احسان شريعتي: بايد دولت در خدمت دانشگاه باشد

احسان شريعتي دار سخناني به بررسي جايگاه دانشگاه و جنش دانشجويي پرداخت و گفت: جنبش دانشجويي ايران نيازمند شناخت دقيق از نقش خود است تا بتواند آن را به جامعه براي احقاق حقوق خود تفهيم کند.

به گزارش ايلنا، پسر دکتر علي شريعتي که به دعوت انجمن اسلامي دانشکده علوم اجتماعي دانشگاه تهران در تالار شريعتي سخنراني مي‌‏کرد،‌‏ سخنان خود را به نام خداوند آزادي، برابري و احسان آغاز کرد و گفت: امروز در پنجاه‌‏وپنجمين سالگرد حادثه 16 آذر سال 32 هستيم که دانشجويان به کودتاي 28 مرداد آن سال واکنش نشان دادند؛ البته اعتراض دانشجويان به اين بود که چرا پليس با اجازه آتش، وارد محوطه دانشگاه شده است.

به گفته وي، در مراسم سالگرد اين واقعه بايد تأملي در جنبش دانشجويي شود و طي آن، اين نتيجه به دست آيد که جنبش دانشجويي، منبع انرژي کل دانشگاه است و دانشگاه با استفاده از اين منبع مي‌‏تواند هويت خود را در برابر نهادهاي ديگر اجتماعي مثل دين و دولت تعريف کند.

وي با اشاره به طبقه‌بندي «ياکوب برهاب» که نهادهاي جامعه را به سه نهاد دين، دولت و فرهنگ طبقه بندي کرده بود، اظهار داشت: با الهام از اين بخش‌‌بندي، بايد بگويم که دانشگاه نهاد رسمي فرهنگ است و بايد نسبت خود را با دين و دولت تعريف کند.

بر اين اساس که دانشگاه بايد دوستان و دشمنان خود را در دنيا صيانت و ديانت بشناسد و اين در گرو آن است که جنبش دانشجويي و دانشگاه، نخست بايد نسبت به خود شناخت دقيقي داشته باشد.
شريعتي با ابراز تأسف از اين که جنبش دانشجويي از نداشتن شناخت دقيق خود رنج مي‌‏برد، افزود: به همين دليل است که اغلب جنبش دانشجويي وابسته به خود سياسي شده و نتوانسته نقش خود را به خوبي ايفا کند.

وي با ارايه اين تعريف از دانش به معني پرسشگري و امکان طرح سؤال و نه صرفا پاسخ به پرسش ادامه داد: از آن جا که دانش به معني طرح سؤال است، دانشگاه نيز بايد مرکزي براي طرح سؤال و بيان ديدگاه‌‏هاي گوناگون باشد از اين روي، همه گرايش‌‏هاي فکري بايد در دانشگاه احساس امنيت، ‌‏آزادي کنند، چرا که دانشگاه محل تضارب آراست.

وي با اشاره به نزديکي انتخابات رياست جمهوري آينده ادامه داد: جنبش دانشجويي براي اين که ببيند چه کسي دوست و دشمن دانشگاه است، بايد ببيند که اين افراد چگونه با دانشگاه و محيط آزاد آن برخورد مي‌‏کنند و چه برنامه و عملکردي در قبال دانشگاه خواهند داشت، چرا که دانشگاه نهادي به منزله يک دولت در درون دولت و ناموس علمي، اخلاقي و فرهنگي کشور به شمار مي‌رود.

فرزند دکتر علي شريعتي با بيان اينکه دانشگاه تاج سر دولت به مفهوم نظام است، ادامه داد: اين دولت است که بايد در خدمت دانشگاه باشد، نه اينکه دانشگاه در خدمت دولت باشد. براي اين منظور دانشگاه و جنبش دانشجويي بايد به آنچه خودآگاهي نسبت به خودش است، برسد تا بتواند خودش را به ديگران براي اينکه حقوقش را به رسميت بشناسند، معرفي کند.

اين جامعه‌شناس با ارايه دو تعريف از دين يکي با نام «دين نو انديش و دين قلمي» و ديگري با نام «دين تثبيت کننده و ايدئولوژي در جامعه» ادامه داد: دانشگاه بايد نسبت خود را با هر يک از اين تعاريف از دين مشخص کند.

شريعني همچنين در ضرورت سازماندهي جنبش دانشجويي، به مسأله حفظ حافظه تاريخي اشاره کرد و افزود: جنبش دانشجويي کنوني ايران تافته جدابافته از جنبش دانشجويي پيش از انقلاب و حتي کليت تاريخ ايران نيست. اين جنبش مطالباتي دارد که بي‌ارتباط با مطالبات گذشته نيست و تمام بدنه دانشگاه بايد مدافع اين مطالبات باشد.

