شكار حرام بيش از شكار ممنوع عمل می‌كند

سازمان محيط زيست سال 91 را به عنوان سال فرهنگ سازي اعلام كرده است: فرهنگ سازي محيط زيستي. آموزش دادن عامه مردم به اينكه چگونه از محيط زيست شان محافظت كنند و بيش از اين تيشه به ريشه اش وارد نشود. تيشه هايي كه هميشه هم از سمت مردم بر ريشه درختان چندين و چند ساله جنگل هاي اين سرزمين وارد نشده، فضاهاي سبزي كه مسلما توسط مردمي كه گهگاهي براي ساعتي خوش در آن مي آسايند، تخريب نمي شود تا جايش شهرك سازي انجام شود، انبوه درختاني كه مردم قطع شان نمي كنند تا جايشان موزه و ساختمان و چه و چه ساخته شود تا كارهاي فرهنگي براي همين مردم صورت گيرد. مردم هم قطعا لطماتي به بدنه سبز اين جاندار بي جان وارد مي كنند، اما در قياس با اتفاقاتي با وسعتي غيرقابل باور توسط آنان كه دستي در كار دارند شايد قطره يي باشد در ميان دريا. ظاهرا بودجه يي هم براي اين آموزش و فرهنگ سازي تدارك ديده شده است. 3 ميليارد و 750 ميليون تومان از 189 ميليارد تومان اعتباري كه براي انجام تعهدات سازمان محيط زيست بر اساس برنامه پنجم در نظر گرفته شده است. توافقاتي هم با وزارت آموزش و پرورش، وزارت بهداشت و دولت الكترونيك در دست است كه در اين راه ياري هاي لازم رسانده شود. سازمان ها و نهاد هاي بسياري در امر آموزش محيط زيست و توسعه دخيل اند و وظايف و تكاليفي بر دوش شان وجود دارد كه باعث مي شود سازمان حفاظت محيط زيست خود را تنها متولي اين امر نداند و نتوان سازمان مشخصي يافت تا بتوان تكاليف انجام نشده درباره اين موضوع را از سازمان و نهاد مشخصي انتظار داشت. به گفت وگو با احمد قيومي، مديركل آموزش و مشاركت هاي مردمي سازمان حفاظت محيط زيست نشستيم تا ورودي به ماجراي فرهنگ سازي و آموزش هاي حفاظتي محيط زيست داشته باشيم: گفت وگويي كه قرار بود با معاونت آموزش سازمان انجام شود و در آخر به مديركل آموزش رسيد.
    
بحث من درباره تبليغات محيط زيست در رسانه ها از ديداري و شنيداري گرفته تا مكتوب و مجازي است. در قسمتي ديگر بحث آموزش در مدارس وجود دارد كه اهميت بالايي هم دارد. سازمان حفاظت محيط زيست در اين قسمت چه كارهايي كرده و چقدر موفق بوده است؟
   
در راستاي پاسخ به سوال شما ما امسال را در سازمان به نام سال ساخت، ترويج و عمومي سازي فرهنگ محيط زيست نامگذاري كرده ايم. اين نامگذاري قسمت عظيم اش به بحث آموزش بازمي گردد، كه شامل فضاي فرهنگ سازي در جامعه و آموزش در جامعه مي شود كه به حوزه آموزش عمومي و آموزش عالي بازمي گردد. ضمن اينكه آموزش ضمن خدمت كارمندان دولت را هم شامل مي شود. كل اين مجموعه شامل همه افراد يك كشور مي شود. مخاطب هاي ما مختلف و متفاوت هستند و بايد با توجه به هر حوزه و مخاطبي برنامه يي متفاوت درنظر گرفته شود. به عنوان مثال در حوزه آموزش رسمي براي دانش آموزان، امسال نخستين سالي است كه بيش از 260 صفحه از كتب درسي كتاب هاي تحصيلي دانش آموزان به محيط زيست به طور مستقيم يا غيرمستقيم اختصاص داده شده است. اين اتفاق براي نخستين بار پس از پيگيري هايي است كه در اين سال ها انجام شده است و يك كار برنامه يي هم هست. در برنامه پنجم توسعه اين جريان ديده شده كه ماده يي را در برنامه چهارم توسعه داشتيم به نام بند «الف» ماده 64. عين همان بند در برنامه پنجم به نام بند «الف» ماده 189 هم ابلاغ شد. آيين نامه اجراي اش هم در آيين نامه دستگاه هاي اجرايي آمد و اين دستگاه ها را به نوعي مكلف كرده كه در حوزه محيط زيست اين اقدامات را انجام دهند. لذا كارگروهي هم در اين راستا تشكيل شده به نام كارگروه بند «الف» ماده 189 كه در چند هفته گذشته جلسه دومش با حضور آقاي محمدي زاده برگزار شد. فرهنگ سازي در اين حوزه ها شروع به كار كرده است.
    
