مسئوليت پذيری را فراموش كردهايم
خلقت انسان و ويژگي خليفت الهي در سرشت هر فرد نهاده شده است، اين ويژگي بارز مسئوليتپذيري است كه انسان را با ساير مخلوقات متمايز كرده است؛ بنابر آيه شريفه قرآن«كلهم را و كلهم مسئول» بايد توجه داشت كه در هر جايگاهي از رئيس، وزير و وكيل گرفته تا كارمند، كارگر و... بايد بدانيم كه با توجه به رتبه و مرتبه تنها حس مسئوليتپذيري است كه افراد را از يكديگر متمايز ميسازد و به قول معروف «هركه بامش بيش برفش بيشتر است»
هر مقام و جايگاهي در اين دنيا جز با ايفاي مسئوليتهاي خطير آن امكان پذير نيست و فقط به اسم آن سمت خلاصه ميشود نه رسم و جايگاه خطير آن، گزارشي كه پيش روي شماست درباره چگونگي ايجاد حس مسئوليتپذيري در افراد سخن به ميان آورده است كه در ادامه ميخوانيد.
هركس از خود شروع كند
«حجتالاسلام حميدرضا شريفينيا»، كارشناس ارشد روانشناسي، درباره ايجاد حس مسئوليتپذيري در افراد با اشاره به آيه شريفه«الناس في الملوكهم»، به «ملت ما»، ميگويد: مردم در مسائل و رفتارهاي اجتماعي بر طبق رفتار رهبرانشان حركت ميكنند، بايد توجه داشت كه وقتي در بطن جامعه مسئوليتپذيري و برعهده گرفتن مسئوليت تصميمات اتخاذ شده در روند امور بسيار تاثيرگذار است.
هر كس مسئول تغيير خود است
او ميافزايد: ايجاد حس مسئوليت و مسئوليتپذيري را بايد افراد در هر جايگاهي كه هستند در رفتار خود اعمال كنند، در غير اين صورت چطور ميتوان از يك كودك يا نوجوان يا يك فرد انتظار داشت كه او مسئوليت پذير باشد وقتي افراد بزرگسال در آن جامعه به مسئوليتهاي خود اهميت نميدهند؟!. با شنيدن اين جملات از حجتالاسلام شريفينيا، به ياد فرمايش امام علي(ع) كه فرمودند:
«هر كس مسئول تغيير خود است»، افتادم و شرح داستان معروفي از يك كشيش مسيحي بر روي سنگ قبرش اينچنين نوشته شده است را به يادمان ميآورد كه بدين شرح است: «در نوجواني به فكر تغيير جهان بودم، در جواني ميخواستم كشورم را تغيير دهم، در ميانساني به فكر تغيير رفتار و منش انسانهاي شهر خود بودم و در پيري هم ميخواستم نگرش خانوادهام را تغيير دهم، اما نشد؛ ولي حالا در كهولت سن فهميدم كه هر كس بايد به فكر تغييرخود باشد.»
به گفته حجتالاسلام شريفينيا، مسئوليتپذيري عبارت است از پاسخگو بودن در مقابل اعمال و رفتار، بايد توجه داشت كه خداوند متعال در قرآن فرموده است: « هر كاري كه انجام دهيد در روز قيامت بايد پاسخگوي آن باشيد و آيه 7 و8 سوره زلزال به اين مضمون است كه هر كس به اندازه ذرهاي كار نيك يا كار زشتي مرتكب شده باشد كيفر يا پاداش عمل به خود فرد بر ميگردد.
ويژگي متقين
در ادامه، اين كارشناس ارشد روانشناسي، ميافزايد: با استنباط به اين آيات شريفه بايد توجه كرد كه در افراد متقين حسمسئوليتپذيري، پاسخگويي و توجه به اعمال و رفتار در وجودشان تقويت شده است.