وي با بيان اين‌که جنبش دانشجويي به عنوان منبع انرژي دانشگاه بايد براي اداره دانشگاه طرح و برنامه داشته باشد، ادامه داد: وظيفه جنبش دانشجويي و دانشگاه آن است که به جاي پرداختن به موضوعات انتزاعي، به مسائل مبتلا به جامعه بپردازد.

وي افزود: فارغ از تفاوت‌‏هاي جنبش دانشجويي با ديگر جنبش‌‏هاي اجتماعي نظير جنبش زنان بايد گفت که تمام اين جنبش‌‏هاي اجتماعي داراي يک همسويي هستند که مي‌‏توانند اهرمي براي اعتلاي جنبش‌‏هاي مدني باشند.

وي با تأکيد بر اينکه جنبش دانشجويي اگر چه رويکرد سياسي دارد اما نبايد وارد کل عرصه سياست شود و ادعاي حزبي‌‏گري و يا آلترناتيو سياسي داشته باشد، ادامه داد: اين يکي از آسيب‌‏هايي است که جنبش دانشجويي را تهديد مي‌‏کند، علاوه بر اين، برخي با تحليل انحرافي قصد جداسازي و قطع ارتباط جنبش دانشجويي با حافظه تاريخي گذشته را دارند که بايد نسبت به آن هشيار بود. براي اين منظور جنبش دانشجويي بايد به آگاهي نقش خود و جايگاه شکننده دانشگاه برسد و سنجيده و با احتياط اما با عزم و آگاهي قاطع به تفهيم اهميت خود نسبت به کل جامعه بپردازد.

بر پايه اين گزارش، پس از پايان سخنراني شريعتي دانشجويان حاضر در جلسه به طرح سؤالات خود از وي پرداختند.

يکي از اين دانشجويان از شريعتي پرسيد که چه کار عملي براي حفظ حافظه تاريخي در جنبش دانشجويي داريد، که وي در پاسخ به آن با اشاره به اين‌که از مشکلات درون جنبش دانشجويي اطلاعي ندارد، گفت: اما به اعتقاد من جنبش دانشجويي در حفظ حافظه تاريخي ضعف داشته است، براي اين منظور لازم است تا ارگان‌‏هايي تشکيل شود و اين مسئوليت را بر عهده بگيرد. مثلا در نشريات جنبش دانشجويي به بحث و بررسي در مورد وضعيت جنبش دانشجويي در جامعه پرداخته شود. البته اين بحث بايد علمي و تاريخي باشد و مشخص کند که جنبش دانشجويي در چه مقاطعي دچار ضعف‌‏ها و شکست‌‏هايي شده و نيازمند چه آسيب شناسي است.

به گفته وي، اين بررسي يک گنجينه نظري خواهد بود که نسل به نسل مي تواند منتقل شود.
وي در پاسخ به اينکه چه نقش عملگرايانه‌‏اي براي جنبش دانشجويي قائل هستيد، اظهار داشت: ايجاد ارگان‌‏هايي براي بحث و پژوهش پيرامون جنبش دانشجويي و وضعيت آن، يک فعاليت عملي براي جنبش دانشجويي است که ممکن است گاهي در قالب تجمعات، تحصن‌‏ها و ... در قالبي مبارزاتي ايجاد شود، اما مطمئنا جنبش دانشجويي به عنوان يک جنبش محافظه‌کار، سنجيده عمل مي‌‏کند و اقداماتي را انجام مي‌‏دهد که ارزش بهاي آن را داشته باشد.

وي در پاسخ به اينکه نقش سياسي دانشجويي چيست، خاطرنشان کرد: اين که جنبش دانشجويي نبايد غير دولتي باشد، به اين معني نيست که نبايد غير سياسي هم باشد، اما اعتراضات دانشگاه و جنبش دانشجويي بايد از موضع دانشگاه باشد نه از موضع سياست به عبارت ديگر دانشگاه بايد فرهنگ خود را نهادينه کرده و جنبش دانشجويي مناسبات خود با دين و سياست را مشخص کند.

به باور وي، تعهد سياسي جنبش دانشجويي بايد نسبت به حوادث کل جامعه باشد و به عنوان يک موضوع اصلي تلقي شود، اما دانشگاه بايد به صفت دانشگاه به مسائل جامعه و سياست پاسخ بدهد نه به صفت يک حزب و بنا بر يک فعاليت سياسي.

از نگاه شريعتي جنبش دانشجويي نبايد صرفا رويکرد سياسي داشته باشد و مي‌‏تواند در چهارچوب علم رويکردهاي اقتصادي و ... به خود بگيرد.