شما به فرهنگ سازي در مدارس اشاره كرديد. در بحث رسانه تبليغات عمومي چه كاري را در دست داريد؟
   
در فضاي فرهنگ سازي عمومي جامعه مخاطبان مان چند دسته اند. ما طرح بزرگ ملي داريم به نام طرح محيط يار. اين طرح هدفگذاري اش جامعه دانش آموزي است در سه دوره مختلف كه با تغيير نظام آموزشي مي شود دو دوره ابتدايي و متوسطه. محيط يار ها هم مثل همراه پليس در اين حوزه فعال هستند: در بحث فرهنگ سازي و آموزش همگاني محيط زيستي. بعد از سطح دانش آموزي اين برنامه در سطح دانشجويي هم با رويكردي متفاوت اجرا خواهد شد. در سطوح اجتماعي هم در فضاي عمومي مردم سمن ها و سازمان هاي مردم نهاد است كه در حوزه محيط زيست داوطلبانه در حال فعاليتند و حدود 420 سازمان مردم نهاد داريم كه در حال كار در اين حوزه هستند.
    
اگر بخواهيد به مسائل ساده تري مثل تبليغات تلويزيوني نگاه كنيد، شاهد هستيم كه جز يكي دو تبليغ در صداوسيما بيشتر نيست. در حالي كه مي توان تبليغات را در سطحي بسيار وسيع تر به نمايش گذاشت. مسائلي ابتدايي چون مصرف كاغذ، قطع درختان و آلودگي هاي محيط زيست توسط مردم به راحتي مي توان با آموزش هايي در قالب تبليغات تلويزيوني به مردم آموزش داد: در حالي كه جاي خالي اين دست تبليغات به وضوح ديده مي شود. در اين زمينه چه كارهايي كرده ايد؟
   
اينكه به اين مساله پرداخته نمي شود يك بحث است و اينكه روندش كند است، بحث ديگري است. سازمان محيط زيست به عنوان متولي اين امر يكه و تنها نمي تواند همه مسائل را پيش ببرد. قانون براي اين مسائل ظرفيت هاي مختلفي ديده است. وقتي آيين نامه اجرايي بند «الف» ماده 189 برنامه توسعه را مي خوانيد، تكاليف دستگاه ها به طور ويژه مشخص شده است. در همين حوزه صداوسيما و رسانه به عنوان نهاد تاثيرگذار در دو جهت رشد و اطلاع رساني و آگاهي و آموزش و هم به عنوان فرهنگ سازي كه مي تواند از نگاه رسانه در جامعه شكل بگيرد، جزو تاثيرگذارترين منابع است. اگر قرار است در حوزه محيط زيست فرهنگي را ارتقا دهيم، با برخوردهاي بازدارنده كمتر جلو مي رود و بايد كاري كنيم كه تبديل به فرهنگ شود. مردم آن را با استفاده از ظرفيت هاي موجود بپذيرند. يكي از ظرفيت هاي بسيار خوبي كه در ايران وجود دارد، اعتقادات مذهبي مردم است. آموزه هاي ديني مردم بر خيلي آموزه هاي ديگر ارجحيت دارد.

