احتمال کاهش 30 درصدی درآمد مالیاتی دولت

یک منبع آگاه در سازمان امور مالیاتی پیش بینی کرد در سال آینده خوشبینانه درآمدهای مالیاتی بین 20 تا 30 درصد کاهش پیدا خواهد کرد و وابستگی 90 درصدی درآمدهای نفتی و غیرنفتی کشور به نفت، از یک سو و کاهش قیمت نفت به مرز 40 دلار از سوی دیگر باعث خواهد شد درآمدهای مالیاتی کشور کاهش یابد.به عبارت دیگر آثار کاهش قیمت نفت و بحران جهانی نه تنها باعث کاهش درآمد دولت حاصل از فروش نفت می شود، بلکه باعث کاهش صادرات غیرنفتی، کاهش واردات، کاهش مالیات بر واردات کالا و خدمات، مالیات بر شرکت ها، مالیات بر کالا و... خواهد شد.

سهم بالای مالیات بر شرکت ها، مالیات بر واردات و مالیات غیرمستقیم از کل درآمدهای مالیاتی که به درآمدهای ارزی حاصل از نفت وابسته است در شرایط نزول قیمت نفت کاهش خواهد یافت و درآمدهای دولت از محل مالیات ها را نیز کاهش خواهد داد.براساس گفته منابع خبری در سازمان امور مالیاتی، کاهش درآمدهای مالیاتی در قالب کاهش مستقیم مالیات بر عملکرد نفت و دریافت مالیات به خاطر رکود نسبی اقتصاد اتفاق خواهد افتاد و کاهش مالیات به طور غیرمستقیم و ناشی از رکود اقتصادی در کشور ناشی از کاهش قیمت نفت و بحران جهانی به وقوع خواهد پیوست.براساس گفته این منابع خبری مالیات بر عملکرد نفت، حدود هشت تا 15 درصد کاهش خواهد یافت همچنین کل درآمدهای مالیاتی به صورت مستقیم نیز حدود 20 تا 30 درصد کاهش خواهد یافت.بنابراین گزارش، متوسط قیمت نفت در سال 86 حدود 59 دلار بوده است که در نتیجه درآمد مالیاتی کشور به مرز 3/126 هزار میلیارد ریال رسیده است. در سال پایانی برنامه سوم توسعه (سال83) میانگین قیمت نفت، حدود 33 دلار محاسبه شده که در نتیجه درآمد مالیاتی کشور مربوط به مالیات بر شرکت ها نزدیک به 42 هزار میلیارد ریال بوده است. مقایسه این دو رقم نشان می دهد که درآمد مالیاتی مربوط به مالیات بر شرکت ها در سال 86 نسبت به آخرین سال برنامه سوم توسعه (سال 83) نزدیک به 201 درصد رشد کرده است.

حجم مالیات بر شرکت ها حدود
48 درصد کل درآمدهای مالیاتی کشور در سه ساله برنامه چهارم 79/65 درصد کل درآمدهای مالیاتی سال 86 بوده است.
بر این اساس به نظر می رسد با کاهش قیمت نفت به 40 دلار مالیات بر شرکت ها نسبت به سال 86 که متوسط قیمت نفت حدود 59 دلار بوده است بیش از 30 درصد کاهش خواهد یافت. به عبارت دیگر به طور مستقیم کاهش درآمد مالیاتی مالیات بر شرکت ها حدود 35 تا 37 هزار میلیارد ریال کاهش پیدا خواهد کرد و به مرز 84 تا 86 هزار میلیارد ریال خواهد رسید.کارشناسان اعتقاد دارند این میزان در حالت خوشبینانه است.به صورت غیرمستقیم نیز درآمدهای مالیاتی مربوط به مالیات بر واردات از دو زاویه کاهش قیمت کالاهای وارداتی و کاهش حجم واردات به دلیل کاهش درآمدهای نفتی کاهش می یابد.بر این اساس درآمدهای مالیاتی ناشی از مالیات بر واردات که در سال 86 نزدیک به 49 هزار میلیارد ریال معادل
5/25 درصد کل درآمدهای مالیاتی بوده است نیز به شکل قابل توجهی کاهش خواهد داشت.از دیگر شاخصه های مالیاتی، مالیات بر کالاها و خدمات، مالیات بر ثروت و مالیات بر درآمد است که به دلیل رکود نسبی اقتصادی در سال آینده به نسبت های متفاوت کاهش خواهند یافت.کارشناسان پیش بینی می کنند درآمدهای مالیاتی به طور خوشبینانه بین 20 تا 30 درصد کاهش خواهد داشت.
این کارشناسان اعتقاد دارند چنانچه مالیات بر ارزش افزوده در سال آینده عملیاتی شود کاهش درآمد مالیاتی ناشی از کاهش قیمت نفت جبران خواهد شد.

افزایش سهم مالیات بر شرکت ها

مقایسه شاخص های رشد مالیاتی در برنامه سوم چشمگیر و بهتر از برنامه های دو و سه ساله برنامه چهارم بوده است و سهم مالیات از شرکت ها در دولت نهم و برنامه چهارم بیشترین رشد را داشته که سهم مالیات بر شرکت ها 48 درصد کل مالیات ها بوده است.

