انگليس و ايتاليا در ناکجاآباد
با رشد فوتبال به عنوان يک صنعت در دهه هاي اخير و سرمايه گذاري هاي هنگفت در بازار بزرگ اين ورزش، باشگاه ها نيز همانند ساير بنگاه هاي تجاري، در معرض همان تلاطم هاي بازار هاي مالي جهان قرار مي گيرند. بحران مالي اخير جهان نيز در برابر فوتبال، به خصوص در کشورهاي پيشرو، استثنا قائل نخواهد شد.به گفته کارشناسان اقتصادي بحران مالي مي تواند به صورت مستقيم و غيرمستقيم بر فوتبال اثر بگذارد.
به نوشته اعتماد، تاثير مستقيم موقعي ممکن است که باشگاه از بازار سرمايه پول قرض گرفته باشد، به عنوان مثال دريافت وام براي سرمايه گذاري در زيرساخت ها مانند استاديوم.
با توجه به بحران فعلي، اين کار ممکن است دشوارتر شود يا با يک نرخ بهره بالاتر صورت گيرد؛ مشکلي که کشور آفريقاي جنوبي، ميزبان جام جهاني 2010 نيز با آن مواجه است. به گفته دني جردن رئيس کميته برگزاري جام جهاني 2010، به دنبال بحران مالي جهان، تامين مالي پروژه هاي ساخت و ساز و اقدامات زيربنايي حالا «بزرگ ترين چالش» پيش روي آنهاست. به گفته هورست اشميت خزانه دار فدراسيون فوتبال آلمان و مشاور ويژه فيفا در جام جهاني 2010، افزايش قيمت آهن و سيمان مي تواند براي اين پروژه ها در آفريقاي جنوبي دردسرساز شود و بايد سيستم هاي نظارتي و اقدامات کنترل کننده يي در نظر گرفته شوند. شکل ديگر تاثير مستقيم رکود اقتصادي، مي تواند خود را در کاهش درآمدها از محل فروش حق پخش تلويزيوني نشان دهد.
هواداران فقيرتر، فوتبال ضعيف تر
در شرايط رکود اقتصادي امکان کاهش مشتري و حتي ورشکستگي شبکه هاي تلويزيوني وجود دارد که منجر به کاهش مبلغ پيشنهادي آنها و به تبع آن کاهش درآمد باشگاه ها مي شود.بحران در بازار هاي مالي به شکل غيرمستقيم هم بر باشگاه ها اثرگذار است. کاهش قدرت خريد هواداران (مصرف کنندگان)، يکي از پيامد هاي بحران مالي است که روي درآمدزايي باشگاه ها تاثير مي گذارد. به عقيده کارشناسان، در چنين شرايطي همه با احتياط بيشتر پول خرج مي کنند و به دنبال راه هايي جديد براي پس انداز هستند. در اين صورت مخارج مربوط به اوقات فراغت، از جمله هواداري در فوتبال، ممکن است اولين بخشي باشد که مصرف کننده در آن صرفه جويي مي کند. اين ممکن است باعث کاهش درآمد باشگاه از محل فروش اقلام تجاري هواداري و کاهش فروش بليت شود. از سوي ديگر، کاهش قدرت خريد باعث کاهش تعداد مشتريان شبکه هاي پولي تلويزيوني مي شود که عمدتاً صاحبان اصلي حقوق پخش تلويزيوني ليگ هاي بزرگ هستند و اين باز روي درآمد باشگاه ها از محل فروش حق پخش اثر مي گذارد.
بحران مالي براي باشگاه هايي که در مالکيت اشخاص هستند نيز مي تواند يک تهديد باشد. در اين صورت، از آنجا که سرمايه باشگاه از ثروت شخصي اين افراد حاصل مي شود، اگر مشکلي پيش بيايد، فوتبال اولين قرباني خواهد بود. اين نوع مالکيت بيشتر در ايتاليا و انگلستان وجود دارد. در ميان چهار ليگ بزرگ فوتبال جهان، به نظر مي رسد بحران اقتصادي اخير براي ليگ برتر انگلستان و سري A ايتاليا، به دليل ساختار متفاوت شان، تهديد بزرگ تري نسبت به بوندس ليگاي آلمان و لاليگاي اسپانيا باشد.
