يک سوم معتادان تحت درمان به چرخه اعتياد بازگشتند

«كارشناس درمان معتادان و پزشك ترك اعتياد»، اين عنواني است كه دكتر محمدرضا قديرزاده به خود مي دهد و تاكيد مي كند از مسووليت دولتي اش در اين مصاحبه نام برده نشود و هر آنچه مي گويد در مقام يك كارشناس و درمانگر ترك اعتياد است. او سابقه فعاليت در بهزيستي را هم دارد. معاونت پيشگيري استان تهران و معاونت دانشجويي دانشگاه علوم بهزيستي نيز در سابقه كاري او به چشم مي خورد.

آنچه باعث شد به سراغ اين درمانگر اعتياد برويم، فراواني فروش داروهاي ترك اعتياد در پياده روها و هشدارهاي سازمان بهزيستي درباره بازگشت برخي معتادان در حال درمان، به چرخه اعتياد است، آن هم به خاطر داروهايي كه در بازار آزاد قاچاق فروخته مي شود. داروهايي كه به گفته دكتر قديرزاده، داراي ميزان اندكي متادون و دوز بالايي از داروي ترامادول است.قديرزاده در گفت وگو با «اعتماد» تاكيد مي كند مشخص نيست اين داروها از چه كانالي مي گذرد و با بسته بندي و شكل و شمايل و مارك كارخانه هاي ايراني و هندي دست به دست مي چرخد، ولي او نتيجه مي گيرد سوءمصرف اين داروها، نتيجه مديريت اشتباه وزارت بهداشت درباره داروهاي ترك اعتياد است. به گفته وي قطع عرضه قرص متادون، رقيق كردن شربت متادون و رها كردن بيماران به حال خود، موجب شده 25 تا 30 درصد بيماراني كه در كلينيك هاي ترك اعتياد، به درمان مشغول بودند، به چرخه سوء مصرف موادمخدر برگردند.
    
به نظر مي رسد اخيرا بيماراني كه در حال گذراندن دوره درمان اعتياد خود هستند، چندان از ترك اعتياد خود احساس رضايت ندارند، دليل آن چيست؟
   
از حدود سه، چهار ماه پيش ميزان سهميه قرص متادون مراكز خصوصي ترك اعتياد را كم كردند و به سمت شربت آمدند تا اينكه از مهرماه دانشگاه هاي علوم پزشكي به طور كلي سهميه قرص كلينيك هاي درمان اعتياد را قطع كردند و به جاي آن شربت توزيع شد. كيفيت اين شربت با شربت هايي كه در گذشته توزيع مي شد، فرق دارد و بيماران مي گويند غلظت و ميزان دوز موثر آن خيلي كمتر از گذشته شده و در نتيجه خيلي از كلينيك ها مجبور شدند براي اينكه براي بيمار مشكلي پيش نيايد، دوز مصرف بيماران را افزايش دهند. به طور مثال قبلااگر 10 سي سي براي بيمار تجويز مي شد و او مشكلي نداشت، بايد اكنون به دليل كيفيت پايين اين شربت ها، بيشتر تجويز شود. گاهي اين موضوع درمانگر را مجبور مي كند دوز داروي مصرفي را تا 40 درصد افزايش دهد و در نتيجه مصرف دارويي بيمار زيادتر مي شود.
    
چرا قطع عرضه قرص متادون در دستور كار وزارت بهداشت قرار گرفت؟
   
نمي دانم، همكاران وزارت بهداشت بايد به اين پرسش، جواب دهند.
    
ولي اكنون در بازار آزاد،اين قرص به راحتي يافت مي شود؟
   
بله، با وجود اينكه توزيع قرص متادون كم يا قطع شده، ولي شاهد هستيم انواع و اقسام اين قرص در بازار آزاد وجود دارد البته به نظر مي رسد اين قرص ها، ساخت داخل كشور نيستند، ولي كاملاشبيه توليدات داخل كشور هستند و حتي با مارك و عنوان ايراني هم عرضه مي شوند.
    
آيا اين قرص ها ساخت ايران است؟
   
نمي توان با قاطعيت چنين حرفي زد. فروشندگان ادعا مي كنند داروهاي متادون ساخت هند است، برخي عرضه كنندگان به اسم هندي اين دارو را مي دهند و گاهي بسته بندي هندي هم دارد. ممكن است هندي باشد ولي با قيمت بسيار گزافي فروخته مي شود. برخي نيز هيچ بسته بندي اي ندارند و به صورت فله، در خيابان عرضه مي شود.
   
