جمعیت عامل رشد اقتصادی

محمد واعظ در خصوص کاهش رشد جمعیت ایران و اینکه دولت در حال برنامه‌ریزی برای افزایش جمعیت است آیا بستر این افزایش جمعیت فراهم است و آینده اقتصادی کشور پذیرای این افزایش جمعیت خواهد بود یا خیر گفت: کاهش نرخ رشد جمعیت طی دو دهه اخیر ناشی از مجموعه شرایط بعد از جنگ است و به نظرم مهمترین عامل در کاهش نرخ رشد جمعیت گسترش فرهنگ شهرنشینی، روحیه فرد‌گرایی و این گونه عوامل فرهنگی و اجتماعی است.

به گزارش فارس، وی در ادامه افزود: از نظر اقتصادی هر چه هزینه پرورش فرزند برای بانوان بخاطر اشتغال آنها در خارج از منزل افزایش یابد خود بخود تمایل به داشتن فرزند کاهش پیدا می‌کند. یک فرهنگ عجیبی طی دو دهه اخیر در کشور بوجود آمد و هنوز با آن فرهنگ و تلقی از آن روبرو هستیم که رشد جمعیت یعنی از دست دادن زمینه‌های توسعه و رشد اقتصادی یا به عبارتی کنترل جمعیت شرط مقدماتی توسعه، رشد و پیشرفت است. اما همه این مباحث فاقد یک زیربنای منطقی و اساسی است.

این استاد دانشگاه گفت: جمعیت در اقتصاد دو کار انجام می‌دهد از یک طرف تقاضا و از طرف دیگر عرضه کالاها و خدمات را ایجاد می‌کند، در اقتصاد وقتی عرضه و تقاضا با هم رشد یابد خود به خود منجر به رشد اقتصادی می‌شود.

واعظ در ادامه بیان داشت: به همین دلیل در نظریات جدید رشد اقتصادی، رشد جمعیت یا اثر جمعیت که بسیاری اوقات از آن به اثر مقیاس یاد می‌شود تأثیر مثبتی در رشد اقتصاد دارد که تجربه جهانی هم نشان دهنده این مطلب است.

وی افزود: اگر تجربه اقتصاد جهانی طی دو و نیم قرن اخیر را در نظر بگیریم مشاهده می‌کنیم تا قبل از سال 1750 میلادی جمعیت جهان کم و بیش ثابت بود اما از نیمه قرن هیجدهم میلادی تاکنون از یک سو با افزایش مقیاس جمعیت و از سوی دیگر با افزایش نرخ رشد اقتصاد جهانی روبرو بوده‌ایم پس افزایش مقیاس جمعیت در سطح جهانی نه تنها محدود کننده رشد اقتصاد جهانی نبوده بلکه عامل اساسی رشد جمعیت نیز بوده است.

این کارشناس اقتصادی گفت: امروزه این اثر مقیاس با ادبیات خاصی مثلا تحت عنوان آثار مثبت خارجی ناشی از مقیاس مورد توجه قرار می‌گیرد در این ادبیات؛ مقیاس، فضایی را بوجود می‌آورد که بر سطح تولید و به تبع رشد اقتصادی تاثیر مثبتی می‌گذارد.

واعظ افزود: وجدان تاریخی جامعه ایرانی هم سازگار با این بحث منطقی است یعنی ما ایرانی‌ها نوعا تمایل به داشتن خانواده‌های کامل و متنوع از حیث فرزند را داریم و پدیده تک فرزندی متناسب با روح تاریخی ملت ایران نیست.  

وی گفت: اما از طرفی باید بحث جمعیت به عنوان یک بحث کلان با بحث مقیاس خانوار به عنوان یک بحث خرد از هم تفکیک شوند همه مباحث اقتصادی که تاکنون مطرح شد مربوط به سطح کلان است در سطح خرد مقیاس جمعیتی یک خانوار باید متناسب با شرایط آن خانوار تعیین شود.

این استاد اقتصاد گفت: به عنوان مثال برای بعضی از خانواده‌ها به خاطر مشکلات پزشکی نداشتن فرزند تصمیمی منطقی است اما در سطح کلان اثر مقیاس جمعیت بر رشد اقتصادی و سایر مؤلفه‌های مربوط به رشد مثبت است.

واعظ در ادامه بیان داشت: برای توضیح بیشتر به این مطلب می‌پردازم در مباحث جدید رشد اقتصادی فناوری یا تکنولوژی یک نقش مهم و تأمین کننده است عامل مهم در پیشرفت فناوری، مقیاس جمعیت است.

وی گفت: در نظریات جدید رشد اقتصادی، تنوع محصولات عامل مؤثر در رشد اقتصادی است و عامل تعیین کننده تنوع محصولات مقیاس جمعیت است. ما باید با یک نگاه جدید به مقوله جمعیت و رشد آن بپردازیم و قبل از دچار شدن به عوارض شدید و تلخ پیری جمعیت به دنبال پیشگیری از آن باشیم.

این استاد اقتصاد گفت: مسائل خاص توجیه‌کننده کنترل جمعیت مربوط به دو دهه قبل در اقتصاد ایران بوده است که اکنون موضوعیتی ندارد برای مثال مشکلاتی که برای درمان، آموزش، تأمین دارو جهت جمعیت نوزادان در 20 سال قبل وجود داشت اکنون موضوعیت ندارد.