انگلستان در تنگنا
در ليگ برتر انگلستان، به دليل قوانين آزادي که دارد، سرمايه گذاري هاي زيادي در سال هاي اخير انجام شده است. به همين خاطر هم بحران مالي بيشتر از ساير کشورها دامن ليگ اين کشور را گرفته است. در پي اين سرمايه گذاري ها و خريداري باشگاه ها با سرمايه هاي شخصي، بدهي هاي سنگيني به بار آمده که حالا در بحران مالي عواقب شان مشهودتر به نظر مي رسد.
در واقع با اين بحران بود که توجه سران فوتبال جهان به مسائلي چون بدهي و نوع مالکيت باشگاه ها جلب شد. اخيراً ديويد تريسمن رئيس فدراسيون فوتبال انگلستان اعلام کرد بدهي باشگاه هاي انگليسي به حدود سه ميليارد پوند رسيده که يک سوم آن، حدود 950 ميليون پوند به منچستر يونايتد، چلسي، آرسنال و ليورپول، چهار باشگاه بزرگ اين کشور مربوط است. اين رشدي 12 درصدي در بدهي ها را نشان مي دهد. به دنبال آن، ديويد تيلر دبيرکل اتحاديه فوتبال اروپا در لندن هشدار داد باشگاه هايي که بدهي هاي سنگين دارند، از شرکت در رقابت هاي اروپايي محروم خواهند شد. او گفت که يوفا مشغول تنظيم مقررات مالي مشخصي براي باشگاه هاست تا آنها را وادار کند که منابع مالي خود را درست مديريت کنند و بقاي خود را به خطر نيندازند.
اما به اعتقاد کارشناسان، براي بررسي وضعيت مالي باشگاه ها و اعطاي مجوز حضور در رقابت هاي اروپايي توسط يوفا، مکانيسم دقيقي بايد طراحي شود که نوع بدهي ها و توان باشگاه در بازپرداخت آنها را در نظر بگيرد. به عنوان مثال، ميان بدهي باشگاه هاي آرسنال و چلسي با بدهي هاي منچستر يونايتد و ليورپول تفاوت است.
تقريباً کل بدهي 170 ميليون دلاري چلسي به رومن آبراموويچ مالک باشگاه برمي گردد که در بازيکنان گران قيمت سرمايه گذاري کرده است، و اين وضعيت همانند آن است که شخصي به خودش بدهکار باشد. بدهي 550 ميليون دلاري آرسنال نيز عمدتاً به دليل ساخت استاديوم جديدش است که دارايي ملموسي محسوب مي شود. اين نوع بدهي نيز نبايد مد نظر قرار بگيرد.
منچستريونايتد و ليورپول؛ نگران تر
اين بدهي ها بيشتر به اين خاطر حاصل شده اند که افرادي که باشگاه را خريده اند، پول زيادي براي اين کار قرض کرده و بدهي را روي دوش باشگاه يا يک شرکت وابسته به باشگاه که تامين منابع مالي باشگاه را به عهده دارد، گذاشته اند. اين بدهي براي خريد يک دارايي به وجود نيامده و تنها به خاطر اينکه خانواده گليزر بتواند منچستريونايتد را بخرد، به دست آمده است. حالا باشگاه بايد سالانه 60 ميليون دلار براي بازپرداخت آن هزينه کند. پرداخت اين مبلغ مادامي که همانند فصل پيش باشگاه سودآور باشد، مشکلي پيش نمي آورد اما اگر اين طور نباشد و بحران مالي فعلي روي درآمدهاي باشگاه تاثير بگذارد، مشکل زا خواهد بود.
