نگاه شما: آیین معنوی «چِلچِلا» در مجن

شهر زیبا و پلکانی شکل مُجن که در فاصله ۳۳ کیلومتری شمال غرب شاهرود است، همه ساله در محرم، میزبان هزاران تن از عزاداران حسینی و گردشگران مذهبی از دورترین نقاط کشور به ویژه تهران و گرگان است.

مجن دارای چند تکیه به نام‌های تکیه بالا (قلعه)، پایین (مرکزی)، سادات، ملاگوهر و ذوالجناح و نیز تعدادی منبرخانه است که از چند روز مانده به ماه محرم، غبار روبی و سیاهپوش می‌شود.

از گذشته‌های دور، از شب سوم ماه محرم در صحن دو تکیۀ بزرگ مجن تکایای بالا و پایین همزمان با غروب آفتاب، مراسم با شکوهی به نام «چِلچِلا» انجام شده و این آیین تا شب دهم با حضور خادمین و گروه عزاداران ادامه می‌یابد.

در تکیۀ پایین پیش از غروب آفتاب،‌ نخست فراشان تکیه را آب و جارو می‌کنند. پس از آن، فضای تکیه را با جاجیم و چادر شب فرش کرده و چهل پایه چراغ شمعدان برای برگزاری مراسم در محل می‌چینند. گویا به همین دلیل است که این مراسم زیبای معنوی را چلچلا یا‌‌ همان چهل چراغ نامیده‌اند. خدام تکیه جلوی چراغ‌ها و رو به جمعیت حاضر می‌ایستند و فردی که غالباً متولی و به اصطلاح محلی‌ها بابای تکیه است، شروع به خواندن دعا با لحنی دلنشین می‌‌کند.

زنان و دختران بر پشت بام‌های پلکانی پیرامون تکیه مراسم را می‌بینند. ایشان بر این باورند که هنگام غروب دعا مستجاب شده و نباید این فرصت را از دست بدهند.

تکیه پایین از فضای معنوی خاصی برخوردار است؛ پوششی چادری که روی صحن تکیه و بر فراز ستون چوبی برافراشته شده، نمادی از خیمه اباعبدالله حسین (ع) است.
در این آیین پس از ذکر صلوات، بخش‌‌هایی از دعای زیارت عاشورا خوانده می‌شود و آنگاه برای سلامتی و فرج آقا امام زمان (عج) دعا می‌کنند و حضار همگی با الهی آمین پاسخ می‌گویند.

بخشی از این دعا بدین شرح است: «از جهت تعجیل ظهور حامل لواح ولایت الهی/ و صابح محبت لایتناهی/ نور انوار شارقه احدیت / و نور انوار بارقه عزلیت / شمس فلک عصمت و طهارت / قمر آسمان عزت و جلالت / حجت پروردگار و زریه احمد مختار و...».

در همین حین، مردم نذورات خود را که بیشتر شامل نان محلی و قند بوده و برای مراسم اطعام روز بعد عزاداران مورد نیاز است، به تکیه آورده و روی سفره‌های کرباسی می‌گذارند و ایشان در ازای آن، بسته‌ای کوچک از نبات را به عنوان تبرک می‌گیرند.

در پایان مراسم نیز برای آمرزش درگذشتگان، شفای بیماران و رفع و دفع بلیات و قبولی نذورات، دعا و فاتحه می‌خوانند. سپس چراغ‌ها را دست به دست می‌بوسند و می‌چرخانند و برای برپایی نماز مغرب آماده می‌شوند.
به باور کارشناسان پژوهش‌های مردم شناسی سازمان میراث فرهنگی، آیین چلچلا به همراه آیین نخل گردانی روز عاشورای شهر مجن را می‌توان از نمونه‌های پیشنهادی برای ثبت در فهرست میراث معنوی ملی برشمرد.

فرستنده: علیرضا اسلام پناه

---