اين قرص ها در بازار آزاد، عطاري ها، پياده روهاي خيابان ناصرخسرو، به صورت فله يي خارج از پوشش بهداشتي عرضه مي شود. مشخص نيست تركيبات اين قرص ها چيست، تاريخ توليد، مصرف و انقضاي آنها معلوم نيست. هر دانه از اين قرص ها هم دو هزار و 500 تا چهار هزار تومان خريد و فروش مي شود. قبلادارو در كلينيك با مبلغ بسيار پاييني در اختيار معتادان قرار مي گرفت ولي اكنون با اين قيمت ها، فرد بيمار كه از لحاظ اقتصادي نيز به شدت آسيب ديده است، مجبور مي شود اين داروها را به صورت آزاد تهيه كند.
    
آيا درمانگران توصيه مي كنند بيماران اين قرص ها را از بازار آزاد تهيه كنند؟
   
به هيچ وجه اين توصيه را درمانگر نمي كند. مشكلات استفاده از شربت متادون هنوز باقي است ولي باز هم توصيه درمانگران استفاده از داروهاي قانوني است. مي دانيم شربت متادون حمل و نقل سختي دارد. براي كساني كه در اداره ها كار مي كنند، موقعيت اجتماعي خاص دارند يا افرادي كه خانواده شان خبر ندارند در حال درمان هستند، مشكلات زيادي پيش مي آيد. برخي افراد، دوز را خودسرانه بالامي برند، بعضا مي بينيم مسموميت هاي اطفال با شربت متادون به دليل مصرف اشتباهي ديده مي شود. هر چند سخت است، ولي باز هم توصيه مي كنيم از اين شربت ها استفاده كنند و از قرص هاي آزاد استفاده نكنند، ولي اتفاقي كه ما شاهد آن هستيم اين است كه به خاطر عدم عرضه قرص دولتي در مراكز ترك اعتياد و كيفيت نامطلوب شربت متادون، بيماران قرص شان را از بازار مي گيرند و متاسفانه اين روزها با علايم متفاوتي در درمان اين بيماران مواجه مي شويم.
    
چه علايمي؟
   
به طور عادي درمان اعتياد با متادون، به عادي كردن واكنش هاي اجتماعي و عملكردي فرد مي انجامد و معمولامشكلات جسماني و روحي بيماران را بهتر مي كند، البته منظور، متادوني است كه استاندارد باشد، ولي در بيماراني كه اخيرا داروهاي خود را از بازار آزاد تهيه مي كنند، تغييرات رفتاري زيادي ديده مي شود. تغييراتي مانند پرخاشگري، كم حوصلگي، تغييرات خواب، تهوع، سرگيجه: تعريق، افت فشار خون و حتي مشكلات تشنج در بين بيماراني كه دوز بالاي اين قرص ها را مصرف مي كنند، اتفاق مي افتد و كاملابه روند درمان ضربه مي زند. بيماري را يك سال، تحت نظر داشتم و نشانه هاي بهبودي خوبي از خود بروز داده بود و پاك شده بود، ولي هفته گذشته اين بيمار به شدت به هم ريخته بود و آسيب ديده بود. دليل آن را پيگيري كرديم و به تهيه قرص متادون از بازار آزاد رسيديم.
    
اين قرص ها چه ايرادي دارد؟
   
چون فراواني مشكل در بين بيماران، نگران كننده بود، برخي قرص ها را كه در بازار آزاد موجود است تهيه كرديم و به آزمايشگاه تخصصي پزشكي قانوني داديم، مسوول آزمايشگاه پزشكي قانوني اعلام كرد در اين قرص ها ترامادول با غلظت بسيار بالاديده مي شود و مقدار جزيي هم متادون در آن وجود دارد. در حقيقت ماده موثر متادون اين داروها بسيار پايين و ماده اصلي آنها ترامادول است.
    
شما فقط قرص ها را آزمايش كرديد؟
   
بله، همه نمونه هاي ما از قرص هايي بوده كه در خيابان به صورت آزاد تهيه كرديم. مي دانيم ترامادول به شدت اعتيادآور است و فردي كه براي درمان اعتياد به مثلاترياك، به دام ترامادول بيفتد، اعتياد و مشكلاتش به شدت بيشتر مي شود. اين موضوع نشان مي دهد برنامه پيش بيني شده يي براي شيوع مصرف آن وجود دارد.
    