بدهي باشگاه ليورپول نيز با خريداري آن توسط جرج جيلت و تام هيکس مشابه است. اين باشگاه به دليل بحران مالي حتي برنامه هايش براي ساخت استاديوم جديد 350 ميليون پوندي خود را نيز فعلاً متوقف کرده است. ريک پري مديرعامل ليورپول اعلام کرد ساخت اين استاديوم تا زماني که اوضاع بهبود يابد، ادامه نخواهد يافت. طبق برنامه قرار بود ساخت اين استاديوم 60 هزار نفره تا آگوست 2011 تمام شده باشد.
در اين ميان اين باشگاه قديمي وستهام يونايتد بود که آثار بحران مالي جهاني را بلافاصله حس کرد. بيورگولفور گودموندسون مالک اين باشگاه، ايسلندي ا ست که رئيس و سهامدار عمده «لندس بانکي» دومين بانک بزرگ ايسلند است. اين بانک يکي از بانک هايي بود که در ايسلند در پي بحران مالي ورشکستگي خود را اعلام کرد و پس از آن توسط دولت خريداري شد.
با ملي کردن «لندس بانکي» گودموندسون از رياست برکنار شد و طبق برآوردها 230 ميليون پوند از دست داد. با اين وجود اسگير فريدگيرسون نايب رئيس باشگاه در گفت وگو با روزنامه تايمز اعلام کرد گودموندسون سرمايه اش را از باشگاه خارج نخواهد کرد، اما اين اتفاقات سرمايه گذاري هاي باشگاه در اين فصل را محدود خواهد کرد. از جان فرانکو زولا مدير و سرمربي تيم خواسته شده 10 بازيکن از تيم 34 نفره اش کم کند. البته فريدگيرسون تضمين کرد که بحران اقتصادي کشور ايسلند بر تعهدات بلندمدت او به وستهام تاثير نخواهد گذاشت.
تهديد بزرگ براي ايتاليا
بحران بين المللي مالي، براي باشگاه هاي ايتاليا هم که بدهي هاي سنگيني دارند، مي تواند اثرات شديدي داشته باشد. آدريانو گالياني نايب رئيس باشگاه آث ميلان چندي پيش گفت بحران مالي فوتبال ايتاليا را نيز در امان نخواهد گذاشت و او بيش از هر چيز بابت قرارداد با اسپانسرها و درآمدهاي تلويزيوني نگران است.
بدهي باشگاه هاي ايتاليا بيشتر به خاطر ساخت استاديوم هاي جديد به جاي استاديوم هاي قديمي و فرسوده شان است. اما ولخرجي باشگاه ها و مالکان جاه طلب شان هم در اين بدهي ها بي تاثير نيستند همانند آنچه چند سال پيش در لاتزيو اتفاق افتاد و اين باشگاه را تا آستانه ورشکستگي پيش برد. بر اساس تحليلي که به تازگي منتشر شده، باشگاه هاي دسته اولي ايتاليا سالانه به طور متوسط از اسپانسر اصلي شان 9/3 ميليون يورو درآمد کسب مي کنند. کوچک ترين کاهش در اين درآمد، تاثير منفي زيادي روي بودجه باشگاه ها خواهد گذاشت. به ويژه اينکه خودروسازان ايتاليا بيش از ساير صنايع اسپانسر باشگاه ها هستند، و آنها از کاهش تقاضا و سفارش خبر داده اند. شاخص سهام سهامداران اصلي مثل فيات براي يوونتوس و موسسه رسانه يي مديا ست براي آث ميلان نيز سقوط کرده است. باشگاه هاي کوچک تر قصد دارند بيشتر از هر چيز در دستمزد بازيکنان صرفه جويي کنند.
رئال و بارسا با خيال آسوده
در ليگ اسپانيا، دو باشگاه بزرگ رئال مادريد و بارسلونا از لحاظ درآمدزايي با ساير باشگاه ها قابل مقايسه نيستند. منابع درآمدي اين باشگاه ها هم به گونه يي است که اثرات بحران مالي را محدود مي کند.
رئال مادريد پردرآمدترين باشگاه جهان، به گفته خوزه آنخل سانچز مديرعامل باشگاه، به لطف وضعيت مالي باثباتي که دارد، تحت تاثير بحران مالي جهاني قرار نگرفته است. رئال فصل گذشته سود خالصي بالغ بر 97 ميليون يورو داشت و براي سومين فصل پياپي در رده بندي سالانه يي که شرکت مشاوره «دلوئت» در لندن منتشر مي کند، به عنوان پردرآمدترين باشگاه جهان انتخاب شد.