وقتي به مردم مي گوييم شكار ممنوع است باز هم افراد سراغ شكار مي روند اما اگر مطرح شود كه فتواي مراجع اين است كه شكار در اين منطقه حرام است، مردم در آنجا بيشتر عمل مي كنند چون نيروي بازدارنده بيشتر است و فضا فضاي معنوي مي شود. استفاده از اين فضا مي تواند بيشتر كمك كند. هدف ما هم اين است كه با استفاده از اين ظرفيت ها بتوانيم به حفظ محيط زيست كمك بيشتري كنيم. جشنواره يي كه هر سال در مشهد برگزار مي شود تحت عنوان جشنواره ضامن آهو، در همين راستاست. امسال دهمين سال برپايي اين جشنواره بود. در اين 9 سال سازمان محيط زيست ورود نكرده بود و امسال دبيرخانه يي براي اين جشنواره در نظر گرفته شد تا بتوان از ظرفيت معنوي موجود در اين جشنواره براي دستيابي به حفاظت از محيط زيست استفاده كنيم.
    
چگونه از ظرفيت هاي معنوي اين جشنواره استفاده لازم را برديد؟
   
اين جشنواره كه به مناسبت ميلاد امام رضا (ع) برگزار مي شود، با توجه به بحث ضامن آهو شدن امام رضا هر سال بحث تجليل از محيط بانان را هم داريم. اين روز در واقع روز ملي است. اين جشنواره محيط زيست با هدف فرهنگ سازي و گسترش آن در كل كشور آغاز به كار خواهد كرد. هدف ما ايجاد موج و جرياني بود با هدف شناساندن اين موارد به مردم. درست است كه سازمان محيط زيست متولي اين امور است اما وقتي فرهنگي در جامعه ايجاد شود ديگر تنها محيط زيست نيست كه خود را متولي بداند. امسال هدفگذاري ها و نامگذاري هايمان كمي ا ست. به دنبال اين هستيم كه در فضاي مشاركت هاي مردمي، محيط ياري و كتب درسي دانش آموزان كه با همكاري آموزش و پرورش انجام شده است، به جايي برسيم كه مشاركت همگان را داشته باشيم.
    
شما به بحث محيط بانان اشاره كرديد. با توجه به بحث شكار و خشونتي كه عليه حيوانات در دشت ها و جنگل هايي كه شايد شكار هم ممنوع اعلام شده باشد، كه اين روزها به يكي از معضلات محيط بانان تبديل شده است، همچنان شكار غيرمجاز ادامه دارد و محيط بانان درگير اين موضوع هستند، چه برنامه يي در اين خصوص داريد؟
   
در همين راستا يكي از محيط بانان ما هم به شهادت رسيد. همه كار محيط زيست اين نيست. بحث اصلي تر آن توسعه پايدار و بحث اقتصاد محيط زيست است. امروزه دنيا نگاهش اين است كه از فضاي كره زمين بايد طوري استفاده شود كه نسل هاي آينده هم بتوانند از آن استفاده كنند و توسعه صنعتي را هم محدود مي كند. ما جزو معدود كشورهايي هستيم كه حفاظت از محيط زيست را در قانون اساسي كشور داريم. اصل پنجاهم قانون اساسي به اين مساله اشاره دارد. مهم نگاهي است كه به اين قضيه دارند.
    
خيلي مسائل در قانون وجود دارد. افتخار به آنچه در قانون وجود دارد و به آن عمل نمي كنيم كه دردي را دوا نمي كند.
   
اينكه اين نگاه وجود دارد اهميت مساله را نشان مي دهد. اينكه به عنوان يك اصل به آن پرداخته شده خودش از اهميت برخوردار است.
    
چقدر به اين موضوع پرداخته شده؟ چقدر برايمان حفاظت از محيط زيست به معني واقعي اهميت دارد؟
   