درآمد مالیاتی در برنامه های پنج ساله دوم، سوم و سه ساله برنامه چهارم نشان می دهد که این سهم در برنامه سوم نسبت به برنامه دوم بیش از 240 درصد رشد داشته است در حالی که طی سه سال برنامه چهارم نسبت به برنامه سوم حدود 72 درصد رشد نشان می دهد.کل سهم مالیاتی در بودجه عمومی دولت طی برنامه دوم توسعه، نزدیک به 82 هزار میلیارد ریال بوده که در برنامه سوم به بیش از 278 هزار میلیارد ریال افزایش می یابد. این رقم در سه ساله برنامه چهارم به 478 هزار میلیارد ریال افزایش یافته است.افزایش سهم مالیات در بودجه عمومی در دوره های یاد شده در حالی اتفاق افتاده است که میانگین قیمت هر بشکه نفت در دوره های یاد شده به ترتیب 4/17 ، 4/28 و
7/56 دلار بوده است.با توجه به اینکه کل درآمدهای نفتی و غیرنفتی در کشور ما تا حدود 90 درصد به نفت خام وابسته است، بنابراین با توجه به رشد بیش از 100 درصدی متوسط قیمت نفت در سه ساله برنامه چهارم توسعه نسبت به برنامه سوم همچنین افزایش میزان تولید در مقایسه دو دوره پیش بینی می شد که سهم مالیات ها در بودجه بیش از ارقام یاد شده باشد.

مقایسه مالیات های غیرمستقیم

همچنین مقایسه ارقام مالیات های مستقیم طی سه دوره مورد مطالعه نشان می دهد مسوولان مالیاتی در دوره پنج ساله برنامه سوم توانسته اند میزان مالیات های مستقیم را با 400 درصد رشد از حدود 27 هزار میلیارد ریال به 134 هزار میلیارد ریال افزایش دهند. این در حالی است که میزان مالیات های غیرمستقیم در سه ساله اول برنامه چهارم نسبت به پنج ساله برنامه سوم تنها 27درصد بوده است. دولت نهم طی سه ساله برنامه چهارم، نزدیک به 170 هزار میلیارد ریال از طریق مالیات های غیرمستقیم درآمد کسب کرده است.در دوره های یاد شده مالیات بر کالا و خدمات در حالی که در برنامه سوم نسبت به دوم بیش از 457 درصد رشد کرده و از هشت هزار میلیارد ریال به 45 هزار میلیارد رسیده اما در سه ساله برنامه چهارم نسبت به سوم تنها شش دهم درصد رشد نشان داده است.بر همین منوال، مالیات بر واردات در برنامه سوم در مقایسه با برنامه دوم 391 درصد رشد داشته و از نزدیک به 19 هزار میلیارد به 92 هزار میلیارد رشد یافت. این شاخص در سه ساله برنامه چهارم نسبت به برنامه سوم 36درصد رشد کرد و به 134 هزار میلیارد ریال رسید.

مالیات های مستقیم

میزان دریافت مالیات های مستقیم در برنامه های دوم، سوم و چهارم به ترتیب
9/54، 5/144 و 308 هزار میلیارد ریال بوده است که برنامه سوم نسبت به دوم بیش از 163 درصد رشد نشان می دهد.
سه ساله برنامه چهارم نسبت به برنامه سوم 113درصد رشد داشته است. دلیل رشد قابل توجه این شاخص در برنامه چهارم رشد قابل توجه مالیات بر شرکت ها بوده است.رشد مالیات بر شرکت های دولتی طی سه ساله برنامه چهارم نسبت به برنامه سوم حدود 161 درصد رشد داشته و از
88 هزار میلیارد ریال به 230 هزار میلیارد ریال افزایش یافته است.این شاخص در برنامه سوم نسبت به دوم نیز با 163درصد رشد از 5/33 هزار میلیارد ریال به 2/88 هزار میلیارد ریال رسیده است.اگرچه سهم مالیاتی دولت از شرکت ها در برنامه چهارم به دلیل افزایش و کاهش قیمت نفت به طور چشمگیر رشد یافته اما در دیگر شاخص های مالیات بر درآمد و مالیات بر ثروت، رشد مطلوبی رخ نداده است.در برنامه سوم توسعه نسبت به دوم، مالیات بر درآمد با 153 درصد رشد از 6/17 هزار میلیارد به 5/44 هزار میلیارد ریال رسیده است.در برنامه چهارم در مقایسه با برنامه سوم با 36 درصد رشد به 6/60 هزار میلیارد ریال رسیده است.در خصوص مالیات بر ثروت هم در دوره سوم در مقایسه با برنامه دوم توسعه با 236 درصد رشد از 8/3 هزار میلیارد به 7/12 هزار میلیارد ریال افزایش یافته که این شاخص در برنامه چهارم با 37 درصد رشد به4/17 هزار میلیارد ریال رسیده است.

سهم در بودجه عمومی

سهم مالیات های غیرمستقیم در بودجه عمومی دولت در سال های برنامه دوم، سوم و چهارم به ترتیب به طور متوسط 7/32، 48 و 5/35 درصد است. سهم مالیات های مستقیم نیز در دوره های مذکور به ترتیب
3/67 ، 52 و 5/64 درصد بوده است.

مقایسه تاثیر دیگر شاخص های مالیاتی

مقایسه میزان سهم دیگر شاخص های مالیاتی نشان می دهد در سه ساله برنامه چهارم نزدیک 50 درصد از درآمد مالیاتی بودجه های عمومی مربوط به مالیات شرکت ها بوده و در دوره دوم و سوم این سهم به ترتیب 40 و 6/31 درصد بوده است.سهم مالیات بر واردات در کل درآمدهای مالیاتی طی برنامه های دوم، سوم و چهارم 8/22 ،9/32 و 26 درصد بوده است.


منبع: روزنامه سرمایه