مناظره خوبی که فردایش کم بود

برنامه آخر هفته پیش «دیروز، امروز، فردا» شبکه سوم سیما، پس از مدت‌ها از جنس مناظرات داغی شد که توجه عمومی فراوانی را به خود جلب کرد و البته در روزنامه‌های یکشنبه کشور نیز بازخورد فراوانی داشت.

مناظره درباره روابط ایران و آمریکا میان حسین شریعتمداری، مدیر مسئول روزنامه کیهان و ابراهیم اصغرزاده از دانشجویان پیرو خط امام ـ که در تسخیر لانه جاسوسی نقش پررنگی داشته ـ در فضای رسانه‌ای کشور با صفاتی چون، داغ، جنجالی، خواندنی و پرمخاطب مورد اشاره قرار گرفت.

آنچه باید در این باره گفت این است که رویکرد صدا و سیما به گفت‌وگوهای انتقادی و جدی بنا به تجربه‌های گذشته مورد توجه جدی عموم مردم قرار می‌گیرد و پخش مناظره اخیر احتمالا، فتح‌باب چنین مناظراتی خواهد بود.

پیش از این، مناظرات نمایندگان نامزدهای مرحله دوم انتخابات ریاست جمهوری سال ۸۴ و خود نامزد‌ها در انتخابات سال ۸۸ و نیز مناظرات فعالان سیاسی پس از انتخابات سال ۸۸ هم با اقبال عمومی روبه‌رو شده بود.

جدای از همه خوبی‌ها و روشنگری‌های مناظراتی از این دست، مسأله مهمی که در همه مناظرات ایرانی و از جمله تا اندازه بسیاری در مناظره اخیر از آن غفلت می‌شود، مناظره گرفتار در گذشته و جدای از آینده است؛ به سخن دیگر، در فضای پر هیجان سیاسی ایران، مناظره به ابزاری برای کوبیدن گذشته و یا حال گروه‌های سیاسی و افراد تبدیل می‌شود و هیچ ربطی به آینده ندارد، حتی اگر نام برنامه تلویزیونی که مناظره در قالب آن اجرا می‌شود، «دیروز، امروز، فردا» باشد.

مناظره در ادبیات سیاسی دیگر کشور‌ها، حتی اگر بخشی از آن به نقد گذشته سیاست‌های احزاب و مقامات اختصاص یابد، از آینده و سیاست‌های آینده جدا نیست و همین نکته، یکی از تفاوت‌های کمتر مورد توجه قرار گرفته جامعه سیاسی ایران با دیگر جوامع است.

در کشور ما، در پایان هفته به مرور رخدادهای هفته گذشته می‌پردازیم، در حالی که می‌شود به بررسی برنامه‌های هفته آینده هم پرداخت؛ اگر مسئولی عوض شود، به چرایی برکناری وی پرداخته می‌شود، در حالی که پرداختن به برنامه‌های مقام جدید و پیامدهای انتصاب وی مهمتر است و البته اگر مناظره‌ای هم انجام شود تا اندازه بسیاری برای منکوب کردن گذشته طرف مقابل است تا ارائه برنامه و طرح برای آینده و این البته ویژگی بسیاری از مناظرات ایرانی است؛ از مناظره دو فعال سیاسی در برنامه «دیروز، امروز، فردا» گرفته تا مناظره دو استاد یا شخصیت دانشگاهی در دانشگاه و فرا‌تر از آن تا مناظره نامزدهای انتخابات.

مناظره‌ها برای زیر سوال بردن گذشته یکدیگر تا مدتی جذاب است و دست‌کم احساس پیروزی در آن، برخی را بر سر ذوق خواهد آورد، ولی شاید گاه پرسیدن این پرسش باشد که چرا احزاب و گروه‌های سیاسی به جای کوبیدن دیروز یکدیگر، به برنامه‌های خود برای فردای کشور نمی‌پردازند. شاید اگر این گونه بود، تنش‌های سیاسی در ایران کمتر و برخی ایده‌ها و برنامه‌های ملی همچون سند چشم‌انداز مردمی‌تر و در دستور کار همگان بود.