چه عواملي در تصميمات نمايندگان مؤثر است؟

چگونگي تصميم گيري نمايندگان در مجلس و نوع مصوبات و آراي مجلس در طرح ها و مصوبات مختلف از نكاتي است كه همواره مورد ابهام و براي مخاطبان جالب توجه بوده است.

در همين زمينه دكتر محمدحسين فرهنگي، نماينده تبريز طي گفتگويي با خبرنگار تابناك با اشاره به اينكه "مجلس با توجه به مجوع عوامل تشكيل‌دهنده آن، شرايط خاص خود را دارد"به برخي مسائل در اين زمينه اشاره كرده است. 

وي با توجه به سوگند و تعهد نمايندگان در بدو انتخاب و دربرابر ملت گفت: در متن سوگندي كه در قانون اساسي آمده است، نماينده مجلس به صورت فردي، سوگند ياد مي‌كند در ديگر اصول مربوط نيز، مسئوليت‌ها متوجه شخص نماينده است. به همين دليل، شاكله مجلس، شاكله جمع آحاد است، نه دسته‌بندي‌هاي سياسي و غيرسياسي؛ بنابراين، برخي همگرايي‌ها به صورت موردي سازمان پيدا مي‌كنند، حتي درباره طرح‌ها و لوايح و يا در رأي اعتمادها و استيضاح‌ها نيز چنين است. مي‌توان گفت در هر رأي‌گيري، فراكسيون‌بندي و جهت‌گيري خاصي در مجلس شكل مي‌گيرد كه براي مثال در استيضاح وزير كشور سابق، برآيند عملكرد اكثريت هر دو جريان سياسي اصلي، نتيجه استيضاح را معلوم كرد. درباره محصولي فرق مي‌كرد. اكثريت جريان اقليت مخالف بودند از اكثريت هم تعدادي مخالف بودند.

پس نگاهي كه در جامعه نسبت به مجلس و دسته‌بندي نمايندگان وجود دارد، بايد تغيير كند و يك ارزيابي واقعي بر اساس آنچه واقعيت دارد، به وجود آيد.

دكتر فرهنگي در پاسخ به اين پرسش كه تا چه اندازه دغدغه‌هاي منطقه‌اي و قومي در تصميم‌گيري‌هاي نمايندگان تأثير دارد، گفت: همگرايي محلي و منطقه‌اي، هرچند در همه مواقع و مباحث يكپارچه نيست، اين دغدغه‌ها و همگرايي‌ها، جزو واقعيت‌هاي داخل مجلس است و علت روانشناختي آن مكانيزم‌هاي انتخاباتي مجلس شوراي اسلامي است. در انتخاب نمايندگان، اقشار مردم هر منطقه با كانديداهاي آن حوزه در تماس هستند و بنابراين از افراد برگزيده، يكسري خواسته‌هايي دارند كه بر حسب مورد، مي‌تواند شخصي، صنفي، گروهي و يا منطقه‌اي باشد. براي همين، وظيفه نانوشته‌اي پديد مي‌آيد كه در هيچ قانوني نيامده است تعهد آن نماينده خاص نسبت به حوزه انتخابيه خود و شهروندان آن حوزه است.

نماينده مردم تبريز و آذرشهر در دوره هفتم و هشتم مجلس در ادامه اظهار داشت: با وجود آن‌كه پيگيري طرح‌هاي ملي، آثار و نتايج خاص خود را در حوزه‌هاي انتخابيه و پيشرفت كشور دارد، نتايج بسياري از آنها براي شهروندان حوزه انتخابيه به اندازه فعاليت‌هاي منطقه‌اي نمايندگان، ملموس و محسوس نيست و اين در حالي است كه فعاليت‌هاي نمايندگان در گسترش پروژه‌هاي عمراني و صنعتي و ... در سطح حوزه انتخابيه، يكي از عامل‌هاي تعيين‌كننده در روزهاي انتخابات مجلس است، زيرا براي اهالي حوزه انتخابيه نمايندگان، ارزيابي اين‌گونه فعاليت‌ها آسانتر است.

نايب رئيس كميسيون برنامه و بودجه در ادامه افزود: دسته‌بندي نمايندگان در مجلس، تنها به جهت‌گيري‌هاي سياسي و علايق منطقه‌اي منحصر نيست و بايد گفت كه فعاليت‌هاي تخصصي پيش از دوران نمايندگي نيز بخشي از دسته‌بندي‌ها و همگرايي‌ها مي‌شود.

براي مثال، نمايندگاني كه در بخش‌هايي همچون جهاد كشاورزي،‌ آموزش‌وپرورش، آموزش عالي و ... شاغل بوده‌اند، در مجلس همگرايي‌هاي مشهودي ميان آنان در زمينه‌هاي مرتبط وجود دارد.

فرهنگي با اشاره به تصميم‌گيري‌هاي حزبي كه در مجالس برخي كشورها وجود دارد، اظهار داشت: در برخي كشورها، تصميم‌گيري‌ها كه بعضا به صورت سانتراليستي و متمركز است، بدون هيچ تغييري به صحن مجلس راه پيدا مي‌كنند اما در كشور ما به علل و عوامل گوناگوني ـ كه برخي از آنها ساختار درون‌حزبي احزاب و يافته‌هاي آسيب‌شناسي آنان بازمي‌گردد ـ شاهد چنين رويه‌اي نبوده‌ايم.

وي در ادامه افزود: احزاب ايران، منحصرا براي تمركز در قدرت و دست يافتن به آن، بدون داشتن برنامه‌ها و ايده‌هاي مشخص و عمدتا با پشتوانه شعارهاي پوپوليستي شكل مي‌گيرند و نتيجه چنين رويكردي به صورت مستمر به بي‌اعتمادي عمومي مي‌انجامد و در نتيجه به جاي آن‌كه احزاب بر پايه مباني خود به دنبال ترديدها بروند، بر پايه مقبوليت آنها نسبت به تعيين نامزدهاي اقدام مي‌كنند. در نتيجه نامزدها نيز احساس تعهد چنداني نسبت به احزاب ندارند.

فرهنگي با بيان اين مطلب كه شهروندان ايراني اكثرا در برگزيدن مورد علاقه خود نيز احزاب دچار مشكل مي‌شوند، معيارها و تاكتيك‌هاي عوام‌گرايانه را فاقد زيرساخت‌هاي مناسب دانست و افزود: ضمن آن‌كه مردم در انتخاب احزاب دچار مشكل مي‌شوند معيارهاي عوام‌گرايانه فاقد زيرساخت‌هاي متأسفانه از سوي احزاب، برنامه‌ها و ايده‌هاي روشن و مشخصي براي اداره كشور ارايه نمي‌كنند تا شهروندان بتوانند به گزينش مناسبي دست يابند؛ بنابراين رأي‌دهندگان عمدتا بر اساس ايده‌هاي كلي و اعتماد به افراد، شخص منتخب خود را برمي‌گزينند. در دو انتخابات رياست‌جمهوري گذشته نيز كه به انتخاب آقاي احمدي‌نژاد و آقاي خاتمي منجر شد، شاهد گرايش مردم به فرد بوديم، نه به گرايش‌هاي سياسي و همين اتفاق نيز در انتخابات مجلس و انتخابات شوراها نيز به تناسب رخ مي‌دهد.