايالتي مشخص نشده و هنوز اين پرسش در اذهان هست که چه کسي رئيس شوراي امنيت ملي زيمبابوه خواهد شد و چه سياستي خواهد داشت؟!
در همين حال، ماه آينده مذاکرات ادامه خواهد داشت، اما در هفته گذشته، رابرت موگابه براي بار دوم، «گيدئون گونو» را براي پنج سال بعدي به عنوان رئيس بانک مرکزي زيمبابوه معرفي كرد و اين در حالي است که زيمبابوه بالاترين نرخ تورم را در سطح جهان دارد.

پانزده کشور عضو جامعه توسعه جنوب آفريقا (سادک) نيز در ماه‌هاي گذشته، به‌ رغم تلاش‌هاي انجام شده، نتوانستند کاري از پيش ببرند. حزب چانگيرايي با رد پيشنهاد رهبران سادک درباره تعيين تکليف وزير کشور ـ که کنترل پليس را در اختيار خواهد داشت ـ اين را كه در بخش وزارت کشور با حزب حاکم مشارکتي عمل نمايند، نپذيرفت؛ حال آن كه قرار است حزب حاکم ارتش و سرويس امنيتي زيمبابوه را در دست داشته باشد. «تابو امبکي»، رئيس‌جمهور سابق آفريقاي جنوبي، به عنوان ميانجي دو حزب درگير در زيمبابوه، در اعلام نارضايتي خود از چانگيرايي در پذيرش مشارکتي وزير کشور، پيروي از غرب را در حزب مخالف زيمبابوه مورد انتقاد قرار داد.

هنگامي که اوضاع به گونه‌اي پيش رفت که تلاش حزب مخالف زيمبابوه با سادک در مخالفت با موگابه حرکت كرد، قدرتمداران سياست در زيمبابوه با ايستادگي در برابر سادک، تصميم اخير زيمبابوه در دادن امتياز به 79 زميندار سفيدپوست را ـ که زمين‌هايشان توقيف شده بود ـ از آن موگابه دانستند، اما با اين حال، سادک تنها سازماني است تاکنون توانسته نقش مياجي را در زيمبابوه داشته باشد. هنگامي که جيمي کارتر، رئيس‌جمهور اسبق آمريکا به همراه کوفي عنان، مدير کل سازمان ملل و نيز «گراکا ماشل»، همسر بيوه رئيس‌جمهور پيشين موزامبيک و همسر نلسون ماندلا، اعلام نمود که از زيمبابوه براي بررسي اوضاع و مشکلات كنوني ديدار خواهند داشت، دولت موگابه اجازه ورود به کشور را به آنها نداد. از آن زمان، رئيس كنوني سازمان ملل با موگابه گفت‌وگوهايي را در کنار کنفرانس اخير در قطر داشت، اما با همه اينها، بدون نقش سادک که به تازگي انشعابي نيز در بدنه آن ايجاد شده و به نوعي با بحران سازماني روبه‌رو شده است، کدامين سازمان آفريقايي است که بتواند همانند اين سازمان از عهده رفع بحران در زيمبابوه برآيد؟ آيا همين کوفي عنان نبود که توانست بحران اخير انتخاباتي را در کنيا حل و فصل كند؟

• اکونوميست، چهارم دسامبر 2008
محمد حسن ايپكچي