عوامل متعددي در اين قضيه دخيل است. معاونت هاي تخصصي مختلف در حوزه هاي متفاوت محيط زيست بايد پاسخگو باشند. نگاه ما اين است كه در خيلي از حوزه ها اگر آموزش ها درست انجام شود و فرهنگ سازي نهادينه شود خودش اتوماتيك وار همه را به اين سمت مي برد كه اتفاقات ناخوشايندي كه در اين حوزه مي افتد تكرار نشود. بحث شكار قسمت كوچكي از اين حيطه بزرگ است. بخشي از فرهنگ سازي در فضاي جامعه روي موارد ناخوشايند بر مردم تاثير مي گذارد. همه اين موارد را نمي توان با نگاه امنيتي ديد. اين فرهنگ سازي بسيار بيشتر از مباحث بازدارنده تاثيرگذار است. اگر قالب ذهن افراد در اين زمينه درست شكل بگيرد ديگر نياز به موارد بازدارنده نخواهيم داشت. در قانون در چند سال اخير بيشترين پيگيري و مصوبات را در حوزه محيط زيست اين دولت داشته. همه دستگاه ها موظفند در اين راستا به محيط زيست كمك كنند. بند «الف» همه دستگاه ها را مكلف مي كند كه به محيط زيست در اين امر ياري رسانند: وزارت نيرو، نفت، جهاد كشاورزي، صنعت و معدن، علوم و تحقيقات، آموزش و پرورش، فرهنگ و ارشاد، كشور، راه، تعاون، ورزش، سازمان صداوسيما، بهداشت، معاونت توسعه مديريت برنامه ريزي نيروي انساني و برنامه ريزي نظارت راهبردي رييس جمهور و شوراي عالي استان ها كه شهرداري ها را هم شامل مي شود. علت اينكه اين همه دستگاه دخيل شده اند اين است كه هركدام نقشي محوري دارند و برجسته ترين ها در بخش فرهنگي و آموزشي، سازمان صداوسيما و آموزش پرورش و وزارت ارشاد هستند.

توجه شما را معطوف مي كنم به ماده 8 آيين نامه اجرايي كه مي گويد سازمان صداوسيما موظف است با درخواست اين كار گروه برنامه هاي آموزشي ترويجي و آگاهي بخش در حوزه محيط زيست در قالب هاي مختلف بدون دريافت وجه آماده و پخش كند. اين تكليفي است بر دوش اين سازمان كه البته رسانه ملي نمي گويد من انجام نمي دهم اما از نگاه ما بايد پررنگ تر شود و نگاه ويژه تري به آن شود و آنچه امروز شاهد پخش مطالبات محيط زيست هستيم، يا ساعت پخشش مناسب نيست يا آنقدر كم است كه ديده نمي شود. همين طور وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي كه ماده 5 اين قانون شاملش مي شود موظف است حمايت هاي لازم را نسبت به توليد، انتشار محصولات فرهنگي محيط زيستي اعم از فيلم، كتاب، خبر و محصولات ديجيتال در ارتقاي فرهنگ عمومي انجام دهد. اين تكليف قانوني اين وزارتخانه است. اميدواريم رويكرد دستگاه ها نسبت به اين سازمان بهتر شود و در انتخاب مديران ارشد در استان ها اين الزام را گذاشتيم كه بايد دوره محيط زيست را بگذرانند. همچنين دو واحد اختياري در دانشگاه ها براي دانشجويان در همين زمينه قرار داديم. اين كارها به ما كمك خواهد كرد. سازمان محيط زيست كه نمي تواند همه اين امور را بر عهده بگيرد.
   
دغدغه محيط زيست بايد از سمت شما مطرح شود. مسلم است كه صداوسيما دغدغه محيط زيستي آنچنان كه شما بايد داشته باشيد، ندارد.
   
ما اين دغدغه را انتقال مي دهيم و درصدد اين هستيم كه بيشتر از قبل با ديگر سازمان ها درگير شويم و سرعت را بيشتر كنيم. مي توانيم جلوي يكسري اتفاقات را به واسطه همين اتفاق بگيريم.
   
تخريب محيط زيست از موضوعات نگران كننده در همه جاي دنياست. در گوشه و كنار شهرهاي دنيا، عكس ها و ويدئوهايي ديده مي شود كه همگي نشان از دغدغه فعالان محيط زيستي براي حفظ زمين، محيط زيست و گونه هاي در حال انقراض دارد. گرم شدن زمين، جلوگيري از شكار بي رويه حيوانات و آلودگي محيط زيست توسط مواد غيرقابل برگشت به طبيعت از مواردي است كه انحصار نمي شناسد و همه مردم دنيا در آن سهيم اند. اما اينكه چگونه با اين موارد مواجه مي شوند و چگونه مردم را ترغيب به حفظ محيط زيست و گونه هاي جانوري و گياهي آن مي كنند، مهم است: تبليغات و آموزش هايي كه آنقدر هوشمندانه طراحي مي شوند كه علاوه بر زيبايي بصري، به راحتي پيام موجود در آن انتقال داده مي شود.