آيا می‌توان رسانه‌های جهانی را محدود کرد؟

اين يادداشت برآمده از مقاله يا نوشتار- پژوهشي بود كه به همايش روز رسانه هاي اجتماعي تقديم شد و يك سوال بسيار روشن داشت: «آيا امكان ممنوع كردن «رسانه هاي اجتماعي » وجود دارد؟» شايد بسياري از ايرانيان و به ويژه جوانان و دانشگاهيان نسل فناوري پاسخ شان «نه» و احتمالا بيشتر سياست ورزان پاسخ شان «بله» باشد: اما براي يافتن پاسخي علمي و منصفانه و خردورزانه و قانع كننده و براي آنكه راهي به دهي بجوييم، بايد آزادانديشانه مساله را شكافت. در اينجا تنها اشاراتي در چارچوب محدوديت هاي يك يادداشت مطبوعاتي آورده مي شود و براي كساني كه پيش و بيش از انديشه كردن، قضاوت مي كنند يادآوري مي كنم كه اين يادداشت كاملاعلمي است و هيچ ربطي به سياست ندارد و واضح است كه محتواي مجرمانه در هرجا مدافع عاقلي ندارد و اين ساحت از آن ساحت جداً جدا ست!

من براي يافتن پاسخ اين پرسش و بلكه بالاتر از آن براي رسيدن به خود سوال و حتي يك پله بالاتر، براي آنكه جرات كنم همين سوال ساده را از خودم و از جامعه بپرسم، روشي ويژه برگزيدم كه دست كم 10 سال سابقه علمي و عملي مستقيم دارد. رساله دكترايم «طراحي و معماري آينده پژوهانه رسانه دهه 90 (1390 – 1400)» شد و در يك تحقيق آينده پژوهانه مصمم شدم با استفاده از يك متدولوژي علمي و آكادميك روشن كنم آيا امكان ادامه حيات براي رسانه هاي سنتي كنوني وجود دارد؟ اگر نه، آينده آنها به چه صورت خواهد بود؟ و آينده فرمي و محتوايي و زيرساختي رسانه هاي آينده، با استفاده از «دانش آينده پژوهي و دستاوردهاي فناوري ارتباطات و اطلاعات / ICT» چگونه خواهد بود؟

در اين پژوهش با متدولوژي دلفي و با بهره گيري از نظرات حدود دو هزار نفر از بهترين انديشه ورزان رسانه، ارتباطات، رسانه نگاري، آينده پژوهي، ICT، و... ايده و نظريه سپهر رسانه يي به عنوان آينده محتوم رسانه ها با حدود صد ويژگي در حوزه هاي فرم، محتوا، و زيرساخت ارائه شد. از جمله مفاهيم كليدي استخراج شده مي توان اشاره كرد به: «تغيير مداوم اجباري و نابودي قطعي فرم و محتواي كنوني در رسانه هاي سنتي، مولتي فرمت و هايپرشدن همه محصولات رسانه يي، حذف زمان و مكان پخش و دريافت، توليد دلخواه و پخش دلخواه يا كاد (COD) و پاد (POD)، همراه شدن يا موبايلي شدن، تعاملي، سايبري، سايبرگي، سايبهورگي، اجتماعي، هوشمند و اپليكيشني شدن و ده ها مورد ديگر از ويژگي هاي استخراج شده در حوزه فرم و محتوا بود.

افزون بر اين ها، مفاهيمي مانند خدمت/PGPC (كه فرم و ساختار پيشنهادي براي مالكيت رسانه هاي آينده به شكل خصوصي- دولتي- ملي- تعاوني است) مدل معماري محتوانگاري، رسانه همراه جهاني/ GMM رسانه جمعي– اجتماعي /SMMرسانه همراه محلي / SoLoMo، گوتر / Gootter 3 تـك (سرواژه توليد، تامين، و توزيع فرم و محتوا و «كاربري» آن)، رسانه هاي آينده به عنوان پايگاه داده هاي سپهري، بازتعريف رسانه، رابطه رشد رسانه هاي اجتماعي و جمعي و شش مرحله «دگرگوني رسانه»، تكميل رسانه هاي سنتي با ابعاد ديجيتالي، توليد رسانه هاي جديد با فرم و محتواي جديد، نيازها و انتظارهاي مخاطبان رسانه ها (كه حاصل چندين تحقيق جهاني است)، و سرانجام سپهر رسانه يي كه بيشترشان ابتكار اين آينده پژوهي نيز بودند.» يكي از مباحث راهبردي ادامه حيات و آينده رسانه آن است كه امكان تصور هيچ رسانه يي، بدون توجه به سپهر رسانه يي وجود ندارد. براي سپهر رسانه يي كنوني در جهان 10 جزو يا 10 نوع رسانه را مي توان برشمرد كه عبارتند از:

۱- تلویزیون (زمینی، کابلی، ماهواره یی، اینترنتی، IPTV،...)
 ۲- رادیو (زمینی، کابلی، ماهواره یی، اینترنتی، RDS،...)
 ۳- فیلم (سینما، سوپری / مغازه یی، CD/DVD، هارد،...)
۴- تصویر (عکاسی، کارتون،...)
۵- چاپ (کتاب، نشریه، کتابچه)
۶- موبایل / همراه (گوشی هوشمند، تبلت)
۷- ۳ ست (۳ کست وبی: ویدیوکست، پادکست، تکست کست یاRSS)
 ۸- پرتال رسانه (سایت‌ها، وبلاگ‌ها)
۹- خودپخشی (فیس بوک، تویی‌تر، و یوتیوب - به عنوان بارز‌ترین شکل رسانه‌های اجتماعی -)
۱۰- رایانش ابری یا Cloud Computing
 
حاصل عرق ریزان چندساله و چندمرحله نتیجه گیری، نتیجه گیری نهایی است که به جای اعلام نظر، چند سوال است که همه امیدمندی‌ام آن است که خوانندگان موافق و مخالف این یادداشت، در تک تک آن‌ها اندیشه کنند و پاسخی درخور برای خود و من و جامعه بیابند.
 
حال برای اعلام نتیجه نهایی این نوشتار - پژوهش به چند سوال خیلی ساده باید پاسخ داد:

۱- آیا می‌توان سپهر رسانه یی را نادیده گرفت؟

۲- آیا عاقلانه یا عقلایی است که سپهر رسانه یی را نادیده بگیریم؟

۳- آیا اگر هم برخلاف عقلاو روش عقلایی بخواهیم سپهر رسانه یی را نادیده بگیریم، در دنیای رسانه تغییری ایجاد خواهد شد و سپهر رسانه یی برای شکل گیری و ادامه حیات از ما اجازه خواهد گرفت؟

۴- اگر سپهر رسانه یی را بپذیریم – چه با همین تعداد رسانه، چه با تعدای بیش یا کم – آیا با ۸۰ ویژگی آنکه از طریق حدود ۲۰ هزار آدم عاقل داخلی و بین المللی متخصص رسانه‌دان و رسانه کار و رسانه فهم به دست آمده مخالفیم؟ آیا ویژگی‌های دیگری سراغ داریم و اگر سراغ داریم آیا آن ویژگی‌ها سپهر رسانه یی را نفی می‌کنند؟

۵- اگر سپهر رسانه یی را نمی‌توانیم و نباید نادیده بگیریم و ویژگی‌های آن را – بیش یا کم – می‌پذیریم یا باید بپذیریم، چگونه می‌توانیم جزیی/ یا رسانه یی از آن را نادیده بگیریم؟

۶- آیا رسانه‌های اجتماعی جزیی از این سپهر رسانه یی نیستند؟

۷- آیا بدون رسانه‌های اجتماعی سپهر رسانه یی قابل تحقق است؟

۸- آیا ۸۰ ویژگی سپهر رسانه یی بدون رسانه‌های اجتماعی قابل تحقق هستند؟ و آیا بخشی اساسی از این ویژگی‌ها و امکانات و بلکه نعمات الهی را به دست خودمان ازبین نبرده‌ایم؟

۹- و آیا این تصمیمات و این نوع نگاه و این عملکرد به معنی آن نیست که به اختیار خود از اکسیژن استفاده نکنیم یا با یک درجه تخفیف، آیا مانند آن نیست که از جاده به دلیل داشتن راهزن و از فضا به دلیل امکان سقوط هواپیما استفاده نکنیم؟
    
دكترعطاءالله ابطحي - رسانه نگار و استاد دانشگاه

منبع: شرق