شما كه مي گوييد درمانگران مصرف داروهاي بازار آزاد را توصيه نمي كنند، وزارت بهداشت هم كه به اين داروها مجوز توزيع نداده، پس چرا بيماران به سراغ اين داروها مي روند؟
   
ببينيد، اگر عرصه به دليل سياست هاي اشتباه و سوءمديريت وزارت بهداشت در توزيع داروهاي درمان اعتياد به معتادان تنگ شود، تمام كساني كه درگير بحث درمان اعتياد هستند به سمت قرص هاي غيرقانوني مي روند، چون مشكل دارند و فكر مي كنند اين طور مشكل شان حل مي شود. علاوه بر آن، بسياري از كساني كه معتاد هستند ولي به هر دليل نمي خواهند از طريق درمان رسمي خود را ترك دهند، خودسرانه اين را از بازار آزاد تهيه مي كنند و فكر مي كنند درمان مي شوند، ولي نه تنها درمان نمي شوند، بلكه به ترامادول معتاد مي شوند.
    
آيا اين موضوع، روي درمان رسمي و علمي معتادان نيز تاثير گذاشته است؟
   
بله، سوءمديريت در توزيع داروي ترك اعتياد باعث شده بيماران از كلينيك ها خارج شوند و سراغ روش هاي غيرعلمي و غيرقانوني براي ترك بروند. در كلينيك ها علاوه بر تجويز داروي ترك، خدمات ديگري مانند مشاوره هاي فردي، خانوادگي، گروه درماني، و تست هاي ادرار انجام مي شد و باعث مي شد افراد در روند درمان باقي بمانند، ولي با خارج شدن اين افراد از چرخه درمان، نمي توانيم اطمينان داشته باشيم اين بيماران درمان مي شوند يا نه. واقعيت اين است كه با وضعيت فعلي، معتاداني با شخصيت سست تر، به سمت اعتياد خود برمي گردند، يعني به جاي استفاده از شربت متادون، به سمت مصرف ترياك مي روند.
    
عامل اصلي بازگشت به سوءمصرف مواد مخدر را چه مي دانيد؟
   
كارهايي كه وزارت بهداشت در توزيع شربت و كم كردن مصرف قرص كرده، عامل اصلي است. اين كار، باعث شده سوءاستفاده گرها، قاچاقچيان دارو، داروهاي تقلبي خود را وارد بازار كنند، بازار داروهاي ماهواره يي ترك اعتياد پررونق شود و بسياري از بيماران از چرخه درمان خارج شوند و دوباره اعتياد را شروع كنند.
    
چه ميزان از بيماران، دوباره به چرخه اعتياد بازگشته اند؟
   
حدود 25 تا 30 درصد بيماران كلينيك ها ريزش كرده اند، بيماري كه در حال ترك اعتياد است و از چرخه درمان خارج شود، بدون دارو نمي ماند: يا برمي گردد و مواد مخدر مصرف مي كند، يا داروهاي غيرقانوني و تقلبي تهيه مي كند و دوباره معتاد مي شود. بيماران زيادي را ديده ايم كه به بازار آزاد مراجعه كرده اند تا درمان را به صورت خودسرانه ادامه دهند و دوباره به سوءمصرف قرص ترامادول معتاد شده اند. علاوه بر اين، هزينه درمان براي كساني كه مي خواهند از طريق درمان قانوني، اعتيادشان را ترك كنند، بسيار زيادتر شده است.
    
تبعات اجتماعي مصرف قرص هاي حاوي ترامادول چيست؟
   
اولاهمه زحمتي و سال ها برنامه ريزي اي كه صورت گرفته تا اين بيماران مدت ها تحت درمان و پاك باشند، به باد مي رود. شخصي كه ترامادول مصرف مي كند و وارد اجتماع مي شود، گرفتار نخستين عارضه اين داروست، يعني عصبانيت. برخوردهاي بين فردي زياد مي شود و افزايش نزاع و درگيري، يكي از نشانه هاي مصرف ترامادول در جامعه است.
   
جرم ها و بزهكاري ها زياد مي شود و مجددا چرخه معيوب اعتياد به وجود مي آيد. مي بينيم كه سياستگذاري اشتباه و غلط و بدون كارشناسي باعث شده در ابعاد مختلف سلامت جامعه مورد خطر قرار گيرد و هيچ كس نيز پاسخگو نيست.
    
آيا فكر مي كنيد تغيير در الگوي مصرف، از طريق فروش داروهاي ترك اعتياد، موضوعي برنامه ريزي شده است؟
   
نمي توانم در اين باره قطعا اظهارنظر كنم كه تعمدي در كار بوده، ولي سياستگذاري غلط وزارت بهداشت و سوءمديريت در توزيع داروهاي ترك اعتياد را بيشتر مقصر مي دانم. چرا در حالي كه داروي متادون در انبارها وجود دارد، ولي توزيع انجام نمي شود؟ كارخانه هاي داخلي توانسته اند به وفور توليد كنند ولي هنوز توزيع انجام نمي شود.
    
منبع: اعتماد