ضعيفكشي راه و رسم مردمان امروز
به گفته شريفينيا، اما آنچه كه از مسئوليتپذيري در افراد جامعه شاهدش هستيم، در مقايسه با گذشته بسيار تغيير كرده است و در حال حاضر تربيت اجتماعي جامعه براساس مسئوليت ناپذيري، فرافكني، انداختن تقصير كارها به گردن افرادي كه نميتوانند از خود دفاع كنند بسيار افزايش داشته است
براي مثال اگر در جامعه شاهد افزايش تخلفات جادهاي در جادهها هستيم، در اينباره فقط شاهد مقصر جلوهدادن مسئولان امر، جاده يا راننده هستيم، هيچ كس به اين موضوع كه اتومبيلها از ترمز، بدنه و ايمني كافي از نظر حفاظتي و امنيت لازم برخوردار نيست، توجه نميكند كه اين اتومبيل توسط چه كسي ساخته شده است؟
و اين اشخاص بايد پاسخگوي اين سوانح و حوادث باشند. در كشور ما اينكه هر شخص مسئوليت كار خود را بر عهده بگيرد كاملا بيمعناست، حجتالاسلام شريفي نيا، با بيان اين جملات افزود: انسانهاي مسئوليتپذير، شجاعت پذيرفتن خطا و اشتباه را دارند و وقتي خطايي را انجام داد با شجاعت آن را ميپذيرند، در اصل اين افراد درمقابل اقدامات شايسته خود مسئوليتپذير هستند و وقتي خطايي اتفاق ميافتد به تبع در شرايطي است كه انسانها بايد مسئوليت كارهاي خود را بر عهده بگيرند.
ويژگي افراد مسئوليتپذير
نخستين شرط مسئوليتپذيري شجاعت است و دومين ويژگي افراد مسئوليتپذير و مسئوليت شناس، شناخت دين است كه بدينترتيب به حقوق، خواسته و نظر ديگران احترام ميگذارند و براي افراد حق پاسخگويي قائل هستند. اين كارشناس ارشد روانشناسي ميافزاد: اگر در زندگي زناشويي، زوجين براي يكديگر حق پاسخگويي قائل باشند، به تبع زندگي افراد از استحكام دروني برخوردار خواهد بود.
ريشهاي كهن اما فراموش شده
در ادامه«امان الله قرايي مقدم»، جامعهشناس، درباره مسئوليتپذيري افراد در جامعه ميگويد: در تاريخ ايران مسئله مسئوليتپذيري ريشه كهن دارد و در قديم هر كودك كه به مدرسه ميرفت مورد حمايت فرزندان بزرگتر قرار ميگرفت و به اين ترتيب نوجوانان تحت تاثير جوانان و جوانان تحت تاثير كهنسالان قرار داشته و وظيفه داشتند كه مسئوليت كارها را خودشان برعهده بگيرند.
آنچه خود داشت زبيگانه تمنا ميكرد
به گفته قراييمقدم، در حال حاضر فرهنگ كهن ايراني در كشور ژاپن مورد استفاده قرار گرفته و آنها در پيتربيت افراد به شيوه وظيفهمداري و مسئوليتپذير هستند كه به اين ترتيب ميتوان در يك جامعه به موفقيت دست يافت. در اصل موفقيت جامعه در مسئوليتپذيري افراد به وظيفه مداري و مسئوليتپذيري جزو اصول يك سازمان است.
اصول مديريتي
ريشه مسئوليتپذيري و وظيفه مداري از درون خانواده و از كنترلي كه والدين بر تربيت فرزندانشان لحاظ ميكنند در فرزندان شكل ميگيرد؛ قرايي مقدم با بيان اين جملات ميافزايد: از نظر«هربرت سايمون»، يكي از صاحبنظران علم مديريت، اصول سازماني را بر اساس مسئوليتپذيري افراد ميداند كه در نتيجه براي اينكه جامعه دوام و بقا داشته باشد، همه افراد در خانواده به عنوان كوچكترين نظام اجتماعي مسئوليتپذير بوده كه به تبع در شرايط نظام اجتماعي هم از بقا برخوردار باشند.
در جامعهاي كه حس مسئوليتپذيري در آن كم رنگ شده است، افراد همچون ماشين كار كرده و وظايف خود را هم اجرا نميكنند در نتيجه چنين جامعهاي به يك جامعه عقب افتاده تبديل خواهد شد.
از آموزش و پرورش بايد آغاز شود
رمز موفقيت هر فرد در زندگي وظيفهمداري و مسئوليتپذيري است. به گفته قرايي مقدم، براي ترويج حس مسئوليتپذيري جامعه بايد اين فرهنگ كاربردي را در مدارس ترويج كرد و در غير اين صورت شاهد نارساييهاي موجود در جامعه خواهيم بود. براي مثال چنديست كه از سوي رسانهها بحث اختلاس از سازمانهاي گوناگون مطرح شده است
اما در اين باره اكثر مسئولان امر با شانه خالي كردن يا سفسطه پاسخگوي اين اتفاق اقتصادي نيستند، بدينترتيب نظام اقتصادي پيشرفت نداشته است آن هم به اين دليل كه افراد مسئول نيستند؛ بايد توجه داشت كه تنها اساس توسعه يافتگي و پيشرفت در جامعه با مسئوليتپذيري افراد در جامعه تحقق مييابد.
منبع: ملت ما
