تورمی که در مهر ماه پشت سر گذاشتیم!

بانک مرکزی نرخ تورم ماهیانه برای مهر ماه را اعلام کرد که بنا بر آن، در آمار بانک مرکزی این شاخص ۰. ۹ درصد افزایش داشته است. این بیشترین جهش شاخص تورم ماهیانه از آغاز سال جاری است، ولی برای مصرف کننده، رقم افزایش تورم بسیار بیشتر از این یک درصد است؛ اما بگذارید نگاهی دقیق‌تر به ماهیت رقم اعلامی بیندازیم.

به گزارش «تابناک»، شاخص تورم ماهیانه بر پایه اعلام بانک مرکزی در مهر ماه، رکورد جهش را شکست و با افزایشی نزدیک یک درصد به رقم ۲۴.‌۹ درصد رسید. این در حالی است که پیش از این، بیشترین رقم افزایش تورم ماهیانه از آغاز سال جاری، مربوط به مرداد ماه بود که رقمی ۰.‌۶ درصدی را شامل می‌شد و اکنون مهر ماه با ۰.‌۹ درصد رکورددار افزایش نرخ تورم ماهیانه است.

میزان تغییرات نرخ تورم از آغاز سال جاری

اما به روشنی بسیاری با این رقم مخالفت دارند و افزایش نرخ تورم را بسیار و بسیار بیشتر از این ارقام اعلامی از سوی بانک مرکزی می‌دانند. واقعیت نیز همین است و برای بسیاری از افراد، افزایش نرخ تورم در واقع فراتر از رقم اعلامی بانک مرکزی است. دلیل آن هم بسیار روشن است و برای گفتن اینکه رقم اعلامی بانک مرکزی، واقعیت تورمی جامعه را به خوبی بازتاب نمی‌دهد، حتی نیازی به رجوع به آمار جداگانه نیست.

از دل همین حدود یک درصد افزایش نرخ تورم ماهیانه و با استفاده از آمار بانک مرکزی، می‌توان گفت که افزایش نرخ تورم در مهر ماه سرسام‌آور بوده است.

بگذارید دقیق‌تر به این رقم نگاه کنیم:

تورم ذهنی و تورم رسمی

نحوه محاسبه نرخ تورم از سوی بانک مرکزی، به گونه‌ای است که بنا بر آن، میانگین وزنی و اهمیت دوازده گروه کالایی و خدماتی را بر اساس سال پایه (۱۳۸۳) و میزان تغییرات بهای آنها را ماهیانه محاسبه می‌کند.

جدول زیر نشان می‌دهد که این گروه دوازده‌گانه، کدام کالا و خدمات و وزن و اهمیت آن‌ها چگونه است:

گروه دوازده گانه کالایی بانک مرکزی برای محاسبه نرخ تورم بنا بر سال پایه 1383

این جدول نشان می‌دهد که نحوه محاسبه نرخ تورم برای بانک مرکزی، مجموعه کالا‌ها و خدمات گروه دوازده‌گانه و بر اساس وزن اهمیتی آن‌هاست و از همین جاست که تفاوت تورم رسمی و ذهنی شکل می‌گیرد؛ به عبارت دیگر، افراد مبنای محاسبه نرخ تورم را گروه کالایی که بیشتر مورد مصرف قرار می‌دهند، در نظر می‌گیرند، ولی بانک مرکزی مجموعه همه این کالا و خدمات را با هم محاسبه می‌کند.

بنا بر این گزارش، نتیجه امر آن است که تفاوتی فاحش میان نرخ تورم رسمی و ذهنی پدید می‌آید، به ویژه آن که افراد معمولاً خوراکی و آشامیدنی، پوشاک و کفش، حمل و نقل، بهداشت و درمان و اثاثیه منزل را ملاک محاسبه تورم قرار می‌دهند؛ یعنی دقیقاً شش مورد با وزن اهمیتی بالای جدول را؛ این امر بدان معناست که در واقع، مجموع گروه‌های کالایی، تعادلی در نرخ تورم اعلامی بانک مرکزی پدید می‌آورند که در نتیجه، نرخ تورم ماهیانه میانگینی از تغییرات قیمتی گروه‌های کالایی فوق است و نه تغییرات اصلی هر گروه از کالا‌ها به شکل جداگانه.

با این وصف اکنون می‌توان دریافت که چرا معمولاً به آمار بانک مرکزی به دیده شک و تردید نگاه می‌شود و افراد بیشتر این آمار از نرخ تورم را غیر واقعی می‌دانند.

اما صرف نظر از این امر، اکنون می‌توان ماهیت افزایش نزدیک ۱ درصدی تورم در مهر ماه را دقیق‌تر دید. افزایش یک درصدی تورم در یک ماه، با توجه به آنکه نرخ تورم میانگینی از تغییرات قیمتی گروه‌های کالایی با هم بوده، نشان دهنده آن است که در واقع بخش اعظمی از گروه‌های کالایی در این ماه، تغییرات قیمتی فاحشی داشته‌اند؛ یعنی حتی با استناد به آمار بانک مرکزی می‌توان تا اندازه‌ای حدس زد که افزایش یک درصدی در میانگین مجموع سیصد کالا و خدمات، به چه معناست؛ افزون بر آنکه هنوز هم باید در این آمار به دیده تردید نگریست، زیرا عملاً می‌توان گفت تغییرات قیمتی در مهر ماه، تقریباً در همه گروه‌های کالایی و خدماتی دوازده‌گانه قابل لمس است که نرخ ارز تأثیر اساسی در این افزایش قیمت‌ها داشته است.

با همه این احوال، نرخ تورم همچنان رو به افزایش است. در جایی که رکود تولید و درآمدهای ریالی ثابت در قشر متوسط و پایین جامعه وجود دارد، افزایش نرخ تورم و حتی ثابت ماندن آن در همین حد نیز خطرآفرین است و می‌تواند معضلات ناشی از فقر و کاهش قدرت خرید را به شدت افزایش دهد.

حتی اگر بپذیریم که نوسانات نرخ ارز تمام شده و در پایان، نرخ ارز به محدوده‌ای از ثبات وارد شده و در نتیجه در ماه‌های آینده رقم افزایش تورم نیز معتدل خواهد بود، باز هم همچنان باید گفت که تورم بیش از ۲۰ درصد در اوضاع کنونی اقتصاد بسیار مخرب و حتی مخرب‌تر از نوسان نرخ ارز است؛ جالب آن که نه بانک مرکزی و نه نهادهای اقتصادی دولت و مجلس هیچ کدام برنامه‌ای برای مهار تورم در کشور ندارند.