قراردادي که رئال با شرکت «مدياپرو» بابت فروش حق پخش تلويزيوني مسابقاتش بسته و سالانه 157 ميليون يورو عايد اين باشگاه مي کند و همچنين قرارداد با کمپاني آديداس براي تامين البسه ورزشي تيم، به اين باشگاه اجازه مي دهد اين بحران را بدون مشکل حادي پشت سر بگذارد.بارسلونا، رقيب رئال نيز وضعيت پايدار مشابهي دارد.
اين باشگاه نيز براي فروش حقوق پخش تلويزيوني با شرکت کاتالاني «مدياپرو» قرارداد بسته است و سالانه تا سال 2013 ، 144 ميليون يورو دريافت مي کند. کمپاني نايک نيز در قرارداد جديدي که با بارسا بسته است، ساليانه 37 ميليون يورو به اين باشگاه مي پردازد.
اين دو قرارداد در مجموع 40 درصد درآمدهاي بارسا در بودجه سالانه اش را تشکيل مي دهند و در چند سال آينده به باشگاه براي برنامه ريزي امنيت مي دهند.برخلاف اين دو باشگاه بزرگ، برخي ديگر از باشگاه هاي اسپانيا را خطر ورشکستگي تهديد مي کند. در اين باشگاه ها فعالان بخش ساخت و ساز سرمايه گذاري کرده اند و از آنجا که اين بخش رونق سال هاي گذشته را پشت سر گذاشته و دچار رکود شده، بقاي باشگاه نيز به خطر افتاده است.
بوندس ليگا، سالم تر از بقيه
بوندس ليگاي آلمان نسبت به ساير ليگ ها با خيال راحت تري به بحران مالي جهان نگاه مي کند. ساختار فوتبال اين کشور و منابع درآمدي باشگاه ها که پايدارترند، باعث شده اند تلاطم هاي بازار مالي تاثير کمتري بر وضعيت آنها داشته باشد.
بنا بر تحقيقي که شرکت تحقيقاتي «اشپورت مارکت» انجام داده است، بخش مالي 14 درصد اسپانسرهاي بوندس ليگا را تشکيل مي دهند. هارتموت زاستروف مدير «اشپورت مارکت» به خبرگزاري آلمان گفت فوتبال آلمان و در کل ورزش آلمان به بانک ها وابسته نيستند.
درآمد باشگاه هاي دسته اولي از محل اسپانسرها در سال گذشته حدود 370 ميليون يورو بود که 50 ميليون آن از بخش مالي به دست آمد. به اعتقاد زاستروف حتي در صورتي که 50 درصد حاميان از بخش مالي هم بروند، باز مشکل خاصي پيش نخواهد آمد و به عنوان مثال ممنوعيت تبليغات الکل براي ورزش آلمان، تاثير به مراتب شديدتري خواهد داشت.
در آلمان به دليل پخش زياد مسابقات از شبکه هاي آزاد تلويزيوني (Free-TV) که براي همه قابل مشاهده هستند، درآمد از محل اسپانسرينگ نسبت به ساير ليگ ها سهم بيشتري در کل درآمدها دارند، ضمن اينکه بوندس ليگا با متوسط حدود 40 هزار تماشاگر در هر بازي، پرتماشاچي ترين ليگ اروپاست و از اين لحاظ هم درآمد پايداري دارد.از نظر زاستروف بحران مالي يک اثر معکوس هم مي تواند داشته باشد.
او معتقد است بانک ها حالا قاعدتاً بايد با بازاريابي خوب مشتريان شان را وادارند تا بيشتر پس انداز کنند. براي همين اسپانسرينگ در فوتبال و ورزش در کوتاه مدت و همين طور بلندمدت همچنان نقشي مرکزي در آينده بازاريابي بانک ها خواهد داشت.
